Komşumun Evindeki Arızayı Ben Tamir Ettirdim: Masrafı İsteyebilir miyim? Vekaletsiz İş Görme
Komşun tatildeyken dairesinde su borusu patladı ve su senin evine de sızmaya başladı. Ustayı çağırıp tamiri yaptırdın ve parasını sen ödedin. Ya da yurt dışındaki kardeşinin vergi borcunu, evine haciz gelmesin diye sen ödedin. Şimdi "Bu masrafları isteyebilir miyim? Kimse bana vekalet vermedi, yine de hakkım var mı?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Borçlar Kanunundaki vekaletsiz iş görmeyi anlatıyoruz.
Vekaletsiz iş görme nedir?
Vekaletsiz iş görme, bir kişinin vekaleti veya bir sözleşmesi olmadan başkasının işini onun hesabına görmesidir. Kanun, işi gören kişiye "işgören", işi görülen kişiye "işsahibi" der.
Örneğin:
- Komşunun evindeki su kaçağını gidermek
- Sahibi ulaşılamayan bir hayvanı tedavi ettirmek
- Akrabanın, haczi önlemek için borcunu ödemek
- Kazaya uğramış birini hastaneye götürmek
vekaletsiz iş görme olabilir.
İşgörenin yükümlülükleri
Vekaletsiz iş gören kişi, işi işsahibinin menfaatine ve onun varsayılan iradesine uygun olarak görmek zorundadır. Yani işsahibi orada olsaydı muhtemelen ne isterdi, ona göre davranmalısın.
İşgörenin sorumluluğu
Vekaletsiz işgören, her türlü ihmalinden sorumludur. Ancak bazı durumlarda sorumluluğu hafifler veya ağırlaşır:
- İşi, işsahibinin karşılaştığı bir zararı veya zarar tehlikesini gidermek için yaptıysan, sorumluluğun daha hafif değerlendirilir. Örneğin su baskınını önlerken kapıya küçük bir zarar verdiysen, bu durum dikkate alınır.
- İşsahibi bu işi açıkça veya örtülü olarak yasakladıysa ve yasak hukuka veya ahlaka aykırı değilse, işi yine de yaptıysan beklenmedik hallerden de sorumlu olursun. Ancak işi yapmasaydın bile zararın beklenmedik hal sonucu doğacağını ispat edersen bu sorumluluktan kurtulursun.
İşgören sözleşme ehliyetine sahip değilse, örneğin küçükse, yaptığı işlemden ancak zenginleştiği ölçüde veya iyi niyetli olmadan elinden çıkardığı zenginleşme miktarıyla sorumlu olur. Haksız fiilden doğan daha geniş sorumluluk saklıdır.
Masraflarını isteyebilir misin?
Bu, işin kimin menfaatine yapıldığına bağlıdır.
İş, işsahibinin menfaatine yapıldıysa
İş işsahibinin menfaatine yapıldıysa, işsahibi şunlarla yükümlüdür:
- Durumun gereğine göre zorunlu ve yararlı olan bütün masrafları faiziyle ödemek
- İşgörenin bu iş nedeniyle üstlendiği borçları yerine getirmek
- Hakimin takdir edeceği zararı gidermek
Bu kural, umulan sonuç gerçekleşmese bile, işi yaparken gereken özeni göstermiş işgören için de uygulanır. Örneğin su kaçağını gidermek için usta çağırdın ama tamir başarılı olmadı; özenli davrandıysan masraflarını yine isteyebilirsin.
İşgören masraflarını alamazsa, yaptığı eklentileri sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre ayırıp alma hakkına sahiptir.
İş, işgörenin kendi menfaatine yapıldıysa
İş işsahibinin değil, işgörenin kendi menfaatine yapıldıysa bile işsahibi, bu işten doğan faydaları edinme hakkına sahiptir. Ancak bu durumda işsahibi yalnızca zenginleştiği ölçüde işgörenin masraflarını ödemek ve giriştiği borçlardan onu kurtarmakla yükümlüdür.
İşsahibi işi uygun bulursa
İşsahibi yapılan işi sonradan uygun bulursa, yani onaylarsa, vekalet hükümleri uygulanır. Bu durumda ilişki, sanki baştan vekalet verilmiş gibi değerlendirilir.
