Kitabımı Yayınevine Verdim: Yayım Sözleşmesinde Telif Ücreti ve Haklarım
Yıllarca üzerinde çalıştığın romanını bir yayınevine verdin. Yayınevi kitabı bastı ama sana hiç telif ücreti ödemedi, kaç kitap sattığını da söylemiyor. Ya da yayınevi kitabının bazı bölümlerini senden habersiz değiştirdi, ilk baskı tükendiği halde yeni baskı yapmıyor ve kitabı başka bir yayınevine vermene de izin vermiyor. "Yayınevine karşı haklarım neler?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Türk Borçlar Kanunu'ndaki yayım sözleşmesi kurallarını anlatıyoruz.
Yayım sözleşmesi nedir?
Yayım sözleşmesi, bir fikir ve sanat eseri sahibinin veya halefinin eseri yayımlanmak üzere yayımcıya bırakmayı, yayımcının da onu çoğaltarak yayımlamayı üstlendiği sözleşmedir. Kitap, şiir, roman, ders kitabı ve benzeri eserlerin yayınevleriyle yaptığı sözleşmeler bu kapsamdadır.
Sözleşme yazılı olmalı
Yayım sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır. Sözlü anlaşma geçerli değildir.
Taraflar sözleşmede ya sözleşmenin süresini ya da baskı adedini kararlaştırmak zorundadır.
Hangi haklar yayınevine geçer?
- Eser sahibinin hakları, sözleşmenin ifasının gerektirdiği ölçüde ve süreyle yayımcıya geçer. Yani bütün hakların sonsuza kadar yayınevine geçmez.
- Sözleşmede basım sayısı belirtilmediyse yayımcının yalnızca bir basım yapma hakkı vardır.
- Çeviri hakkının yayımcıya geçmesi için sözleşmede açıkça yazılması gerekir.
- Birden fazla eserini ayrı ayrı yayımlama hakkı, bunları tek ciltte bir arada basma yetkisi vermez. Bütün eserlerini bir arada yayımlama hakkı da her birini ayrı ayrı basma yetkisi vermez.
Yayınevinin borçları
- Eseri hiçbir kısaltma, ekleme ve değişiklik yapmadan uygun biçimde çoğaltmak
- Satışın artması için gerekli tanıtım ve dağıtımı yapmak
- Satış fiyatını, eserin satılmasını güçleştirmeyecek şekilde belirlemek
- Yeni baskıdan önce sana eserinde düzeltme ve iyileştirme imkânı vermek
Yeni baskı yapılmazsa
Sözleşmede yayımcıya birkaç baskı veya bütün yeni baskıları yapma yetkisi verildiyse ve baskı tükendiği halde yayımcı yeni baskı yapmıyorsa, ona uygun bir süre verirsin. Bu süre içinde de baskı yapılmazsa sözleşmeden cayabilirsin. Böylece eserini başka bir yayınevine verebilirsin.
Eser sahibinin yükümlülükleri
- Sözleşmede kararlaştırılan süre bitmeden veya süre belirlenmediyse baskı tükenmesi için alışılmış süre geçmeden, eserin üzerinde yayımcının zararına olacak tasarrufta bulunamazsın. Yani aynı eseri aynı anda başka yayınevine veremezsin.
- Gazete ve dergilerde çıkan kısa yazılarını her zaman başka yerde de yayımlatabilirsin.
- Toplu bir eserdeki kendi bölümlerini veya dergilerdeki uzun yazılarını, yayımın bitmesinden itibaren üç ay geçmeden yeniden yayımlatamazsın.
- Eseri daha önce başka yayınevine verdiysen veya eser yayımlandıysa, bunu sözleşmeden önce yayınevine bildirmek zorundasın.
Telif ücreti
- Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıysa eser sahibi bedel isteyebilir. Miktar belirlenmediyse bedeli hâkim belirler.
- Bedel, eser bütün olarak yayımlanacaksa tamamının, cilt veya fasikül halinde yayımlanacaksa her bölümün basılıp satışa hazır hale gelmesinden sonra ödenir.
- Bedel satış miktarına bağlandıysa yayınevi satış hesaplarını tutmak ve bunları ispatlayan belgeleri hazırlamak zorundadır. Yani kaç kitap satıldığını gösteren hesapları senden saklayamaz.
- Aksi kararlaştırılmadıysa teamül uyarınca belirli sayıda kitabı ücretsiz alma hakkın vardır.
