Konkordato İlan Eden Şirkete Verilmiş Olan Çek İçin Hukuki Yollar Nelerdir.
Bu makale, mal teslimi karşılığında çek verilmesi ve akabinde malın teslim edilmemesi ile lehtar şirketin konkordato sürecine girmesi ihtimallerinde başvurulabilecek yasal yollar ve talep edilebilecek ihtiyati tedbirler incelenen yargı kararları çerçevesinde hazırlanmıştır..
1. Esasa İlişkin Başvurulabilecek Yasal Yollar
A. Menfi Tespit Davası (2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 72)
Teslim edilmeyen mal sebebiyle çekin bedelsiz kaldığı iddiasında başvurulacak temel yasal yol, borçlu bulunulmadığının tespiti amacıyla menfi tespit davası açılmasıdır (Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 6. HD, 23.06.2022, E. 2022/2029, K. 2022/1409; Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 6. HD, 30.03.2022, E. 2022/674, K. 2022/800; Tekirdağ Bölge Adliye Mahkemesi 4. HD, 14.05.2025, E. 2025/490, K. 2025/483).
● İspat Yükü ve Hukuki Niteliği: İstanbul Anadolu 2. Asliye Ticaret Mahkemesi (23.05.2024, E. 2022/20, K. 2024/377), "bedelsizliğe dayalı menfi tespit davası ile maddi hukuk bakımından borcun mevcut olup olmadığının tespiti amaçlanmakta; borçlu olmadığını iddia eden borçluya, genel hükümlere göre bu durumu tespit imkânı verilmektedir" tespitini yapmış ve somut uyuşmazlıkta "malın teslim edildiğini ispat yükü davalı üzerindedir" sonucuna varmıştır.
B. Davanın İstirdat Davasına Dönüşmesi
Yargılama sürecinde çek bedellerinin ödenmesi ya da lehtar tarafından ciro edilen üçüncü kişilerce tahsil edilmesi durumunda, menfi tespit davası kendiliğinden istirdat davasına dönüşmektedir (İzmir 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 28.12.2022, E. 2022/410, K. 2022/1057; İstanbul 21. Asliye Ticaret Mahkemesi, 24.09.2025, E. 2024/449, K. 2025/601). İzmir 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, dava konusu çeklerin ciro edilebilir nitelikte olması ve dava dışı üçüncü kişilerce tahsil edilmesi sebebiyle çek iptali talebini reddetmiş, davayı istirdat yönünden kabul etmiştir.
C. Konkordatonun Esasa ve İhtiyati Hacze Etkisi
● İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi (04.12.2024, E. 2024/1698, K. 2024/2223) kararında aktarılan ilk derece mahkemesi değerlendirmesinde; yalnızca şirketin konkordato sürecinde olmasının tedbir kararı verilmesi için yeterli görülmediği, mal teslim tarihlerinin ve teslimdeki temerrüdün ortaya konulması gerektiği belirtilmiştir.
● Tekirdağ Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi (04.02.2026, E. 2026/33, K. 2026/90) kararında yer alan ilk derece mahkemesi değerlendirmesine göre; konkordato talebi ihtiyati haciz kararı verilmesine engel teşkil etmemekle birlikte, konkordato mühleti içinde bu kararın infazı ve uygulanması mümkün olmamaktadır.
● İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi (22.05.2025, E. 2022/7, K. 2025/694), "TTK 783/3 maddesindeki çek tazminatı sorumluluğundan kurtulmanın yolu ibraz günü bankada karşılığının bulundurulmasıdır." tespitini yapmış; konkordato tedbirlerinin çek tazminatı, faiz ve komisyon gibi yasal hakları ortadan kaldırdığı yönündeki savunmayı "soyut ve yasal dayanaktan yoksundur" şeklinde değerlendirmiştir.
2. Tedbiren Başvurulabilecek Yollar ve Geçici Hukuki Koruma Şartları
Menfi tespit davası kapsamında İİK m. 72 uyarınca talep edilecek ihtiyati tedbirler, icra takibinden önce veya sonra açılmasına göre farklı usullere tabidir:
A. İcra Takibinden Önce Tedbir (İİK m. 72/2)
İcra takibi başlatılmadan önce açılan davalarda mahkeme, alacağın yüzde 15'inden aşağı olmamak üzere teminat karşılığında icra takibinin durdurulması yönünde ihtiyati tedbir kararı verebilir (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. HD, 04.11.2021, E. 2021/1795, K. 2021/1875; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. HD, 17.10.2022, E. 2022/1929, K. 2022/1446).