Başkasının borcunu ödediysen
Başkasının borcunu, onun menfaatine ve varsayılan iradesine uygun olarak, örneğin haczi önlemek için ödediysen, ödediğin miktarı faiziyle birlikte borçludan isteyebilirsin. Ödediğini gösteren dekont ve makbuzları mutlaka sakla.
Yanlışlıkla yapılan ödemelerde ise sebepsiz zenginleşme hükümleri gündeme gelir. Bunu Hakkını Sor'daki yanlış hesaba para gönderdim rehberinde bulabilirsin.
Apartmanda acil tamir
Apartmanlarda ortak yerlerdeki acil tamir masrafları için kat mülkiyeti kuralları uygulanır. Bunu Hakkını Sor'daki apartmanda çatı akıtıyor rehberinde bulabilirsin.
Masraflarını nasıl istersin?
- Yaptığın işi ve masrafları gösteren fatura, makbuz, fotoğraf ve tanıkları topla.
- İşsahibine yaptığın işi ve masrafları yazılı olarak bildir.
- Ödemezse, masrafların faiziyle ödenmesi için icra takibi başlatabilir veya dava açabilirsin.
Davadan önce arabuluculuğa başvurmanın gerekip gerekmediğini Hakkını Sor'daki zorunlu arabuluculuk rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Mümkünse işe başlamadan önce işsahibine ulaşmaya çalış ve onayını al.
- Ulaşamıyorsan, işi onun menfaatine ve olası iradesine uygun şekilde yap.
- İşsahibi işi açıkça yasakladıysa, yapmadan önce iki kez düşün.
- Gereken özeni göster; özensizlikten doğan zararlardan sorumlu olabilirsin.
- Bütün masrafları belgele ve işsahibine bildir.
- Ödenmezse masrafların faiziyle ödenmesini talep et.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 526: Vekaleti olmaksızın başkasının hesabına işgören, o işi sahibinin menfaatine ve varsayılan iradesine uygun olarak görmekle yükümlüdür.
- 6098 sayılı Kanun m. 527: Vekaletsiz işgören her türlü ihmalinden sorumludur; zarar tehlikesini gidermek için yapılan işte sorumluluk daha hafif değerlendirilir; işsahibinin hukuka aykırı olmayan yasağına rağmen yapılan işte beklenmedik halden de sorumluluk doğar.
- 6098 sayılı Kanun m. 528: Sözleşme ehliyetinden yoksun işgören ancak zenginleştiği ölçüde sorumludur; haksız fiilden doğan daha kapsamlı sorumluluk saklıdır.
- 6098 sayılı Kanun m. 529: İş işsahibinin menfaatine yapılmışsa işsahibi zorunlu ve yararlı masrafları faiziyle ödemek, üstlenilen edimleri ifa etmek ve hakimin takdir edeceği zararı gidermekle yükümlüdür; umulan sonuç gerçekleşmese de özenli işgören için de uygulanır.
- 6098 sayılı Kanun m. 530: İş işsahibinin menfaatine yapılmamış olsa bile işsahibi faydaları edinebilir; ancak zenginleştiği ölçüde masrafları ödemek ve işgöreni borçlardan kurtarmakla yükümlüdür.
- 6098 sayılı Kanun m. 531: İşsahibi yapılan işi uygun bulmuşsa vekalet hükümleri uygulanır.
En çok sorulan sorular
Komşumun evindeki arızayı ben tamir ettirdim, masrafı isteyebilir miyim?
İş komşunun menfaatine yapıldıysa, zorunlu ve yararlı masrafları faiziyle isteyebilirsin.
Tamir başarısız oldu, yine de masraf isteyebilir miyim?
İşi yaparken gereken özeni gösterdiysen, umulan sonuç gerçekleşmese bile masraflarını isteyebilirsin.
Kardeşimin borcunu ödedim, geri alabilir miyim?
Ödeme onun menfaatine ve varsayılan iradesine uygunsa, ödediğin miktarı faiziyle isteyebilirsin.
Yardım ederken zarar verdim, sorumlu olur muyum?
Her türlü ihmalinden sorumlusun. Ancak işi bir zarar tehlikesini önlemek için yaptıysan sorumluluğun daha hafif değerlendirilir.
İşsahibi işi onaylarsa ne olur?
Bu durumda vekalet hükümleri uygulanır.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.