Miras Kalan Eşyalar Nasıl Korunur? Tereke Tespiti ve Mühürleme
Annen veya baban vefat etti. Cenaze işleri bitmeden kardeşlerden biri evdeki altınları, değerli eşyaları ya da belgeleri almaya başladı. Ya da ölen yakının yalnız yaşıyordu, evi boş kaldı ve eşyaların kaybolmasından endişe ediyorsun. "Miras kalan eşyalar nasıl korunur? Tereke tespiti nasıl yapılır? Ev mühürlenebilir mi?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde terekenin korunması için alınabilecek önlemleri anlatıyoruz.
Tereke nedir?
Tereke, ölen kişinin geride bıraktığı mal, hak ve borçların tamamıdır. Ev, araç, banka hesabı, altın, ev eşyası, alacaklar ve borçlar terekeye dahildir.
Ölümle birlikte tereke mirasçılara geçer. Ancak paylaşım yapılana kadar terekenin korunması gerekir. Kanun bu amaçla sulh hukuk mahkemesine geniş yetkiler verir.
Sulh hukuk mahkemesi hangi önlemleri alabilir?
Mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesi, istem üzerine veya kendiliğinden, tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak için gerekli bütün önlemleri alır. Bu önlemler özellikle şunlardır:
- Terekenin yazımı, yani tereke tespiti
- Terekenin mühürlenmesi
- Terekenin resmen yönetilmesi
- Vasiyetnamelerin açılması
Terekenin yazımı (tereke tespiti)
Terekenin yazımı, terekede bulunan mal ve hakların bir tutanakla tespit edilmesidir. Halk arasında "tereke tespiti" olarak bilinir.
Sulh hukuk mahkemesi şu hallerde terekenin defterinin tutulmasına karar verir:
- Mirasçılar arasında vesayet altına alınmış veya alınması gereken biri varsa
- Mirasçılardan biri uzun süreden beri bulunamıyorsa ve temsilcisi de yoksa
- Mirasçılardan veya ilgililerden biri, ölüm tarihinden başlayarak bir ay içinde isterse
Yani kardeşlerinle aranda anlaşmazlık varsa veya eşyaların kaybolmasından endişe ediyorsan, ölümden itibaren bir ay içinde başvurarak terekenin yazımını isteyebilirsin. Mahkeme görevlileri eve gelerek eşyaları ve değerli malları tutanağa geçirir.
Bu koruma amaçlı yazım, mirasın reddi kararı için yapılan resmi defterden farklıdır. Borçları öğrenmek için resmi defteri Hakkını Sor'daki resmi defter rehberinde bulabilirsin.
Terekenin mühürlenmesi
Yazımı yapılan tereke mallarından gerekenler mühürlenir. Mühürlenemeyen mallar için başka uygun koruma önlemleri alınır. Mühürleme yazımdan önce de yapılabilir.
Mühürleme yapılırken:
- Ölen kişiyle birlikte yaşayanların ihtiyacı olan eşyalar bir tutanakla tespit edilip onlara bırakılır.
- Evin, birlikte yaşayanların oturması için zorunlu olan bölümleri mühürlenmez.
Yani ölen kişinin eşi veya birlikte yaşadığı çocukları evden çıkarılmaz; ama değerli eşyalar ve belgeler koruma altına alınabilir.
Alacaklıların istemiyle yapılan mühürleme, alacak miktarıyla sınırlıdır. Alacaklıya güvence verilirse mühürleme yapılmaz veya kaldırılır.
Terekenin resmen yönetilmesi
Bazı durumlarda sulh hukuk mahkemesi kendiliğinden terekenin resmen yönetilmesine karar verir:
- Mirasçılardan biri uzun süredir bulunamıyorsa, temsilci de bırakmamışsa ve menfaati gerektiriyorsa
- Mirasçı olduğunu ileri sürenlerden hiçbiri mirasçılığını yeterince ispatlayamazsa veya mirasçı bulunup bulunmadığı şüpheliyse
- Mirasçıların tamamı bilinmiyorsa
- Kanunda özel olarak öngörülmüşse
Bu durumda terekeyi mahkeme veya mahkemenin görevlendirdiği bir tereke yöneticisi yönetir. Yönetici terekeyi iyi bir yönetici gibi özenle yönetir; alacakları tahsil eder, borçları öder, gerekirse malları satar ve paraları bankaya yatırır.
