Memura Tazminat Davası Açılır mı? Memurun Verdiği Zarar ve İdarenin Rücu Hakkı
Tapu müdürlüğündeki bir memurun yaptığı hata yüzünden satışın gecikti ve zarara uğradın. Ya da belediyedeki bir görevli dosyanı kaybetti, iznin aylarca çıkmadı. "Bu memura doğrudan tazminat davası açabilir miyim?" diye düşünüyorsun. Öte yandan sen bir memursan ve görevde kurum aracına zarar verdiysen, "Bu zararı ben mi ödeyeceğim?" sorusu aklını kurcalıyor olabilir. Bu rehberde memurun görevi sırasında verdiği zararlarda kime dava açılacağını ve memurun kişisel sorumluluğunu anlatıyoruz.
Memura doğrudan dava açılabilir mi?
Kural olarak hayır. Kamu hukukuna tabi bir görevin yerine getirilmesi sırasında zarara uğrayan kişiler, bu görevi yapan memur aleyhine değil, memurun bağlı olduğu kurum aleyhine dava açar.
Yani:
- Tapu memurunun hatasında dava, ilgili idareye
- Belediye görevlisinin işleminde dava, belediyeye
- Okuldaki bir öğretmenin görev sırasındaki ihmalinde dava, ilgili idareye
yöneltilir. Memura doğrudan açılan dava, husumet yönünden reddedilir ve zaman kaybedersin.
Bu kural seni korur: Kurumun ödeme gücü memurdan çok daha fazladır ve tazminatı tahsil etmen kolaylaşır.
Dava nerede ve nasıl açılır?
Kamu görevinden doğan zararlar için dava çoğunlukla idare mahkemesinde tam yargı davası olarak açılır.
- Zarar bir idari işlemden doğduysa (ör. hukuka aykırı bir ret kararı), işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde iptal ve tazminat davasını birlikte açabilirsin.
- Zarar bir idari eylemden doğduysa (ör. dosyanın kaybedilmesi, görevlinin ihmali), önce zararı öğrendiğin tarihten itibaren bir yıl ve her halde olay tarihinden itibaren beş yıl içinde kuruma yazılı başvurman gerekir. Başvuru reddedilirse veya otuz gün içinde cevap verilmezse altmış gün içinde dava açarsın.
Başvuru ve dava süreleri için Hakkını Sor'daki devletten veya belediyeden tazminat nasıl istenir rehberine bakabilirsin.
Memur zimmetine para geçirdiyse
Devlet dairesine teslim ettiğin veya dairece tahsil edilen ya da saklanan para ve değerli kâğıtları memur zimmetine geçirdiyse, örneğin icra dairesine yatırdığın parayı bir görevli kendi cebine attıysa, bu miktar ceza davasının sonucu beklenmeden Hazine tarafından sana ödenir.
Kurum memura rücu eder
Kurum sana tazminat ödedikten sonra, zarara yol açan memura genel hükümlere göre rücu edebilir, yani ödediği parayı ondan isteyebilir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin işkence veya kötü muamele nedeniyle verdiği kararlar sonucunda Devletin ödediği tazminatlar için de sorumlu personele rücu edilir.
Memurun kişisel kusuru varsa
Uygulamada, memurun eylemi görevle hiçbir bağlantısı olmayan tamamen kişisel bir eylemse, örneğin görev dışında çıkan bir kavgada birini yaralamışsa, bu eylem kamu görevi sayılmaz ve memura doğrudan adli yargıda dava açılabilir.
Eylemin görevle bağlantılı olup olmadığı her olayda ayrıca değerlendirilir. Bu ayrım davanın kime ve hangi mahkemede açılacağını belirlediği için dava açmadan önce bir avukata danışman yararlı olur.
Memur kuruma zarar verirse
Sen memursan ve görevin sırasında kuruma zarar verdiysen, örneğin resmi araçla kaza yaptıysan ya da bir cihazı bozduysan:
- Memurlar görevlerini dikkatle yapmak ve kendilerine teslim edilen Devlet malını korumak zorundadır.
