MAAŞIN NE KADARINA HACİZ KONULUR

1. GİRİŞ VE MEVZUAT ÇERÇEVESİ

Maaş ve ücretlerin ne kadarına haciz konulabileceği hususu, borçlunun tabi olduğu statüye (işçi, memur/kamu görevlisi, emekli), alacağın niteliğine (özel hukuk alacağı, amme alacağı, nafaka alacağı) ve ilgili kanuni düzenlemelere göre farklılık göstermektedir.

A. Genel İcra Hukuku Kapsamı (2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu)

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 83. maddesi uyarınca:

"Maaşlar, tahsisat ve her nevi ücretler, intifa hakları ve hasılatı, ilama müstenit olmayan nafakalar, tekaüt maaşları, sigortalar veya tekaüt sandıkları tarafından tahsis edilen iratlar, borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar tenzil edildikten sonra haczolunabilir.

Ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz. Birden fazla haciz var ise sıraya konur. Sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez."

Aynı Kanun’un 83/A maddesinde ise borçlunun korunması amacıyla "82 ve 83 üncü maddelerde yazılı mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir." hükmü yer almaktadır. Ayrıca Kanun’un 355. maddesi uyarınca işveren veya kurumlar, haciz bildirimini aldıklarında durumu en geç bir hafta içinde bildirmek ve borç bitinceye kadar tevkif edilen miktarı icra dairesine göndermekle yükümlüdür.

B. İşçi Ücretleri Bakımından Özel Sınırlama (4857 Sayılı İş Kanunu)

4857 sayılı İş Kanunu’na tabi çalışanlar yönünden Kanun’un 35. maddesi gereğince:

"İşçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir ve temlik olunamaz. Ancak, işçinin bakmak zorunda olduğu aile üyeleri için hakim tarafından takdir edilecek miktar bu paraya dahil değildir. Nafaka borcu alacaklılarının hakları saklıdır."

C. Amme Alacakları Bakımından Haciz Oranları (6183 Sayılı Kanun)

Kamu alacaklarının takibinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 71. maddesi uygulanır:

"Aylıklar, ödenekler, her çeşit ücretler, intifa hakları ve hasılatı, ilama bağlı olmayan nafakalar, emeklilik aylıkları, sigorta ve emeklilik sandıkları tarafından bağlanan gelirler kısmen haczolunabilir. Ancak haczolunacak miktar bunların üçte birinden çok dörtte birinden az olamaz.

Asgari ücreti aşmayan aylık gelirlerin onda birinden fazlası haczolunamaz."

D. Sosyal Güvenlik Emekli Aylıkları (5510 Sayılı Kanun)

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 93. maddesinin birinci fıkrası uyarınca:

"Bu Kanun gereğince sigortalılar ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri, sağlık hizmeti sunucularının genel sağlık sigortası hükümlerinin uygulanması sonucu Kurum nezdinde doğan alacakları, devir ve temlik edilemez. Gelir, aylık ve ödenekler; 88 inci maddeye göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Bu fıkraya göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması halinde, icra müdürü tarafından reddedilir."

2. GENEL İCRA HUKUKU VE MEMUR/KAMU GÖREVLİSİ MAAŞLARININ HACZİ

İcra ve İflas Kanunu’nun 83. maddesi uyarınca maaş ve ücretlerden borçlu ve ailesinin geçinmeleri için zorunlu olan miktar tenzil edildikten sonra kalan kısım haczedilebilir; ancak haczedilecek miktar maaşın 1/4’ünden az olamaz.

● Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (21.06.2023, E. 2022/475, K. 2023/638): İİK m. 83 hükmünü hatırlatarak, "Maaşlar, tahsisat ve her nevi ücretler, intifa hakları ve hasılatı, ilâma müstenid olmayan nafakalar, tekaüd maaşları, sigortalar veya tekaüd sandıkları tarafından tahsis edilen iradlar, borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra müdürünce lüzumlu olarak takdir edilen miktar tenzil edildikten sonra haczolunabilir. Ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz." değerlendirmesini yapmış ve öğretmenlerin ek ders ücretlerinin de "ek ders ücretinin de madde metninde yer alan "her nevi ücret" kapsamına girdiği açıktır." tespitiyle bu kapsamda değerlendirileceğini belirtmiştir.

