Kötü Niyet Tazminatı Nedir? İş Güvencesi Olmayan İşçi Ne Kadar Alır?
Küçük bir işyerinde çalışıyordun. Fazla mesai ücretini istedin, hamile olduğunu söyledin ya da işvereni şikayet ettin ve kısa süre sonra işten çıkarıldın. Ancak işyerinde 30'dan az işçi olduğu için işe iade davası açamayacağını öğrendin. "İş güvencem yoksa hiçbir hakkım yok mu? Kötü niyet tazminatı nedir, ne kadar alınır?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde İş Kanunundaki kötü niyet tazminatını anlatıyoruz.
Kötü niyet tazminatı nedir?
Kötü niyet tazminatı, iş güvencesi kapsamı dışında kalan işçinin iş sözleşmesi, işveren tarafından fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirildiğinde ödenen tazminattır.
İş Kanunu, iş güvencesi olan işçilere işe iade davası açma hakkı tanır. İş güvencesi olmayan işçiler ise işe iade davası açamaz. Kanun bu işçileri tamamen korumasız bırakmamak için kötü niyet tazminatını öngörmüştür.
Kimler kötü niyet tazminatı isteyebilir?
Kötü niyet tazminatı, iş güvencesi hükümlerinin uygulanmadığı işçiler için geçerlidir. Bunlar başlıca:
- Otuzdan az işçi çalıştıran işyerlerinde çalışanlar
- Kıdemi altı aydan az olan işçiler
- İş güvencesi kapsamı dışında kalan işveren vekilleri
Ayrıca iş sözleşmesinin belirsiz süreli olması gerekir.
İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışıyorsa ve altı aylık kıdemin varsa, kötü niyet tazminatı değil işe iade davası açman gerekir. Bunu Hakkını Sor'daki işe iade davası rehberinde bulabilirsin.
Fesih hakkının kötüye kullanılması ne demek?
İş güvencesi kapsamında olmayan işçinin sözleşmesini işveren bir sebep göstermeden feshedebilir. Ancak bu hak, dürüstlük kuralına aykırı biçimde, kötü niyetle kullanılamaz.
Uygulamada şu durumlar fesih hakkının kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilir:
- İşçinin yasal haklarını, örneğin fazla mesai veya yıllık izin ücretini istemesi üzerine işten çıkarılması
- İşçinin işvereni bir resmi makama şikayet etmesi veya dava açması üzerine işten çıkarılması
- Hamilelik, evlilik veya hastalık gibi nedenlerle işten çıkarılma
- Sendikaya üye olma, siyasi görüş, din veya etnik köken gibi nedenlerle ayrımcılık
- İşçinin kıdem tazminatına hak kazanmasını önlemek amacıyla işten çıkarılması
- Kişisel husumet veya intikam amacıyla işten çıkarılma
İspat yükü kimde?
Feshin kötü niyetli olduğunu ispat etmek işçiye düşer. Bu nedenle:
- İşten çıkarılmadan önce yaptığın talepleri gösteren yazışmaları, e-postaları ve mesajları sakla.
- Şikayet veya başvuru yaptıysan bunun tarihini gösteren belgeleri al.
- Olayları bilen iş arkadaşlarını tanık olarak göster.
Talebin veya şikayetin ile işten çıkarılman arasındaki kısa süre, kötü niyetin önemli bir göstergesi olabilir.
Kötü niyet tazminatı ne kadar?
Kötü niyet tazminatı, işçinin bildirim süresinin üç katı tutarındadır. Bildirim süreleri kıdeme göre şöyledir:
- Altı aydan az: 2 hafta
- Altı ay ile bir buçuk yıl arası: 4 hafta
- Bir buçuk yıl ile üç yıl arası: 6 hafta
- Üç yıldan fazla: 8 hafta
Örneğin bir yıldır çalışan işçinin bildirim süresi dört haftadır. Kötü niyet tazminatı bunun üç katı, yani on iki haftalık ücret tutarındadır.
Hesaplamada çıplak ücretin yanında yol, yemek, prim gibi düzenli olarak sağlanan ve parayla ölçülebilen menfaatler de dikkate alınır.
İhbar tazminatı ayrıca istenir mi?
Evet. İşveren işten çıkarırken bildirim süresine de uymadıysa, kötü niyet tazminatına ek olarak ayrıca ihbar tazminatı da istenebilir. İhbar tazminatını Hakkını Sor'daki kıdem ve ihbar tazminatı rehberinde bulabilirsin.
Şartları varsa kıdem tazminatı, ödenmemiş ücret, fazla mesai ve yıllık izin ücreti de ayrıca istenebilir.
Nasıl başvurulur?
- İşten çıkarılmanın üzerinden fazla zaman geçirmeden delillerini topla.
- Kötü niyet tazminatı için önce arabulucuya başvur. Arabuluculukta anlaşma olmazsa iş mahkemesinde dava açabilirsin.
- Dava dilekçende kötü niyet tazminatının yanında diğer işçilik alacaklarını da talep et.
Kötü niyet tazminatı için zamanaşımı süresi beş yıldır.
Kısaca yapılacaklar
- İşyerindeki işçi sayısını ve kıdemini kontrol et; iş güvencen yoksa kötü niyet tazminatı yolunu değerlendir.
- İşten çıkarılmadan önceki taleplerini, şikayetlerini ve yazışmalarını sakla.
- Tanık olabilecek iş arkadaşlarını belirle.
- Bildirim süreni hesapla; tazminat bunun üç katıdır.
- Önce arabulucuya, anlaşma olmazsa iş mahkemesine başvur.
- Beş yıllık zamanaşımı süresini kaçırma.
Dayanak mevzuat
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 17: Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce bildirim gerekir; bildirim süreleri kıdeme göre iki, dört, altı ve sekiz haftadır; 18, 19, 20 ve 21. maddelerin uygulama alanı dışında kalan işçilerin iş sözleşmesinin fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirilmesi halinde işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat ödenir; bildirim şartına da uyulmaması ayrıca tazminat gerektirir; tazminat hesabında ücrete ek olarak sağlanan para veya parayla ölçülebilen menfaatler de dikkate alınır.
- 4857 sayılı Kanun m. 18: Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır.
- 4857 sayılı Kanun ek m. 3: Kıdem tazminatı, bildirim şartına uyulmaksızın fesihten doğan tazminat, kötü niyet tazminatı, eşit davranma ilkesine aykırı fesihten doğan tazminat ve yıllık izin ücretinin zamanaşımı süresi beş yıldır.
En çok sorulan sorular
Kötü niyet tazminatı nedir?
İş güvencesi olmayan işçinin, işveren tarafından kötü niyetle işten çıkarılması halinde ödenen tazminattır.
Kötü niyet tazminatı ne kadar?
Bildirim süresinin üç katı tutarındadır. Örneğin dört haftalık bildirim süresi olan işçi için on iki haftalık ücret.
İşe iade davası ile birlikte kötü niyet tazminatı istenebilir mi?
Hayır. İş güvencesi kapsamındaki işçi işe iade davası açar; kötü niyet tazminatı iş güvencesi kapsamı dışındaki işçiler içindir.
Kötü niyeti kim ispatlar?
İşçi ispatlar. Yazışmalar, şikayet belgeleri ve tanıklar önemlidir.
Kötü niyet tazminatı için ne kadar sürem var?
Zamanaşımı süresi beş yıldır.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.