Malulen Emeklilik: Şartları Neler, Yüzde Kaç Rapor Gerekir?
Yıllardır çalışıyorsun ama geçirdiğin bir hastalık ya da kaza yüzünden artık eskisi gibi çalışamıyorsun. Emeklilik yaşına ise daha çok var. Bu durumda pek çok kişi "malulen emekli olabilir miyim?" diye sorar. Bu rehberde malulen emekliliğin şartlarını, raporun nasıl alındığını ve başvuru sürecini adım adım anlatıyoruz.
Malulen emeklilik nedir?
Malulen emeklilik, halk arasında kullanılan bir ifadedir; kanundaki adı malullük aylığıdır. Çalışma gücünün önemli bir kısmını kaybeden sigortalıya, yaş şartı aranmadan aylık bağlanmasını sağlar. Yani malul sayılırsan, normal emeklilik yaşını beklemeden aylık alabilirsin.
Kimler malul sayılır?
Yüzde altmış kuralı
SSK'lı (4/a) ve Bağ-Kur'lu (4/b) sigortalılar için, çalışma gücünün ya da iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az yüzde altmışını kaybettiği tespit edilen sigortalı malul sayılır.
Memurlar (4/c) için ise çalışma gücünün en az yüzde altmışını ya da görevini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybetmiş olmak gerekir.
Kararı kim verir?
Malul olup olmadığına, yetkili hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenen raporlar ve tıbbi belgeler incelenerek Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Kurulu karar verir. Yani hastaneden aldığın rapor tek başına yeterli değildir; son kararı SGK verir.
İşe girmeden önceki hastalıklar
Çok önemli bir kural şudur: Sigortalı olarak ilk kez çalışmaya başladığın tarihten önce çalışma gücünün yüzde altmışını kaybetmiş olduğun tespit edilirse, bu hastalık ya da engel nedeniyle malullük aylığı alamazsın. Yani işe girdiğinde zaten var olan bir engel, kural olarak malulen emekliliğe esas alınmaz.
Malulen emeklilik için kaç gün ve kaç yıl gerekir?
Malul sayılman tek başına yeterli değildir. Ayrıca:
- En az on yıldır sigortalı olman,
- Toplam en az 1800 gün prim ödemiş olman
gerekir.
Başkasının bakımına muhtaçsan
Eğer başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malulsen, on yıllık sigortalılık süresi aranmaz. Bu durumda toplam 1800 gün prim ödemiş olman yeterlidir.
Bağ-Kur'lular için borç şartı
Bağ-Kur'lu (4/b) sigortalıların, genel sağlık sigortası primi dahil tüm prim borçlarını ödemiş olması gerekir. Borcun varsa önce onu kapatman gerekir.
Başvuru nasıl yapılır?
Adım adım süreç
- SGK'ya ya da e-Devlet üzerinden malullük durumunun tespiti için başvur.
- SGK seni yetkili bir hastaneye sevk eder.
- Hastanenin sağlık kurulu muayene yapar ve rapor düzenler.
- Rapor ve tıbbi belgeler SGK Sağlık Kurulu tarafından incelenir.
- Malul sayılırsan ve diğer şartları da taşıyorsan, işten ayrıldıktan sonra yazılı olarak malullük aylığı talep edersin.
İşten ayrılman gerekir
Malullük aylığı bağlanması için, malullüğün nedeniyle çalıştığın işten ayrılmış ya da işyerini kapatmış veya devretmiş olman ve ardından SGK'ya yazılı istekte bulunman gerekir.
Aylık ne zaman başlar?
Rapor tarihi yazılı istek tarihinden önceyse, istek tarihini takip eden ay başından itibaren aylığın başlar. Rapor tarihi istek tarihinden sonraysa, rapor tarihini takip eden ay başından itibaren aylığın bağlanır.
Aylık nasıl hesaplanır?
Malullük aylığı hesaplanırken prim gün sayın belirli bir sınırın altındaysa, bu sınır üzerinden hesap yapılır. Bu sayede az prim günü olan sigortalı da makul bir aylık alabilir. Başkasının sürekli bakımına muhtaç olan sigortalılarda aylık bağlama oranı ayrıca artırılır.