● Yargıtay 12. Hukuk Dairesi (21.06.2022, E. 2022/1292, K. 2022/7584): "kısmen haczi mümkün olan maaş ve ücretten borçlu ve ailesinin geçinmesi için icra müdürünce lüzumlu olarak takdir edilen miktar indirildikten sonra kalan kısmın haczi mümkündür. Ancak aynı maddenin 2. fıkrasında; haczedilecek miktarın, maaş ve ücretin 1/4'ünden az olamayacağı belirtilmiştir." gerekçesiyle, somut olaydaki kesintinin maaşın 1/4’ünü aşıp aşmadığının ve geçime yeterli olup olmadığının denetlenmesi gerektiğini belirterek ilk derece mahkemesi kararını bozmuştur.

● Yargıtay 12. Hukuk Dairesi (06.03.2014, E. 2014/3625, K. 2014/6567): Borçlunun kamu hastanesinde doktor olduğunu belirterek İİK’nın 83. maddesinin uygulanması gerektiğini, "Ancak haczedilecek miktar maaş veya ücretin ¼’ünden az olamaz." kuralı gereğince geçim ihtiyacı takdir edilerek haczedilebilir tutarın saptanması gerektiğini ifade etmiştir. Kararda ayrıca işçi ücretlerine ilişkin olarak "işçinin almakta olduğu ücretin dörtte birinden fazlası haczedilemez" tespiti aktarılmıştır.

● Yargıtay 12. Hukuk Dairesi (26.01.2016, E. 2015/25728, K. 2016/2099): Borçlunun yurt dışından aldığı emekli maaşının tamamının haczedildiği olayda, İİK m. 83 gereğince haczin "1/4'ünden az olmamak üzere devamına ve fazlasının kaldırılmasına" karar verilmesi gerektiğini belirterek ilk derece mahkemesinin haczi tamamen kaldıran kararını bozmuştur.

● Yargıtay 12. Hukuk Dairesi (05.12.2016, E. 2016/6247, K. 2016/24907): Maaş haczinde borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar düşüldükten sonra "kalan kısmın haczi mümkündür. Ancak aynı maddenin 2.fıkrasında haczedilecek miktarın maaş ve ücretin 1/4'ünden az olamayacağı belirtilmiştir." yönündeki kuralı vurgulamıştır.

● Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (04.10.2012, E. 2011/15875, K. 2012/15253): Maaşın tamamı üzerine haciz konulamayacağını, "İİK'nun 83/2. maddesi uyarınca maaş üzerine 1/4 oranında haciz konulabileceği" tespitinde bulunmuştur.

● Ankara 12. Asliye Ticaret Mahkemesi (20.10.2021, E. 2020/580, K. 2021/743): Muhtarlık maaşı bakımından "muhtarlık maaşının kısmen (1/4) haczedileceği tamamının kesilemeyeceğine karar vermiştir." gerekçesini içermiş; banka blokesini kaldırarak davayı kabul etmiştir ("Davacının davasının KABULÜNE").

● Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesi (24.03.2022, E. 2021/381, K. 2022/361): Maaş ve ücretin haczinde borçlu ile ailesinin geçimi için gerekli miktarın indirileceğini, "haczedilecek miktarın, maaş ve ücretin 1/4'ünden az olamayacağı" ve borçlunun "maaş veya ücretinin 1/4'ünün her durumda haczedebileceğini" belirtmiştir.

3. İŞÇİ ÜCRETLERİ BAKIMINDAN AZAMİ SINIR VE EK ÖDEMELERİN DURUMU

4857 sayılı İş Kanunu’nun 35. maddesi uyarınca işçilerin aylık ücretlerinin en fazla 1/4’ü (dörtte biri) haczedilebilir.

● Yargıtay 12. Hukuk Dairesi (08.12.2014, E. 2014/22876, K. 2014/29570): 4857 sayılı İş Kanunu’nun 35. maddesi uyarınca "işçinin almakta olduğu aylık ücretinin ancak 1/4'ü haczedilebilir" tespitinde bulunmuştur.

● Yargıtay 12. Hukuk Dairesi (16.10.2012, E. 2012/11894, K. 2012/29881): "4857 Sayılı İş Kanunu'nun 35.maddesine göre işçinin almakta olduğu aylık ücretinin ancak 1/4'ü haczedilebilir." kuralını yinelenmiş; şikayetin reddi yerine kabulüne karar verilmesini isabetsiz bularak mahkeme kararını bozmuştur.

