Menfi Tespit ve İstirdat Davası: Haksız İcra Takibine Karşı
Hakkında haksız bir icra takibi başlatıldıysa ama itiraz süresini kaçırdıysan, ya da borcun olmadığı hâlde haciz baskısıyla ödeme yapmak zorunda kaldıysan, hâlâ çaresiz değilsin. Mahkemeden borcunun olmadığının tespit edilmesini ya da ödediğin paranın iadesini isteyebilirsin. Bu davalara menfi tespit ve istirdat davası denir. Bu rehberde bu iki davayı anlatıyoruz.
Menfi tespit davası nedir?
Menfi tespit davası, sana karşı ileri sürülen bir borcun aslında bulunmadığının mahkeme tarafından tespit edilmesi için açılan davadır (İİK md. 72). Bu dava:
- Hakkında icra takibi başlatılmadan önce de açılabilir. Örneğin biri senden haksız bir senede dayanarak para istiyorsa.
- İcra takibi başladıktan sonra da, borcu ödemeden önce açılabilir. Örneğin itiraz süresini kaçırdıysan ve takip kesinleştiyse.
Takibi durdurabilir misin?
Menfi tespit davası açman, icra takibini kendiliğinden durdurmaz. Ancak icra takibi başladıktan sonra dava açtıysan, mahkemeden ihtiyati tedbir kararı isteyebilirsin. Bunun için:
- Mahkeme, kural olarak alacağın en az yüzde on beşi oranında teminat yatırmanı ister.
- Tedbir kararı verilirse, icra takibi devam eder ama alacaklıya ödeme yapılmaz; icra dairesine yatırılan para, dava sonuna kadar bekletilir.
İcra takibinden önce dava açtıysan, mahkemeden takibin başlatılmasını engelleyecek bir tedbir alınamaz. Ancak takip başlarsa yukarıdaki yolla tedbir isteyebilirsin.
Davayı kazanırsan
Menfi tespit davasını kazanırsan:
- İcra takibi iptal edilir.
- Yatırdığın teminat sana iade edilir.
- Alacaklı kötü niyetli bulunursa, alacağın en az yüzde yirmisi oranında tazminat ödemeye mahkûm edilebilir.
Davayı kaybedersen
Davayı kaybedersen ve mahkeme tedbir kararı nedeniyle alacaklının alacağının geciktiğine karar verirse, alacağın en az yüzde yirmisi oranında tazminat ödemeye mahkûm edilebilirsin. Bu yüzden menfi tespit davasını ancak borcun gerçekten olmadığına dair güçlü delillerin varsa aç.
İstirdat davası nedir?
İstirdat davası, borcun olmadığı hâlde icra takibi nedeniyle ödemek zorunda kaldığın paranın geri verilmesi için açılan davadır.
- Bu dava, paranın ödendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.
- Ödemenin icra takibinin baskısı altında, örneğin haciz tehdidiyle yapılmış olması gerekir. Kendi isteğinle, takip olmadan yaptığın ödemeler için genel hükümlere göre dava açılır.
- Menfi tespit davası açtıysan ve dava sürerken borcu ödemek zorunda kaldıysan, davan kendiliğinden istirdat davasına dönüşür.
Hangi mahkemede açılır?
Menfi tespit ve istirdat davaları icra mahkemesinde değil, genel mahkemelerde görülür. Uyuşmazlığın türüne göre bu mahkeme şunlardan biri olabilir:
- Asliye hukuk mahkemesi.
- Asliye ticaret mahkemesi, ticari bir borç söz konusuysa.
- Tüketici mahkemesi, bir tüketici işleminden doğan borç söz konusuysa.
- İş mahkemesi, iş ilişkisinden doğan bir borç söz konusuysa.
Ticari ve tüketici uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunlu olabilir. Davanın türüne göre bunu kontrol et.
Hangi deliller önemlidir?
- Borcu ödediğini gösteren dekontlar ve makbuzlar.
- Senedin teminat amacıyla verildiğini gösteren yazışmalar ya da sözleşmeler.
- Alacaklının, borcun olmadığını kabul ettiği mesajlar.
- Sahtecilik iddiası varsa, imzanın sana ait olmadığını gösteren bilirkişi incelemesi.
Kısaca yapılacaklar
- İcra takibine itiraz süresini kaçırdıysan menfi tespit davasını değerlendir.
- Takibin durdurulması için teminat yatırarak tedbir iste.
- Haksız yere ödeme yaptıysan, ödemeden itibaren bir yıl içinde istirdat davası aç.
- Borcun olmadığını gösteren yazılı delillerini topla.
- Davanın türüne göre arabuluculuk şartını kontrol et.
En çok sorulan sorular
Menfi tespit davası nedir?
Sana karşı ileri sürülen bir borcun bulunmadığının mahkeme tarafından tespit edilmesi için açılan davadır.
İtiraz süresini kaçırdım, yine de dava açabilir miyim?
Evet. Takip kesinleşmiş olsa bile borcu ödemeden önce menfi tespit davası açabilirsin.
Dava açmak takibi durdurur mu?
Kendiliğinden durdurmaz; en az yüzde on beş teminatla tedbir istersen paranın alacaklıya ödenmesi engellenir.
Borcum olmadığı hâlde ödedim, parayı geri alabilir miyim?
Evet. İcra baskısıyla ödediysen ödemeden itibaren bir yıl içinde istirdat davası açabilirsin.
Bu davalar hangi mahkemede açılır?
İcra mahkemesinde değil, genel mahkemelerde; uyuşmazlığın türüne göre asliye hukuk, ticaret ya da tüketici mahkemesinde.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.