Kökenim, Dinim veya Engelim Yüzünden Ev Kiralanmadı: Nefret ve Ayırımcılık Suçu
Telefonda anlaştığın ev sahibi, yüz yüze görüştüğünüzde şiveni duyunca ya da başörtünü görünce evi sana kiralamaktan vazgeçti. Bir kafe engelli olduğun için seni içeri almadı, bir işyeri ise iş görüşmesinde etnik kökenini öğrenince seni işe almayacağını açıkça söyledi. Bu davranışlar yalnızca haksızlık değil, Türk Ceza Kanunu'nda suç olarak da düzenlenmiştir. Bu rehberde nefret ve ayırımcılık suçunu, cezasını ve nasıl şikayet edeceğini anlatıyoruz.
Nefret ve ayırımcılık suçu nedir?
Bir kişiye, aşağıdaki özelliklerinden kaynaklanan nefret nedeniyle bazı imkanları tanımamak suçtur:
- Dil
- Irk veya milliyet
- Renk
- Cinsiyet
- Engellilik
- Siyasi düşünce veya felsefi inanç
- Din veya mezhep
Hangi davranışlar suç sayılır?
Kanun dört durumu sayar. Yukarıdaki nedenlerden kaynaklanan nefret yüzünden:
- Herkese açık olarak satışa, devre veya kiraya sunulmuş bir malın, örneğin bir evin veya arabanın sana satılmasını, devredilmesini ya da kiraya verilmesini engellemek
- Herkese açık bir hizmetten, örneğin bir restorandan, otelden veya ulaşım aracından yararlanmanı engellemek
- İşe alınmanı engellemek
- Olağan bir ekonomik faaliyette bulunmanı, örneğin bir pazarda tezgah açmanı engellemek
Önemli olan, malın veya hizmetin herkese açık şekilde sunulmuş olmasıdır. İlan verilerek kiraya çıkarılan bir ev veya herkese açık bir kafe bu kapsama girer.
Her ret ayırımcılık mıdır?
Hayır. Ev sahibinin kiracının gelirini yetersiz bulması, işverenin aradığı tecrübeyi bulamaması gibi makul sebeplerle yapılan bir ret suç değildir.
Suçun oluşması için reddin yukarıda sayılan özelliklerden kaynaklanan nefret nedeniyle yapılması gerekir. Bu nedenle en önemli konu, reddin gerçek sebebini kanıtlamaktır.
Cezası ne?
Nefret ve ayırımcılık suçunun cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir.
Bu suç şikayete bağlı değildir. Savcılık suçu öğrendiğinde kendiliğinden soruşturma yapar.
Delil nasıl toplanır?
Ayırımcılığı kanıtlamak zor olabilir; bu yüzden olay anında delil toplamak önemlidir:
- Reddin sebebini açıkça söyleyen mesajları, e-postaları ve sesli mesajları sakla.
- İlanın ekran görüntüsünü al; ilan yayında kalmaya devam ediyorsa bunu da kaydet.
- Olaya tanık olan kişilerin adlarını ve telefonlarını not al.
- Mümkünse aynı ev veya iş için başka birinin aynı şartlarla başvurup kabul edildiğini gösteren kayıt topla.
- İşyerinde yaşanan olaylarda güvenlik kamerası kaydının silinmemesi için hemen savcılığa başvur.
Nereye başvurabilirsin?
- Cumhuriyet başsavcılığı: Suç duyurusu için
- Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu: Ayrımcılık başvuruları için idari bir yol; kurum ayrımcılık tespit ederse idari yaptırım uygulayabilir
- Hukuk mahkemesi: Uğradığın maddi ve manevi zararın tazmini için
İşe alımda veya iş yerinde ayrımcılığa uğradıysan, iş hukukundaki eşit davranma ilkesine dayanarak ayrıca ayrımcılık tazminatı da isteyebilirsin. Bunun için Hakkını Sor'daki iş yerinde ayrımcılık rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Reddin sebebini gösteren mesajları ve kayıtları sakla.
- İlanın ekran görüntüsünü al.
- Tanıkların adlarını not et.
- Savcılığa suç duyurusunda bulun.
- Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu'na başvurmayı değerlendir.
- Zararın için tazminat davası açabileceğini unutma.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 122: Dil, ırk, milliyet, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din veya mezhep farklılığından kaynaklanan nefret nedeniyle kamuya arz edilmiş bir malın satılmasını, devrini veya kiralanmasını, kamuya arz edilmiş bir hizmetten yararlanılmasını, işe alınmayı veya olağan ekonomik faaliyeti engelleyen kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası alır.
En çok sorulan sorular
Ev sahibi kökenim yüzünden evi kiralamazsa suç mu?
Ev herkese açık şekilde kiraya çıkarılmışsa ve ret milliyet, ırk, dil veya din gibi bir özelliğinden kaynaklanan nefrete dayanıyorsa suç oluşabilir.
Nefret ve ayırımcılık suçunun cezası ne?
Bir yıldan üç yıla kadar hapistir.
Ayırımcılık suçu şikayete bağlı mı?
Hayır. Savcılık suçu öğrendiğinde kendiliğinden soruşturma yapar.
Engelli olduğum için kafeye alınmadım, ne yapabilirim?
Engellilik kanunda sayılan nedenlerden biridir. Savcılığa suç duyurusunda bulunabilir, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu'na başvurabilirsin.
Ayırımcılığı nasıl kanıtlarım?
Reddin sebebini söyleyen mesajlar, tanıklar, ilanın kayıtları ve aynı şartlarla başvuran başka birinin kabul edildiğini gösteren deliller en güçlü kanıtlardır.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.