● Yargıtay 12. Hukuk Dairesi (14.04.2009, E. 2008/28003, K. 2009/8016): "4857 Sayılı Kanunun 35. maddesine göre, işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez, maaş üzerinde birden fazla haciz bulunması halinde dahi kesinti ¼’ten fazla olamaz. Önceki dosya haczi sona ermeden sonraki haciz için kesinti yapılamaz." değerlendirmesini yapmış; mahkemece "maaşın ¼’ ünü aşan kısım yönünden kaldırılması gerekirken, yazılı gerekçe ile tamamının kaldırılması yönünde hüküm tesisi isabetsizdir." gerekçesiyle kararı bozmuştur.

● Yargıtay 12. Hukuk Dairesi (15.10.2009, E. 2009/10786, K. 2009/19116): İşçi ücretleri için "işçilerin aylık ücretlerinin ancak 1/4'ü haczedilebilir" demiş; ikramiyelerin de ücretten sayıldığını belirterek "İkramiye de ücretten sayıldığından, onun da aynı koşullarda (1/4'ü) haczini engelleyen bir yasa hükmü yoktur." tespitini yapmıştır. Daire ayrıca kamu müesseselerindeki işçiler yönünden "fazla mesai, evlilik, çocuk zamları veya primleri, ayni yardımlar, hafta ve genel tatil ücretleri gibi esas ücrete muntazam tediyelerin" haczedilemeyeceğini aktarmıştır.

● Yargıtay 12. Hukuk Dairesi (16.06.2006, E. 2006/11852, K. 2006/13148): Aylık ücretin 1/4’ünden fazlasının haczedilemeyeceği ve ikramiyenin de ücret kapsamında olduğu belirtilerek "borçlu ikramiyesinin 1/4'ü haczedilebileceğine" karar verilmiştir ("Borçlu vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile mahkeme kararının yukarıda yazılı nedenlerle İİK.366. ve HUMK.428. maddeleri uyarınca (BOZULMASINA)").

● Yargıtay 12. Hukuk Dairesi (10.03.2021, E. 2021/1664, K. 2021/2681): Kararda aktarılan bozma ilamında, "işçinin almakta olduğu ücretin 1/4’ünden fazlası haczedilemeyeceği"; ikramiye, toplu sözleşme farkı ve nemanın ücret sayıldığı, diğer munzam ödemelerin ise haczedilemeyeceği açıklanmıştır.

● İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesi (18.06.2026, E. 2026/96, K. 2026/413): Mahkeme, "borçlunun maaşı ve borçlunun yan gelirlerine konulan haczin 1/4'ü dışındaki kısımlarının serbest bırakılması gerektiği" gerekçesiyle davayı kısmen kabul etmiştir ("Davanın KISMEN KABULÜ İLE").

● Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi (20.09.2022, E. 2022/52, K. 2022/671): Kararda aktarılan bilirkişi raporunda, "tahakkuk eden ücret ve ücret niteliğindeki ödemelerin ¼ oranında işveren tarafınca kesilerek icra dosyasına gönderilmesinin sağlanmasının gerektiği" belirtilmiştir.

● Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (09.03.2022, E. 2022/2900, K. 2022/2953): İlk derece mahkemesinin gerekçesinde, "işçinin icra takibine konu olmuş bir borcu varsa maaşının dörtte birine haciz konulacağı ve işverence işçinin maaşının 1/4 ü kesilerek icra dosyasına borcuna karşılık yatırılacağı" belirtilmiş; Daire dosyayı "temyiz incelemesinin yapılmak üzere dosyanın 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun geçici 4. maddesinin birinci ve dördüncü fıkraları uyarınca yetkili ve görevli YARGITAY HUKUK GENEL KURULU’NA GÖNDERİLMESİNE" karar vererek göndermiştir.

4. AMME ALACAKLARINDA HACİZ ORANI (6183 SAYILI KANUN M. 71)

Kamu alacaklarında haczedilebilecek miktar kural olarak maaş ve ücretlerin 1/4’ünden az, 1/3’ünden çok olamaz. Borçlunun aylık geliri asgari ücreti aşmıyorsa haciz oranı azami 1/10’dur.

● Danıştay 9. Daire (12.10.2022, E. 2020/6142, K. 2022/4736): Vergi Mahkemesi kararında 6183 sayılı Kanun’un 71. maddesi uyarınca haciz miktarının "üçte birinden çok dörtte birinden az olamayacağının" belirtildiği aktarılmış; aylık bazda 1/3’ü aşan kısmın iptaline yönelik Bölge İdare Mahkemesi kararı Danıştayca onanmıştır ("Tarafların temyiz isteminin reddine").

