Malımı Satması İçin Aracıya Bıraktım: Komisyoncunun Sorumluluğu ve Haklarım
Elindeki malı kendin satmakla uğraşmak istemedin ve bir aracıya bıraktın. Örneğin ürettiğin zeytinyağını bir tüccara "satarsan komisyonunu alırsın" diyerek teslim ettin. Ya da ikinci el eşyalarını, el emeği ürünlerini veya bir makineni satması için bir dükkâna bıraktın. Aracı "Sattım" dedi ama parayı vermiyor, ya da senin söylediğinden çok daha ucuza sattı. "Malımı satması için bıraktığım kişi neyle sorumlu?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Türk Borçlar Kanunu'ndaki komisyon sözleşmesi kurallarını anlatıyoruz.
Komisyon sözleşmesi nedir?
Alım veya satım komisyonculuğu, komisyoncunun ücret karşılığında, kendi adına ama senin hesabına taşınır malların veya kıymetli evrakın alımını ya da satımını üstlendiği sözleşmedir.
Komisyoncu alıcıyla kendi adına anlaşır, ama satışın kazancı ve riski sana aittir. Bu sözleşmeye, özel hükümler dışında vekalet hükümleri uygulanır.
Tapu veya trafik siciline kayıtlı mallarda, örneğin araç satışında, devir için ayrıca özel şekil kuralları vardır. Bu nedenle bu mallarda komisyonculuğun nasıl kurulduğuna dikkat et.
Komisyoncunun borçları
- Yaptığı iş hakkında seni bilgilendirmek ve özellikle talimatını yerine getirdiğini hemen bildirmek
- Satılmak üzere gönderilen eşya açıkça hasarlıysa taşıyıcıya karşı haklarını korumak, zararı tespit ettirmek ve seni hemen bilgilendirmek
- Kısa sürede bozulabilecek malları seni hemen bilgilendirerek satmak
- Satış bedelini ve işle ilgili aldıklarını sana vermek; geciktirdiği paranın faizini ödemek
Senin talimatın yoksa komisyoncu malı sigorta ettirmek zorunda değildir. Malın değerliyse sigorta talimatını yazılı olarak ver.
Söylediğin fiyatın altında satarsa
Komisyoncu senin belirlediğin fiyatın altında satış yaparsa, aradaki farkı sana ödemek zorundadır. Bundan ancak şu iki durumu birlikte ispat ederse kurtulur:
- Malı satmasaydı daha büyük zarar göreceğin
- Durumun senden yeniden talimat almaya elverişli olmadığı
Komisyoncu senin belirlediğin fiyatın üstünde satarsa, aradaki farkı kendine alıkoyamaz; bu fark sana aittir.
Veresiye satış
Komisyoncu senin iznin olmadan malı veresiye satarsa, bundan doğan zarara kendisi katlanır. Ancak sen yasaklamadıysan, satış yerindeki ticari teamüle göre veresiye satabilir.
Alıcının ödeme yapmamasından komisyoncu kural olarak sorumlu değildir. Ancak açıkça garanti verdiyse veya bulunduğu yerin ticari teamülü bunu gerektiriyorsa sorumlu olur.
Komisyoncunun hakları
- Senin yararına yaptığı giderleri ve ödediği paraları faiziyle isteyebilir. Depo ve taşıma ücretlerini sana yansıtabilir, ama kendi çalışanlarının ücretlerini yansıtamaz.
- Ücretini işi yapınca isteyebilir. İş senin yüzünden yapılamadıysa yine ücret isteyebilir; başka sebeplerle yapılamadıysa yalnızca emeğinin yerel adete göre karşılığını isteyebilir.
- Sattığı malın bedeli ve satın aldığı mal üzerinde hapis hakkı vardır.