- Zarar memurun kastı, kusuru, ihmali veya tedbirsizliği sonucu doğduysa, memurun bu zararı rayiç bedel üzerinden ödemesi esastır.
- Zarar küçük miktardaysa, yani olay tarihinde en alt derecenin birinci kademesindeki memurun brüt aylığının yarısını geçmiyorsa ve sen de kabul edersen, disiplin amiri veya disiplin kurulu kararıyla ödersin.
- Daha büyük zararlar veya kabul etmediğin durumlarda kurum genel hükümlere göre senden tahsil yoluna gider; gerekirse dava açar.
Kusurun yoksa, örneğin zarar mücbir sebepten veya aracın teknik arızasından doğduysa, sorumluluğu kabul etmek zorunda değilsin. Kusur durumunu gösteren tutanak, bilirkişi raporu ve tanık beyanlarını sakla.
Kısaca yapılacaklar
- Memurun görevi sırasında zarar gördüysen davayı memura değil, bağlı olduğu kuruma yönelt.
- Zarar bir işlemden doğduysa altmış günlük dava süresini kaçırma.
- Zarar bir eylemden doğduysa önce bir yıl içinde kuruma yazılı başvur.
- Zimmete para geçirildiyse Hazineden ödeme talep et.
- Memur olarak kuruma zarar verdiysen kusur durumunu belgelerle ortaya koy; kusurun yoksa sorumluluğu kabul etme.
- Eylemin görevle bağlantısı tartışmalıysa dava açmadan önce bir avukata danış.
Dayanak mevzuat
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 12: Memur görevini dikkatle yapmak ve Devlet malını korumak zorundadır; kastı, kusuru, ihmali veya tedbirsizliği ile idareyi zarara uğratırsa zararı rayiç bedel üzerinden öder; küçük zararlar memurun kabulü halinde disiplin amiri veya kurulu kararıyla ödenir.
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 13: Kişiler kamu hukukuna tabi görevlerden doğan zararları için personel aleyhine değil, kurum aleyhine dava açar; zimmete geçirilen para ceza takibatı beklenmeden Hazinece ödenir; kurumun sorumlu personele rücu hakkı saklıdır.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 2/1-b: İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan zarar görenler tarafından açılan tam yargı davaları idari dava türlerindendir.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 13/1: İdari eylemlerden zarar görenler eylemi öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurmalıdır; istek reddedilirse veya otuz gün içinde cevap verilmezse dava süresi içinde dava açılabilir.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7/1: Özel kanunlarda ayrı süre yoksa dava açma süresi idare mahkemelerinde altmış gündür.
En çok sorulan sorular
Memura şahsen tazminat davası açabilir miyim?
Görevle ilgili zararlarda hayır. Dava memurun bağlı olduğu kuruma açılır. Ancak görevle bağlantısı olmayan tamamen kişisel eylemlerde memura doğrudan dava açılabilir.
Memurun hatası yüzünden zarara uğradım, hangi mahkemeye gideceğim?
Kamu görevinden doğan zararlarda kural olarak idare mahkemesinde kuruma karşı tam yargı davası açılır.
İcra dairesine yatırdığım parayı memur zimmetine geçirdi, ne olacak?
Zimmete geçirilen miktar, ceza davasının sonucu beklenmeden Hazine tarafından sana ödenir.
Kurum tazminat öderse memurdan geri ister mi?
Evet. Kurum, ödediği tazminat için zarara yol açan memura genel hükümlere göre rücu edebilir.
Resmi araçla kaza yaptım, zararı ben mi öderim?
Kazada kastın, kusurun, ihmalin veya tedbirsizliğin varsa zararı ödemen istenir. Kusurun yoksa sorumlu tutulamazsın; kusur durumunu belgelerle göstermen önemlidir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.