Memur Ek İş Yapabilir mi? Şirket Ortaklığı ve Ticaret Yasağı
Bir okulda öğretmensin ve maaşın yetmiyor. Hafta sonları bir dershanede ders vermeyi, eşinin adına açılan küçük bir dükkânda çalışmayı ya da internetten el yapımı ürünler satmayı düşünüyorsun. Bir arkadaşın "Memurlar ikinci iş yapamaz, disiplin cezası alırsın" diyor. Ya da eşin bir şirket kurdu ve sen de ortak olmak istiyorsun. "Memur olarak ek iş yapabilir miyim? Şirket ortağı olabilir miyim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Devlet Memurları Kanunu'ndaki ticaret ve kazanç getirici faaliyet yasağını anlatıyoruz.
Memurlar hangi işleri yapamaz?
Devlet memurları:
- Türk Ticaret Kanunu'na göre tacir veya esnaf sayılmalarını gerektirecek bir faaliyette bulunamaz. Yani kendi adına dükkân işletemez, sürekli ve bağımsız ticari faaliyet yürütemez.
- Ticaret ve sanayi kuruluşlarında görev alamaz.
- Ticari temsilci veya ticari vekil olamaz.
- Kollektif şirkette ortak veya komandit şirkette komandite ortak olamaz.
- Mesleki faaliyette veya serbest meslek icrasında bulunmak için ofis, büro, muayenehane ve benzeri yerler açamaz.
- Gerçek kişilere, şirketlere, vakıflara veya meslek kuruluşlarına ait herhangi bir iş yerinde veya vakıf üniversitelerinde çalışamaz.
Görevli oldukları kurumların iştiraklerinde kurumlarını temsilen aldıkları görevler bu yasağın dışındadır.
Neler yasak kapsamında değildir?
Kanun, şu görevleri açıkça yasağın dışında tutar:
- Memurların üyesi oldukları yapı, kalkınma ve tüketim kooperatiflerinin yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyelikleri
- Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyelikleri
- Kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmuş yardım sandıklarının kurul üyelikleri
- Özel kanunlarda belirtilen görevler
Uygulamada, tacir veya esnaf sayılmayı gerektirmeyen ve bir iş yerinde çalışma niteliği taşımayan bazı faaliyetler yasak kapsamında görülmez. Örneğin:
- Limited veya anonim şirkette, yönetimde görev almadan sadece pay sahibi olmak
- Kira geliri elde etmek
- Borsada hisse senedi almak
- Kitap yazıp telif geliri elde etmek
Bu konularda kurumunun mevzuatı, örneğin öğretmenler veya sağlık personeli için özel düzenlemeler ve ek ders kuralları ayrıca dikkate alınmalıdır. Yasak kapsamını kesin olarak öğrenmek için kurumunun personel birimine yazılı olarak danışman en güvenli yoldur.
Eşin veya çocuğun ticaret yapıyorsa
Memurun eşi, reşit olmayan veya kısıtlı çocukları yasaklanan faaliyetlerde bulunuyorsa, örneğin eşin bir dükkân işletiyorsa, memur bu durumu on beş gün içinde bağlı olduğu kuruma bildirmek zorundadır.
Eşinin ticaret yapması yasak değildir; ancak bildirim yükümlülüğünü yerine getirmen gerekir. Bu durumda eşinin işinde fiilen çalışman ise yasak kapsamına girebilir.
Yasağa uymazsan
Ticaret yasağına aykırı davranmak, disiplin cezası sebebidir. Ayrıca durumun niteliğine göre sigortalılık ve vergi yönünden de sorunlar doğabilir.
Disiplin cezasına itiraz için Hakkını Sor'daki memura verilen disiplin cezasına nasıl itiraz edilir rehberine, memurluktan istifa için memur istifa ederse ne olur rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Ek bir iş yapmadan önce bunun tacir veya esnaf sayılmanı gerektirip gerektirmediğini değerlendir.
- Bir özel iş yerinde çalışmanın yasak olduğunu bil.
- Şirkette ortak olacaksan yönetimde görev almadığından ve kollektif şirket ortağı olmadığından emin ol.
- Eşin veya reşit olmayan çocuğun ticaret yapıyorsa on beş gün içinde kurumuna bildir.
- Tereddüt ettiğin durumlarda kurumunun personel birimine yazılı danış.
Dayanak mevzuat
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 28: Memurlar tacir veya esnaf sayılmalarını gerektirecek faaliyette bulunamaz, ticaret ve sanayi kuruluşlarında görev alamaz, ticari temsilci veya vekil, kollektif şirkette ortak veya komandit şirkette komandite ortak olamaz; ofis, büro, muayenehane açamaz, özel iş yerlerinde veya vakıf üniversitelerinde çalışamaz; kooperatif, meslek kuruluşu ve yardım sandığı kurul üyelikleri ile özel kanunlardaki görevler yasak dışındadır; eşi ve reşit olmayan veya kısıtlı çocukları yasak faaliyette bulunan memur bunu on beş gün içinde kurumuna bildirir.
En çok sorulan sorular
Memur ikinci bir işte çalışabilir mi?
Kural olarak hayır. Memurlar gerçek kişilere veya şirketlere ait herhangi bir iş yerinde çalışamaz.
Memur şirket ortağı olabilir mi?
Kollektif şirkette ortak ve komandit şirkette komandite ortak olamaz. Limited veya anonim şirkette yönetimde görev almadan pay sahibi olmak uygulamada genellikle yasak kapsamında görülmez.
Eşim dükkân açtı, sorun olur mu?
Eşinin ticaret yapması yasak değildir, ancak durumu on beş gün içinde kurumuna bildirmen gerekir.
Memur kira geliri elde edebilir mi?
Kira geliri tacir veya esnaf sayılmayı gerektirmediği için uygulamada yasak kapsamında görülmez.
Memur kooperatif yöneticisi olabilir mi?
Evet. Üyesi olduğu yapı, kalkınma ve tüketim kooperatiflerinin yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyelikleri yasağın dışındadır.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.