- Yayımcının birden fazla baskı hakkı varsa, ilk baskı için kararlaştırılan bedel sonraki baskılar için de geçerli sayılır.
Sözleşme ne zaman sona erer?
- Eserini tamamlamadan ölürsen, tamamlama yeteneğini yitirirsen veya kusurun olmadan tamamlaman imkânsız hale gelirse sözleşme kendiliğinden sona erer. Ancak hâkim, hakkaniyete uygunsa sözleşmenin devamına karar verebilir.
- Yayınevi iflas ederse eserini başka bir yayınevine verebilirsin. Ancak iflas anında henüz muaccel olmamış borçların ödeneceğine dair güvence verildiyse veremezsin.
Sipariş üzerine yazılan eser
Yayınevinin belirlediği plana göre bir eser yazmayı üstlendiysen, yalnızca kararlaştırılan ücrete hak kazanırsın ve eserin mali hakları yayınevine ait olur.
Eserinin izinsiz kullanılması halinde yapılacaklar için Hakkını Sor'daki fotoğrafım veya eserim izinsiz kullanıldı rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Yayım sözleşmesini mutlaka yazılı yap; süreyi veya baskı adedini belirle.
- Telif ücretini, ödeme zamanını ve satış hesaplarının sana nasıl bildirileceğini yaz.
- Çeviri hakkını vermek istemiyorsan sözleşmede yer almadığından emin ol.
- Satışa bağlı ücrette yayınevinden satış hesaplarını ve belgelerini yazılı olarak iste.
- Baskı tükendiyse yayınevine yeni baskı için yazılı olarak uygun süre ver; yapılmazsa sözleşmeden cay.
- Haklarını alamazsan dava aç.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 487-488: Yayım sözleşmesi, eser sahibinin eseri yayımcıya bırakıp yayımcının çoğaltıp yayımlamayı üstlendiği sözleşmedir ve yazılı şekilde yapılmalıdır.
- 6098 sayılı Kanun m. 489-490: Haklar sözleşmenin ifasının gerektirdiği ölçüde ve süreyle yayımcıya geçer; eser sahibi süre içinde yayımcının zararına tasarrufta bulunamaz; kısa süreli yayın yazıları her zaman başka yerde yayımlatılabilir, uzun yazılar üç ay geçmeden yeniden yayımlatılamaz.
- 6098 sayılı Kanun m. 491-495: Basım sayısı belirtilmemişse tek basım hakkı vardır; süre veya baskı adedi kararlaştırılmalıdır; yeni basım yapılmazsa uygun süre verilip sözleşmeden cayılabilir; eser değiştirilmeden çoğaltılır ve tanıtılır; yeni basımdan önce iyileştirme imkânı verilir; çeviri hakkı ancak açıkça kararlaştırılırsa geçer.
- 6098 sayılı Kanun m. 496-497: Aksi kararlaştırılmamışsa bedel istenebilir ve belirsizse hâkimce belirlenir; bedel basım ve satışa hazır hale gelince ödenir; satışa bağlı bedelde yayımcı satış hesaplarını ve belgelerini tutar; eser sahibinin teamüle göre bedelsiz alma hakkı vardır.
- 6098 sayılı Kanun m. 500-501: Eser sahibinin ölümü veya tamamlama imkânsızlığında sözleşme sona erer; yayımcının iflasında güvence gösterilmedikçe eser başka yayımcıya verilebilir; sipariş üzerine yazılan eserde mali haklar yayımcıya aittir.
En çok sorulan sorular
Yayınevi ile sözlü anlaşma geçerli mi?
Hayır. Yayım sözleşmesi yazılı şekilde yapılmalıdır.
Sözleşmede baskı sayısı yazmıyorsa yayınevi kaç baskı yapabilir?
Yalnızca bir baskı.
Yayınevi kitabımı değiştirebilir mi?
Hayır. Yayımcı eseri kısaltma, ekleme veya değişiklik yapmadan çoğaltmak zorundadır.
Kaç kitap satıldığını öğrenebilir miyim?
Ücret satış miktarına bağlandıysa yayınevi satış hesaplarını tutmak ve ispat edici belgeleri hazırlamak zorundadır.
Baskı tükendi, yayınevi yeni baskı yapmıyor, ne yapabilirim?
Uygun bir süre ver; bu süre içinde baskı yapılmazsa sözleşmeden cayabilir ve eserini başka bir yayınevine verebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.