● Danıştay 4. Daire (16.02.2023, E. 2020/1096, K. 2023/766): Karardaki karşı oy yazısında, 6183 sayılı Kanun’un 71. maddesi hükmü "Ancak haczolunacak miktar bunların üçte birinden çok, dörtte birinden az olamaz. Asgari ücreti aşmayan aylık gelirlerin onda birinden fazlası haczolunamaz" şeklinde aktarılmıştır. Danıştay çoğunluğu ise maaş hesabının tamamına haciz konulmasını hukuka aykırı bulan alt derece mahkemesi kararını onamıştır.

● Yargıtay 10. Hukuk Dairesi (16.10.2023, E. 2023/10480, K. 2023/9739): Davacı vekili maaşından "1/3 ünün haciz edildiğini" belirterek oranın 1/10’a düşürülmesini istemiş; Bölge Adliye Mahkemesi uyuşmazlığı davacının amme alacağı kesintisinin 1/10 oranında yapılması istemi olarak tanımlamış; Daire ise istinafın esastan reddi kararını onamıştır.

5. SIRALAMA KURALI, MUVAFAKAT VE BANKA BLOKELERİ

● Birden Fazla Hacizde Sıra Kuralı: İİK m. 83/2 ve İş Kanunu m. 35 uyarınca, maaş üzerinde birden fazla haciz bulunması durumunda hacizler sıraya konulur. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi (E. 2014/22876, K. 2014/29570; E. 2012/11894, K. 2012/29881; E. 2008/28003, K. 2009/8016; E. 2016/6247, K. 2016/24907) ve Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2021/381, K. 2022/361) ile Ankara 12. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2020/580, K. 2021/743) kararlarında açıklandığı üzere; "sonraki haciz sıraya konulur ve önceki haczin kesintisi bittikten sonra kesintiye başlanır" ve "Sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez".

● Önceden Verilen Muvafakatlerin Geçersizliği: İİK m. 83/A gereğince takip veya haciz öncesinde maaştan kesinti yapılmasına dair verilen muvafakatler geçersizdir (Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. HD, E. 2022/623, K. 2023/1783; Ankara 12. ATM, E. 2020/580, K. 2021/743).

● Banka Blokeleri ve Emekli Maaşları:

○ Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. HD (27.09.2023, E. 2022/623, K. 2023/1783), YHGK kararına atıfla "Buna göre maaş veya ücretten borçlunun ve ailesinin geçinmeleri için zorunlu olan miktar icra müdürü tarafından takdir ve tespit edilerek dörtte birinden daha az olmamak kaydıyla kalanı haczedilebilir." değerlendirmesini aktarmış; takip öncesi muvafakate dayalı bloke ve kesintileri geçersiz bularak davayı kabul etmiştir ("Davacının istinaf başvuru talebinin KABULÜ ile").

○ Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu (21.03.2025, E. 2022/2, K. 2025/1), İİK m. 83 genel kuralını ("borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra müdürünce lüzumlu olarak takdir edilen miktar tenzil edildikten sonra haczolunabilir. Ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz.") aktarmış; tüketici kredisi sözleşmelerine dayalı olarak "bankanın emekli maaşına doğrudan bloke koymasının mümkün olduğuna" karar vermiştir.

○ Yargıtay 19. Hukuk Dairesi (19.06.2017, E. 2016/8093, K. 2017/5165), ilk derece mahkemesinin "İİK’nun 83. maddesi uyarınca maaşların kısmen haczi mümkün olmakla birlikte bu kısmın maaşın yalnızca ¼ ü oranında kesinti yapılabıleceği halde" şeklindeki gerekçesine karşılık, "davalı bankanın İİK kapsamında bir haciz uygulaması bulunmadığından İİK’nun 83. maddesinin uygulama yeri bulunmamaktadır" tespitini yaparak kararı bozmuştur.

○ İstanbul Anadolu 1. ATM (01.06.2023, E. 2022/576, K. 2023/505) kararında davacı taraf maaştan 1/4 kesinti yapıldığını iddia etmiş, mahkeme oran belirlemeksizin menfi tespit davasını kabul etmiştir ("Davacının davalıya borçlu olmadığının TESPİTİNE"). İstanbul 6. ATM (10.11.2022, E. 2022/359, K. 2022/813) ise icra mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiştir ("Davanın, HMK md. 114/1-(c) ve HMK'nun 115/2.maddeleri uyarınca dava şartı noksanlığı nedeniyle usulden REDDİNE, mahkememizin GÖREVSİZLİĞİNE").

Hakkını Sor Hukuk Platformu