Mahkeme Kararına İtiraz: İstinaf ve Temyiz Nasıl Yapılır?
Mahkemenin verdiği karar seni tatmin etmediyse, bu karar çoğu zaman son söz değildir. Kararı bir üst mahkemeye taşıyarak yeniden incelenmesini isteyebilirsin. Bunun iki aşaması vardır: istinaf ve temyiz. Bu rehberde bu yolların ne olduğunu, sürelerini ve başvurunun nasıl yapılacağını anlatıyoruz.
İstinaf ve temyiz nedir?
- İstinaf: İlk derece mahkemesinin, yani asliye ceza, asliye hukuk, iş mahkemesi gibi mahkemelerin kararlarına karşı bölge adliye mahkemesine yapılan başvurudur. Bölge adliye mahkemesi dosyayı hem olaylar hem de hukuk açısından yeniden inceler; gerekirse delil toplar ve yeniden karar verir.
- Temyiz: Bölge adliye mahkemesinin kararlarına karşı Yargıtay'a yapılan başvurudur. Yargıtay olayları yeniden incelemez, kararın hukuka uygun olup olmadığına bakar.
Her karar istinaf ya da temyiz edilemez. Kanun bazı düşük miktarlı ya da hafif cezalı kararları kesin olarak kabul eder. Kararın sonunda kanun yolunun açık olup olmadığı ve süresi yazılır; bu bölümü dikkatle oku.
Süreler
Ceza davalarında
- İstinaf süresi, hükmün yüzüne karşı açıklanmasından, yokluğunda verildiyse kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK md. 273).
- Temyiz süresi de iki haftadır (CMK md. 291).
Hukuk davalarında
- İstinaf süresi, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK md. 345).
- Temyiz süresi de gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK md. 361).
Bu süreler kesindir. Bir gün bile geçerse başvurun reddedilir. Tebliğ tarihini not et ve son günü bekleme.
Başvuru nasıl yapılır?
- İstinaf ya da temyiz dilekçeni kararı veren mahkemeye ver. Dilekçe, kararı veren mahkeme aracılığıyla üst mahkemeye gönderilir.
- Başka bir yerdeysen dilekçeyi bulunduğun yerdeki aynı türden bir mahkemeye de verebilirsin.
- Ceza davalarında dilekçe yerine mahkeme kâtibine sözlü beyanda bulunup tutanağa geçirtebilirsin.
- Tutukluysan dilekçeni cezaevi idaresine verebilirsin; verdiğin anda süresinde yapılmış sayılır.
- e-Devlet şifrenle UYAP Vatandaş Portal üzerinden de başvurabilirsin.
Hukuk davalarında istinaf ve temyiz başvurusu için harç ve gider avansı yatırman gerekir. Bunları yatırmazsan mahkeme sana süre verir; bu sürede de yatırmazsan başvurun yapılmamış sayılabilir.
Dilekçede neler olmalı?
- Kararı veren mahkeme, dosya numarası ve karar tarihi.
- Kararın tebliğ tarihi.
- Kararın neden hatalı olduğu: Toplanmayan deliller, yanlış değerlendirilen tanık ifadeleri, yanlış uygulanan kanun maddeleri.
- Talebin: Kararın kaldırılması, bozulması ya da değiştirilmesi.
Ceza davalarında kısa karar açıklandıktan sonra süresi içinde istinaf başvurusu yapıp, gerekçeli karar tebliğ edildikten sonra ek bir dilekçeyle itiraz sebeplerini ayrıntılı olarak açıklayabilirsin.
Aleyhe bozma yasağı
Ceza davasında kararı yalnızca sen ya da senin lehine başka biri istinaf veya temyiz ettiyse, üst mahkeme sana verilen cezayı artıramaz (CMK md. 283). Yani kendi başvurun yüzünden daha ağır bir cezayla karşılaşmazsın. Ancak savcı ya da karşı taraf da başvurduysa bu koruma geçerli olmayabilir.
Başvuru kararın uygulanmasını durdurur mu?
- Ceza davalarında süresinde yapılan istinaf ve temyiz başvurusu, hükmün kesinleşmesini engeller; ceza kesinleşmeden infaz edilmez.
- Hukuk davalarında ise kural olarak istinaf ve temyiz kararın icrasını durdurmaz. Para borcu içeren kararlarda icranın durması için teminat yatırıp mahkemeden tehiri icra kararı alman gerekir.
Kısaca yapılacaklar
- Kararın sonundaki kanun yolu ve süre bilgisini oku.
- Tebliğ tarihini not et; iki haftalık süreyi kaçırma.
- Dilekçende kararın neden hatalı olduğunu somut olarak yaz.
- Hukuk davalarında harç ve gider avansını yatır.
- Para borcu içeren kararlarda icranın durması için tehiri icra talep et.
En çok sorulan sorular
İstinaf ile temyiz arasındaki fark nedir?
İstinaf ilk derece kararlarına karşı bölge adliye mahkemesine, temyiz ise bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı Yargıtay'a yapılır.
Hukuk davalarında istinaf süresi ne kadar?
Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır.
Ceza davalarında istinaf süresi ne zaman başlar?
Hüküm yüzüne karşı açıklandıysa açıklanmasından, yokluğunda verildiyse tebliğinden itibaren iki haftadır.
Dilekçemi nereye vermeliyim?
Kararı veren mahkemeye; başka bir yerdeysen aynı türden yakın bir mahkemeye ya da UYAP Vatandaş Portal üzerinden.
Harcı yatırmazsam ne olur?
Mahkeme süre verir; bu sürede de yatırmazsan başvurun yapılmamış sayılır.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.