Mirasçı bilinmiyorsa
Mirasçı bulunup bulunmadığı veya mirasçıların tamamı bilinmiyorsa, sulh hukuk mahkemesi bir ay arayla iki kez ilan yapar. Hak sahiplerini son ilandan itibaren en geç bir yıl içinde mirasçılıklarını bildirmeye çağırır. Bu süre içinde kimse başvurmazsa ve mahkeme de mirasçı tespit edemezse, miras sebebiyle istihkak davası açma hakkı saklı kalmak üzere miras Devlete geçer.
Kardeşim eşyaları aldı, ne yapabilirim?
Mirasçılardan biri paylaşım yapılmadan terekeye ait eşyaları alıp kendine mal ederse:
- Önce terekenin yazımını ve gerekirse mühürlenmesini iste; böylece kalan mallar koruma altına alınır.
- Alınan eşyaların terekeye iadesini veya paylaşımda hesaba katılmasını isteyebilirsin.
- Değerli eşyaların izinsiz alınmasını gösteren tanık, fotoğraf ve mesajları sakla.
- Miras ortaklığı kilitlendiyse temsilci atanmasını isteyebilirsin. Bunu Hakkını Sor'daki miras ortaklığına temsilci rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Ölümden sonra vakit kaybetmeden harekete geç; terekenin yazımı için bir aylık süre vardır.
- Mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine dilekçe ver.
- Dilekçeye ölüm belgesini ve mirasçı olduğunu gösteren belgeleri ekle.
- Endişe ettiğin değerli eşyaları ve belgeleri dilekçede belirt.
- Gerekirse mühürleme talep et.
- Kalıcı çözüm için mirasın paylaşılmasını veya ortaklığın giderilmesini değerlendir.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 589: Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hakimi istem üzerine veya kendiliğinden tereke mallarının korunması için gerekli bütün önlemleri alır; bu önlemler özellikle terekenin yazımına, mühürlenmesine, resmen yönetilmesine ve vasiyetnamelerin açılmasına ilişkindir.
- 4721 sayılı Kanun m. 590: Mirasçılar arasında vesayet altında olan varsa, bir mirasçı uzun süredir bulunamıyorsa veya mirasçılardan ya da ilgililerden biri ölüm tarihinden başlayarak bir ay içinde isterse sulh hakimi terekenin defterinin tutulmasına karar verir.
- 4721 sayılı Kanun m. 591: Yazımı yapılan tereke mallarından gerekenler mühürlenir; mirasbırakanla birlikte oturanların ihtiyaçları için gerekli eşya kendilerine bırakılır ve oturmaları için zorunlu bölümler mühürlenmez.
- 4721 sayılı Kanun m. 592: Mirasçılardan biri uzun süredir bulunamıyorsa, mirasçılık yeterince ispatlanamıyorsa veya mirasçıların tamamı bilinmiyorsa sulh hakimi kendiliğinden mirasın resmen yönetilmesine karar verir.
- 4721 sayılı Kanun m. 593: Terekeyi resmen yöneten kişi terekeyi iyi bir yönetici gibi özenle yönetir; terekenin yazımı, koruma önlemleri, alacakların tahsili ve borçların ödenmesi gibi işleri görür.
- 4721 sayılı Kanun m. 594: Mirasçı bulunup bulunmadığı bilinmiyorsa sulh hakimi iki kez ilan yaparak hak sahiplerini bir yıl içinde başvurmaya çağırır; kimse başvurmazsa miras Devlete geçer.
En çok sorulan sorular
Tereke tespiti nasıl yapılır?
Mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine başvurulur. Mahkeme terekedeki mal ve hakları tutanakla tespit eder.
Tereke tespiti için süre var mı?
Mirasçılar ve ilgililer için ölüm tarihinden itibaren bir ay içinde başvuru yapılması öngörülmüştür.
Ölen kişinin evi mühürlenebilir mi?
Evet. Ancak ölen kişiyle birlikte yaşayanların oturması için zorunlu bölümler ve ihtiyaç eşyaları mühürlenmez.
Kardeşim annemin altınlarını aldı, ne yapabilirim?
Terekenin yazımını isteyebilir, alınan eşyaların terekeye iadesini veya paylaşımda hesaba katılmasını talep edebilirsin.
Mirasçı hiç yoksa miras ne olur?
Mahkeme ilan yoluyla mirasçıları arar. Bir yıl içinde kimse çıkmazsa miras Devlete geçer.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.