Memur Hediye Alabilir mi? Hediye Yasağı, Borç Para ve Rüşvet Sınırı
Tapu müdürlüğünde işin bittiğinde memura teşekkür olarak bir kutu çikolata bırakmak istiyorsun. Ya da sen bir memursun; bayramda bir iş sahibi masana bir hediye paketi bıraktı, sıkıştığın bir dönemde de dosyasına baktığın birinden borç istemeyi düşündün. "Memur hediye alabilir mi, nerede biter, nerede rüşvet başlar?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Devlet Memurları Kanunu'ndaki hediye alma ve menfaat sağlama yasağını anlatıyoruz.
Hediye yasağı neyi kapsar?
Devlet memurlarının:
- Doğrudan veya aracı eliyle hediye istemesi
- Görevi sırasında olmasa bile, menfaat sağlama amacıyla hediye kabul etmesi
- İş sahiplerinden borç para istemesi veya alması
yasaktır.
Burada önemli olan, hediyenin görevle bağlantısıdır. İşini gördüğün ya da göreceğin bir kişiden gelen hediye, değeri küçük olsa bile yasak kapsamında değerlendirilebilir. Görevin dışında kalan, örneğin ailenden veya arkadaşlarından aldığın kişisel hediyeler bu yasağın konusu değildir.
İş sahibi kimdir?
İş sahibi, memurun görevi nedeniyle işini gördüğü veya göreceği kişidir. Örneğin:
- Tapu memuru için tapu işlemi yaptıran vatandaş
- Vergi dairesi memuru için vergi dosyası incelenen mükellef
- Öğretmen için öğrencinin velisi
- Belediye görevlisi için ruhsat başvurusu yapan esnaf
Bu kişilerden hediye almak ve borç para almak, yasağın en tipik örneğidir.
Küçük hediyeler de yasak mı?
Hediye alma yasağının kapsamını belirleme yetkisi Kamu Görevlileri Etik Kuruluna verilmiştir. Etik düzenlemelerde genel olarak, tarafsızlığı etkilemeyecek nitelikteki bazı küçük değerli ürünler, örneğin herkese dağıtılan tanıtım materyalleri veya kurumlar arası protokol hediyeleri, yasak dışında tutulur.
Ancak sınırı belirleyen ölçüt değerden çok amaçtır: Bir hediye, işinin yapılması veya kolaylaştırılması karşılığında veriliyorsa ya da öyle algılanabiliyorsa yasak kapsamına girer. Tereddüt ettiğin her durumda hediyeyi kibarca geri çevirmek veya kurumuna bildirmek en doğru yoldur.
Üst düzey kamu görevlilerinden, aldıkları hediyelerin listesi Etik Kurulu tarafından istenebilir.
Yasağa uymayan memura ne olur?
Görevi ile ilgili olarak her ne şekilde olursa olsun çıkar sağlamak, kademe ilerlemesinin durdurulması disiplin cezası gerektirir. Bu ceza memurun kademesinin bir ila üç yıl ilerlememesi anlamına gelir.
Hediye bir işin yapılması veya yapılmaması karşılığında verilmiş veya istenmişse durum disiplin cezasını aşar ve rüşvet suçuna dönüşebilir. Rüşvet suçunda hem menfaati sağlayan kişi hem de kamu görevlisi dört yıldan on iki yıla kadar hapis cezası alır. Taraflar rüşvet konusunda anlaşırsa, para el değiştirmese bile suç tamamlanmış sayılır.
Ayrıntılar için Hakkını Sor'daki rüşvet suçu rehberine, memurun zorla para istemesi durumunda irtikap suçu nedir rehberine bakabilirsin.
Vatandaş olarak hediye vermek suç mu?
Sırf teşekkür amacıyla, iş bittikten sonra verilen ve değeri düşük bir ikram kendi başına suç değildir. Ancak:
- İşini hızlandırmak veya lehine sonuçlandırmak için verilen hediye
- "Dosyam önce bakılsın" beklentisiyle verilen para veya değerli eşya
rüşvet suçunu oluşturabilir ve hediyeyi veren de cezalandırılır. Memur hediyeyi kabul etmese bile teklif etmen cezalandırılmana yol açabilir; bu durumda ceza yarı oranında indirilir.
Bir memurun senden açıkça veya ima yoluyla hediye ya da para istediğini düşünüyorsan, bunu kurumuna, CİMER'e veya Cumhuriyet başsavcılığına bildirebilirsin. Bunun için kamu görevlisi nasıl şikâyet edilir rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Memursan iş sahiplerinden hediye ve borç para alma.
- Tereddüt ettiğin hediyeyi kibarca geri çevir veya kurumuna yazılı bildir.
- Kurumunun etik ilke ve hediye kurallarını öğren.
- Vatandaşsan işinin yapılması karşılığında memura hediye veya para teklif etme.
- Senden hediye veya para istenirse delil topla ve yetkili mercilere bildir.
Dayanak mevzuat
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 29: Memurların doğrudan veya aracı eliyle hediye istemeleri, görevleri sırasında olmasa dahi menfaat sağlama amacıyla hediye kabul etmeleri ve iş sahiplerinden borç para istemeleri ve almaları yasaktır; hediye yasağının kapsamını Kamu Görevlileri Etik Kurulu belirler.
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 125: Görevi ile ilgili olarak her ne şekilde olursa olsun çıkar sağlamak kademe ilerlemesinin durdurulması cezası gerektirir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 252: Görevle ilgili bir işin yapılması veya yapılmaması için kamu görevlisine menfaat sağlayan kişi ile menfaati alan kamu görevlisi dört yıldan on iki yıla kadar hapis cezası alır; anlaşmaya varılması halinde suç tamamlanmış sayılır, teklif veya talep kabul edilmezse ceza yarı oranında indirilir.
En çok sorulan sorular
Memur hediye kabul edebilir mi?
İş sahiplerinden ve görevle bağlantılı olarak menfaat sağlama amacıyla verilen hediyeleri kabul edemez. Görevle ilgisi olmayan kişisel hediyeler bu yasağın konusu değildir.
Memura çikolata götürmek suç mu?
İş bittikten sonra sırf teşekkür amacıyla verilen düşük değerli bir ikram kendi başına suç değildir. Ancak işin yapılması karşılığında verilirse rüşvet sayılabilir; memurun da bunu kabul etmemesi en doğrusudur.
Memur iş sahibinden borç para alabilir mi?
Hayır. Memurların iş sahiplerinden borç para istemesi ve alması açıkça yasaktır.
Hediye alan memura hangi ceza verilir?
Görevle ilgili çıkar sağlamak kademe ilerlemesinin durdurulması cezası gerektirir. Hediye bir iş karşılığındaysa rüşvet suçundan dört yıldan on iki yıla kadar hapis cezası söz konusu olabilir.
Hediye ile rüşvet arasındaki fark nedir?
Rüşvette menfaat, görevle ilgili bir işin yapılması veya yapılmaması karşılığında verilir ya da istenir. Böyle bir karşılık ilişkisi yoksa disiplin yönünden hediye yasağı gündeme gelir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.