Rapor sonucuna itiraz
SGK Sağlık Kurulu kararı yüzde altmışın altında çıktıysa ve bunun yanlış olduğunu düşünüyorsan, SGK'ya itiraz edebilirsin. Kanuna göre itiraz halinde konu Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu tarafından karara bağlanır. Bu karardan da sonuç alamazsan, iş mahkemesinde dava açabilirsin. Mahkeme genellikle Adli Tıp Kurumu'ndan rapor alır.
Malulen emekli olduktan sonra çalışabilir misin?
Malullük aylığı alırken yeniden sigortalı olarak çalışmaya başlarsan, aylığın çalışmaya başladığın tarihi takip eden ödeme döneminde kesilir. İşten ayrılıp yeniden yazılı talepte bulunursan, kontrol muayenesinde malullüğünün devam ettiği anlaşılırsa aylığın yeniden bağlanabilir.
Kısaca yapılacaklar
- Sigortalılık süreni ve prim gün sayını e-Devlet'ten kontrol et.
- Hastalığına ait tüm tıbbi belgeleri bir dosyada topla.
- SGK'ya malullük tespiti için başvur ve sevk edildiğin hastanede sağlık kurulu muayenesine gir.
- Bağ-Kur'luysan prim borcunu kapat.
- Rapor olumluysa işten ayrılıp yazılı olarak aylık talep et.
- Oran düşük çıktıysa itiraz et, gerekirse iş mahkemesinde dava aç.
Dayanak mevzuat
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 25: Çalışma gücünün veya meslekte kazanma gücünün en az yüzde altmışını kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalı malul sayılır; ilk işe girişten önce var olan bu derecedeki engel nedeniyle malullük aylığı bağlanmaz.
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 26: Malullük aylığı için malul sayılmak, en az on yıllık sigortalılık ve 1800 gün prim (sürekli bakıma muhtaç olanlarda süre aranmaksızın 1800 gün) ile işten ayrıldıktan sonra yazılı istek şarttır.
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 27: Malullük aylığının hesaplanması ve başlangıcı düzenlenir; aylık alırken çalışmaya başlayanların aylığı kesilir.
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 95: Çalışma gücü kaybına ilişkin raporlara dayanılarak Kurumca verilen karara itiraz halinde durum Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca karara bağlanır.
En çok sorulan sorular
Engelli raporum yüzde altmış, malulen emekli olabilir miyim?
Hastaneden alınan engelli raporu ile malullük raporu farklı şeylerdir. Malulen emeklilik için SGK'nın sevk ettiği hastaneden çalışma gücü kaybı raporu alınır ve son kararı SGK Sağlık Kurulu verir. Engelli raporun yüzde altmış olsa bile SGK farklı bir oran belirleyebilir.
1800 günüm var ama on yıl dolmadı, ne yapabilirim?
Başkasının sürekli bakımına muhtaç değilsen, on yıllık sigortalılık süresi dolana kadar beklemen gerekir. Bu sürede askerlik veya doğum borçlanması yapman, prim gün sayını artırabilir ama sigortalılık süresini her durumda doldurmayabilir. Kendi durumunu SGK'ya sorman faydalı olur.
Malulen emekli olunca maaş ne kadar olur?
Aylık, prim gün sayına ve prime esas kazançlarına göre hesaplanır. Prim günün belirli bir sınırın altındaysa hesap bu sınır üzerinden yapılır. Kesin tutarı öğrenmek için SGK'dan hesap talep edebilirsin.
Malulen emeklilikte yaş şartı var mı?
Hayır. Malullük aylığında yaş şartı aranmaz. Malul sayılman, sigortalılık süreni ve prim gün sayını tamamlaman yeterlidir.
Malulen emekli olunca kıdem tazminatı alınır mı?
Malullük aylığı bağlanması için işten ayrılırken, emeklilik nedeniyle iş sözleşmesini sona erdirdiğinde, kıdem şartlarını taşıyorsan kıdem tazminatına hak kazanabilirsin. SGK'dan aldığın yazıyı işverene vermen gerekir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.