Komisyoncu seni kandırırsa
Komisyoncu sana karşı dürüstlük kurallarına aykırı davranırsa, özellikle malı sattığı fiyatı olduğundan düşük gösterirse, ücret alma hakkını kaybeder. Ayrıca sen onu, gerçekleşen fiyat üzerinden malın alıcısı saymak hakkına sahip olursun. Yani gerçek satış fiyatını ondan isteyebilirsin.
Komisyoncu sattığı malın parasını sana vermiyorsa, bu durum ceza hukuku açısından da sonuç doğurabilir. Bunun için Hakkını Sor'daki güveni kötüye kullanma suçu rehberine bakabilirsin.
Mal satılmazsa
Mal satılamazsa veya satış talimatından vazgeçersen, malı makul sürede geri almalısın. Malı geri almakta aşırı gecikirsen, komisyoncu mahkemeden karar alarak malı açık artırmayla sattırabilir.
Kısaca yapılacaklar
- Komisyoncuyla yazılı anlaşma yap; malı, en düşük satış fiyatını, komisyon oranını ve ödeme zamanını yaz.
- Malı teslim ederken teslim tutanağı veya fotoğraflı kayıt hazırla.
- Veresiye satış istemiyorsan bunu açıkça yasakla.
- Satış yapılınca alıcıyı ve satış fiyatını gösteren belge iste.
- Para ödenmezse yazılı ihtar gönder; sonuç alamazsan alacak davası aç veya suç duyurusunda bulun.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 532: Komisyoncu ücret karşılığında kendi adına ve vekalet verenin hesabına taşınır veya kıymetli evrak alım satımını üstlenir; özel hükümler dışında vekalet hükümleri uygulanır.
- 6098 sayılı Kanun m. 533-534: Komisyoncu bilgilendirme ve özen borcu altındadır; talimat olmadıkça sigorta zorunluluğu yoktur; kısa sürede bozulacak malı satmakla yükümlüdür.
- 6098 sayılı Kanun m. 535: Belirlenen bedelin altında satan komisyoncu, istisnai durumları ispat etmedikçe farkı öder; üstünde satarsa farkı alıkoyamaz.
- 6098 sayılı Kanun m. 536-537: İzinsiz veresiye satıştan doğan zarar komisyoncuya aittir; komisyoncu açıkça garanti vermedikçe veya teamül gerektirmedikçe alıcının ödememesinden sorumlu değildir.
- 6098 sayılı Kanun m. 538-541: Komisyoncu giderlerini faiziyle ve işi yapınca ücretini isteyebilir; dürüstlüğe aykırı davranır, özellikle satış bedelini eksik bildirirse ücret hakkını kaybeder ve gerçek bedel üzerinden alıcı sayılabilir; hapis hakkı vardır.
- 6098 sayılı Kanun m. 542: Satılamayan malın geri alınmasında aşırı gecikilirse komisyoncu mahkeme kararıyla açık artırmada sattırabilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 508: Vekil aldıklarını vekalet verene vermek ve geciktirdiği paranın faizini ödemekle yükümlüdür.
En çok sorulan sorular
Komisyoncu söylediğim fiyatın altında sattı, ne yapabilirim?
Aradaki farkı ondan isteyebilirsin. Ancak malı satmasaydı daha fazla zarar göreceğini ve sana danışma imkânı olmadığını ispat ederse sorumlu olmaz.
Komisyoncu daha yükseğe sattıysa fark kimin?
Senin. Komisyoncu belirlenen fiyatın üstünde satışta oluşan farkı alıkoyamaz.
Alıcı parayı ödemezse komisyoncu sorumlu mu?
Kural olarak hayır. Ancak açıkça garanti verdiyse, teamül gerektiriyorsa veya izinsiz veresiye sattıysa sorumludur.
Komisyoncu satış fiyatını düşük gösterdi, ne olur?
Ücret hakkını kaybeder ve gerçek satış fiyatını ondan isteyebilirsin.
Satılmayan malımı geri almazsam ne olur?
Aşırı gecikirsen komisyoncu mahkemeden karar alarak malı açık artırmayla sattırabilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.