● Banka Ödemesinin ve Takibin Önlenmesi: Çekin lehtar tarafından bankaya ibrazı hâlinde ödenmesinin önlenmesi, karşılığının bloke edilmesi ve takibe konu edilmesinin durdurulması tedbiren istenebilir (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. HD, 10.05.2023, E. 2023/681, K. 2023/927; Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. HD, 10.03.2023, E. 2023/197, K. 2023/528).
B. İcra Takibinden Sonra Tedbir (İİK m. 72/3)
İcra takibi başladıktan sonra açılan menfi tespit davasında takibin durdurulmasına karar verilemez. Ancak gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde 15'inden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat karşılığında, icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi yönünde ihtiyati tedbir talep edilebilir (Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 11. HD, 30.10.2025, E. 2025/1476, K. 2025/1524; Tekirdağ Bölge Adliye Mahkemesi 4. HD, 14.05.2025, E. 2025/490, K. 2025/483).
C. Yaklaşık İspat Kriteri (6100 Sayılı HMK m. 389, 390)
İhtiyati tedbir talebinde bulunan taraf, çeklerin mal alımına ilişkin avans olarak verildiğini ve malların teslim edilmediğini yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır (Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. HD, 13.02.2025, E. 2025/254, K. 2025/244).
● Çeklerin teslim edilecek mal karşılığı verildiğine ilişkin yazılı delil sunulamaması ve iddiaların yargılamayı gerektirmesi hâlinde tedbir talepleri reddedilmektedir (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. HD, 17.10.2022, E. 2022/1929, K. 2022/1446; Tekirdağ Bölge Adliye Mahkemesi 4. HD, 14.05.2025, E. 2025/490, K. 2025/483).
● Yazılı sözleşme, proforma fatura veya fesih belgesi ibraz edildiği durumlarda ise yaklaşık ispat koşulunun gerçekleştiği kabul edilerek tedbir verilebilmektedir (Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. HD, 10.03.2023, E. 2023/197, K. 2023/528; Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 6. HD, 30.03.2022, E. 2022/674, K. 2022/800).
D. Tedbirin Kapsamı ve Üçüncü Kişilere Teşmil Edilememesi
Çekin sebepten mücerret bir ödeme aracı olması ve tedavül kabiliyeti nedeniyle, verilen ihtiyati tedbir kararları münhasıran davanın tarafları (lehtar) yönünden geçerlidir; davanın tarafı olmayan iyi niyetli üçüncü kişileri bağlayacak şekilde tedbir kurulamaz (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. HD, 13.02.2019, E. 2019/159, K. 2019/189; Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. HD, 23.10.2025, E. 2025/2276, K. 2025/1715; Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. HD, 20.08.2024, E. 2024/1249, K. 2024/1369). Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, "ödeme aracı olan çekin tedavül kabiliyetini ortadan kaldıracak, davanın tarafları dışında 3. kişileri bağlayacak şekilde ihtiyati tedbir kararı da verilemez" ve üçüncü kişilerin "aksi kanıtlanana kadar iyi niyetli olduğunun kabulü gerekir" değerlendirmesinde bulunmuştur.
En çok sorulan sorular
Mal teslim edilmediyse verdiğim çek için ne yapabilirim?
Çekin bedelsiz kaldığını ileri sürerek borçlu olmadığının tespiti için menfi tespit davası açabilirsin.
Dava sürerken çek ödenirse ne olur?
Menfi tespit davası kendiliğinden istirdat davasına dönüşür ve ödediğin parayı geri istersin.
İcra takibinden önce çekin ödenmesini durdurabilir miyim?
Evet. Alacağın en az yüzde 15'i oranında teminat göstererek ihtiyati tedbir isteyebilirsin.
İcra takibi başladıktan sonra takip durdurulabilir mi?
Hayır. Ancak teminat karşılığında, alacaklıya ödenecek paranın sen davayı kazanana kadar ona verilmemesine karar verilebilir.
Konkordato kendi başına tedbir için yeterli mi?
Hayır. Mahkemeler yalnızca konkordato ilanını yeterli görmez; malın teslim edilmediğini gösteren belgelerle yaklaşık ispat aranır.
Hakkını Sor Hukuk Platformu