Maddi ve Manevi Tazminat Davası Nasıl Açılır?
Birinin haksız bir davranışı yüzünden paran, malın, sağlığın ya da itibarın zarar gördüyse bu zararın karşılığını mahkemeden isteyebilirsin. Hukukta bunun iki yolu vardır: maddi tazminat ve manevi tazminat. Bu rehberde ikisinin farkını, hangi durumlarda istenebileceğini ve dava açmadan önce bilmen gerekenleri anlatıyoruz.
Maddi ve manevi tazminat arasındaki fark
- Maddi tazminat: Malvarlığında oluşan, parayla ölçülebilen zararın karşılığıdır. Örneğin aracının hasarı, tedavi masrafların, çalışamadığın günlerdeki gelir kaybın.
- Manevi tazminat: Yaşadığın acı, üzüntü, korku ve kişilik hakkının zedelenmesinin karşılığıdır. Örneğin hakarete uğramak, ağır bir yaralanma yaşamak ya da bir yakınını kaybetmek.
İkisi aynı olaydan doğabilir ve aynı davada birlikte istenebilir.
Hangi durumlarda tazminat istenir?
Kusurlu ve hukuka aykırı bir davranışla başkasına zarar veren kişi bu zararı gidermekle yükümlüdür (TBK md. 49). Tazminat isteyebileceğin yaygın durumlar şunlardır:
- Trafik kazası, iş kazası ya da doktor hatası nedeniyle yaralanma veya ölüm.
- Hakaret, iftira, sosyal medyada itibar zedeleme.
- Özel hayatın gizliliğinin ihlali, fotoğraf veya bilgilerinin izinsiz paylaşılması.
- Malına zarar verilmesi.
- Sözleşmeye aykırılık nedeniyle uğradığın zarar.
Bedensel zararlarda ve ölüm hâlinde manevi tazminat ayrıca düzenlenmiştir (TBK md. 56). Kişilik hakkının zedelenmesi hâlinde de manevi tazminat istenebilir (TBK md. 58).
Maddi tazminatın kalemleri
Bedensel bir zarar söz konusuysa şunları isteyebilirsin (TBK md. 54):
- Tedavi giderleri.
- Kazanç kaybı.
- Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar.
- Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.
Zararın miktarını tam olarak ispat edemiyorsan, hâkim olayların olağan akışına ve senin aldığın önlemlere bakarak zararı kendisi belirleyebilir (TBK md. 50).
Manevi tazminatın miktarı nasıl belirlenir?
Manevi tazminatın miktarını hâkim takdir eder. Bunu yaparken şunlara bakar:
- Olayın ağırlığı ve yaşadığın acının derecesi.
- Tarafların ekonomik ve sosyal durumu.
- Karşı tarafın kusurunun derecesi.
- Benzer olaylarda verilen tazminat miktarları.
Manevi tazminat bir zenginleşme aracı olarak görülmez; amacı yaşanan acıyı bir ölçüde hafifletmektir. Bu yüzden çok yüksek talepler genellikle kısmen kabul edilir ve reddedilen kısım için karşı tarafın vekâlet ücretini ödemen gerekebilir.
Dava açmadan önce bilmen gerekenler
- Kime karşı açılacak: Zararı veren kişiye ve ondan sorumlu olanlara, örneğin işverenine ya da araç işletenine. Zararı bir kamu görevlisi görevi sırasında verdiyse dava kural olarak idareye karşı açılır.
- Hangi mahkeme: Genellikle asliye hukuk mahkemesi. İş kazalarında iş mahkemesi, tüketici işlemlerinde tüketici mahkemesi, idarenin verdiği zararlarda idare mahkemesi görevlidir.
- Arabuluculuk: Bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Davanın türüne göre bunu kontrol et.
- Harç: Tazminat davalarında harç istenen miktara göre hesaplanır. Ekonomik durumun yetersizse adli yardım talep edebilirsin (HMK md. 334).
- Belirsiz alacak: Zararın miktarını dava açarken tam bilemiyorsan, belirsiz alacak davası açıp miktarı bilirkişi raporundan sonra artırabilirsin (HMK md. 107).
Süreleri kaçırma
Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde zamanaşımı, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiğin tarihten itibaren iki yıl, her durumda olaydan itibaren on yıldır (TBK md. 72). Olay aynı zamanda bir suç oluşturuyorsa ceza kanunundaki daha uzun süre uygulanır. Sözleşmeye aykırılıktan doğan taleplerde ise süre genellikle on yıldır.
Hazırlaman gereken deliller
- Olayı gösteren tutanaklar, fotoğraflar ve yazışmalar.
- Hastane raporları, tedavi faturaları.
- Gelir kaybını gösteren bordro ve vergi kayıtları.
- Tanıkların adları.
- Varsa ceza dosyasının numarası ve belgeleri.
Kısaca yapılacaklar
- Zararını ve olayı gösteren bütün belgeleri topla.
- Kime karşı ve hangi mahkemede dava açacağını belirle.
- Arabuluculuk zorunluluğu olup olmadığını kontrol et.
- Miktarı bilmiyorsan belirsiz alacak davası aç.
- İki yıllık zamanaşımı süresini kaçırma.
En çok sorulan sorular
Maddi ve manevi tazminat arasındaki fark nedir?
Maddi tazminat parayla ölçülebilen zararın, manevi tazminat ise yaşanan acı, üzüntü ve kişilik hakkı zararının karşılığıdır.
İkisini aynı davada isteyebilir miyim?
Evet. Aynı olaydan doğdukları için birlikte istenebilirler.
Zararımın tam miktarını ispat edemezsem ne olur?
Hâkim olayların olağan akışına bakarak zararın miktarını kendisi belirleyebilir.
Manevi tazminatın miktarını kim belirler?
Hâkim; olayın ağırlığını, tarafların ekonomik durumunu ve kusurun derecesini dikkate alarak belirler.
Çok yüksek manevi tazminat istersem ne olur?
Talebin kısmen kabul edilirse reddedilen kısım için karşı tarafın avukatlık ücretini ödemek zorunda kalabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.