Maaşım SGK’ya Asgari Ücretten Bildiriliyor: Ne Yapmalıyım?
Gerçekte asgari ücretin çok üzerinde maaş alıyorsun, ama işveren SGK'ya senin maaşını asgari ücret olarak bildiriyor ve aradaki farkı elden ödüyor. Bu uygulama kısa vadede önemsiz görünebilir, ama ileride emekli aylığından işsizlik maaşına kadar birçok hakkını olumsuz etkiler. Bu rehberde maaşın SGK'ya eksik bildirildiğinde neler yapabileceğini anlatıyoruz.
Neden önemlidir?
SGK'ya bildirilen ücretin, yani prime esas kazancın düşük olması şu hakları doğrudan etkiler:
- Emekli aylığı: Emekli aylığın, çalışma hayatın boyunca SGK'ya bildirilen kazançlar üzerinden hesaplanır. Düşük bildirim, düşük emekli aylığı demektir.
- İşsizlik maaşı: İşsizlik ödeneği, son dört aylık bildirilen kazancın üzerinden hesaplanır.
- Rapor parası: Hastalık ve iş kazası nedeniyle alacağın geçici iş göremezlik ödeneği, bildirilen kazanç üzerinden hesaplanır.
- Malullük ve ölüm aylığı: Sen ya da ailen için bağlanacak aylıklar da bildirilen kazanca göre belirlenir.
- Kredi başvuruları: Bankalar gelirini belirlerken resmi kayıtlara bakar.
Kıdem tazminatı ise SGK'ya bildirilen ücrete göre değil, gerçekte aldığın ücrete göre hesaplanır. Ancak gerçek ücretini ispat etmen gerekir.
İşverenin yükümlülüğü
İşveren, işçiye ödediği gerçek ücreti SGK'ya bildirmek ve primlerini bu ücret üzerinden ödemekle yükümlüdür. Ücretin bir kısmını elden ödeyip SGK'ya düşük bildirmek kanuna aykırıdır ve işverene idari para cezası uygulanmasına sebep olur.
1. Durumu belgele
Gerçek ücretini ispat edebilmek için şu delilleri topla:
- Banka hesabına yatan ödemelerin dökümleri. Maaşın bir kısmı bankaya, bir kısmı elden ödeniyorsa, elden ödemeleri gösteren başka deliller de gerekir.
- İşverenle yaptığın ücret görüşmesine ilişkin mesajlar ya da e-postalar.
- İş ilanında ya da teklif mektubunda yazan ücret.
- Elden ödemeleri gösteren makbuzlar ya da notlar.
- Aynı iş yerinde benzer işi yapan iş arkadaşlarının tanıklığı.
Ayrıca mahkemeler, gerçek ücretin belirlenmesinde meslek odalarından ve sendikalardan, benzer işi yapan kişilerin ortalama ücretlerine ilişkin bilgi isteyebilir. Buna emsal ücret araştırması denir.
2. SGK'ya şikâyet
SGK'ya, işverenin ücretini eksik bildirdiğine dair şikâyette bulunabilirsin. Şikâyetini yazılı olarak SGK il müdürlüğüne ya da sosyal güvenlik merkezine yapabilir veya ALO 170 hattını arayabilirsin. SGK, şikâyet üzerine iş yerinde denetim yapabilir.
3. Dava yolu
Gerçek ücretinin tespit edilmesi ve SGK kayıtlarının buna göre düzeltilmesi için iş mahkemesinde dava açabilirsin. Bu dava, hizmet tespit davasına benzer şekilde görülür ve SGK da davada yer alır.
Bu tür davalarda hak düşürücü süreler bulunabileceği için, durumu fark ettiğinde fazla beklemeden harekete geçmen önemlidir.
4. Haklı nedenle fesih
Sigorta primlerinin gerçek ücretin üzerinden yatırılmaması, işçi için haklı nedenle fesih sebebi olarak değerlendirilebilir. Bu durumda iş sözleşmeni haklı nedenle feshederek kıdem tazminatını talep edebilirsin.
Bu yola başvuracaksan, fesih bildiriminde fesih sebebini açıkça yaz ve bildirimi noter aracılığıyla gönder. Kıdem tazminatın ve diğer alacakların için önce arabulucuya başvurman gerekir.
Elden ödemenin diğer riskleri
Ücretinin bir kısmını elden almak, işten ayrılırken alacaklarını isterken de sorun yaratabilir. Örneğin fazla çalışma ücretin ve yıllık izin ücretin, gerçek ücretin üzerinden hesaplanmalıdır. Gerçek ücretini ispat edemezsen, bu alacakların düşük hesaplanabilir.
Kısaca yapılacaklar
- e-Devlet'ten SGK hizmet dökümünü açarak bildirilen ücretini kontrol et.
- Gerçek ücretini gösteren banka kayıtlarını, mesajları ve belgeleri topla.
- SGK'ya ya da ALO 170'e şikâyette bulun.
- Gerçek ücretinin tespiti için iş mahkemesinde dava açmayı değerlendir.
- Haklı nedenle fesih yapacaksan sebebi açıkça yaz ve arabulucuya başvur.
En çok sorulan sorular
Maaşımın düşük bildirilmesi neyi etkiler?
Emekli aylığını, işsizlik maaşını, rapor parasını ve malullük ile ölüm aylıklarını düşürür.
Kıdem tazminatım da asgari ücretten mi hesaplanır?
Hayır. Gerçek ücretinden hesaplanır, ancak gerçek ücretini ispat etmen gerekir.
Gerçek ücretimi nasıl ispat edebilirim?
Banka dökümleri, ücret yazışmaları, iş ilanı, elden ödeme makbuzları, tanıklar ve emsal ücret araştırmasıyla.
SGK'ya şikâyet edebilir miyim?
Evet. SGK il müdürlüğüne ya da sosyal güvenlik merkezine yazılı olarak veya ALO 170 üzerinden şikâyette bulunabilirsin.
Kayıtlarımı düzelttirmek için dava açabilir miyim?
Evet. İş mahkemesinde gerçek ücretinin tespiti ve SGK kayıtlarının düzeltilmesi için dava açabilirsin; süreleri kaçırmamak için erken davran.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.