Miras Kalan Ev ve Para İçin Veraset ve İntikal Vergisi: Ne Kadar, Nasıl Ödenir?
Bir yakınını kaybettin ve ondan sana bir ev, araba ya da banka hesabında para kaldı. Acının yanında bir de resmi işlemlerle uğraşmak zorundasın. Bu işlemlerin en önemlilerinden biri veraset ve intikal vergisidir. Ayrıca sağlığında annenden, babandan ya da başka birinden bağış olarak bir mal aldıysan, bu da aynı vergiye tabidir. Bu rehberde veraset ve intikal vergisini, istisnaları, beyanname süresini ve ödeme şeklini anlatıyoruz.
Veraset ve intikal vergisi nedir?
Veraset ve intikal vergisi, bir malın karşılıksız olarak bir kişiden diğerine geçmesi halinde ödenen vergidir. İki durumda karşına çıkar:
- Veraset yoluyla intikal: Ölen kişinin malları mirasçılara geçtiğinde
- İvazsız intikal: Bir kişi sağlığında başka birine karşılıksız mal verdiğinde, yani bağış (hibe) yaptığında
Mal kavramına ev, arsa, araç, banka hesabındaki para, hisse senedi, alacaklar ve diğer bütün haklar girer.
Hangi intikaller vergiden istisnadır?
Mirasta istisna tutarı
Ölen kişinin çocuklarına (evlatlıklar dahil) ve eşine düşen miras paylarının belirli bir tutarı vergiden istisnadır. Bu istisna her mirasçı için ayrı ayrı uygulanır. Ölen kişinin çocuğu yoksa, eşe uygulanan istisna tutarı iki katına çıkar.
Bu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. mevzuat.gov.tr'deki güncel kanun metninde bu tutarlar, çocuk ve eşten her biri için 2.907.136 TL, çocuk yoksa eş için 5.817.845 TL olarak gösterilmektedir. İşlem yapacağın yıl için geçerli tutarı vergi dairesinden teyit etmelisin.
Bağışta istisna tutarı
Sağlığında yapılan karşılıksız intikallerde (bağışta) istisna tutarı çok daha düşüktür. Güncel kanun metninde bu tutar 66.935 TL olarak gösterilmektedir.
Diğer istisnalar
- Mirasla geçen ev eşyası ile ölen kişinin kişisel eşyaları ve aile hatırası olarak saklanan eşyalar
- Örf ve adete göre verilen hediye, çeyiz, yüz görümlüğü ve başlık gibi değerler (taşınmazlar hariç)
- Dul ve yetimlere bağlanan aylıklar ile emekli ikramiyeleri gibi ödemeler
- Görev sırasında şehit olan asker ve emniyet mensuplarının eş, çocuk ve anne babalarına geçen mallarda daha yüksek bir istisna
Vergi oranları ne kadar?
Vergi, istisna tutarı düşüldükten sonra kalan kısım üzerinden, dilimlere göre artan oranlarla hesaplanır:
- Mirasta oranlar yüzde birden başlar ve yüzde ona kadar çıkar.
- Bağışta oranlar yüzde ondan başlar ve yüzde otuza kadar çıkar.
Anne, baba, eş ve çocuk arasındaki bağışlar
Bir kişiye annesi, babası, eşi veya çocuklarından karşılıksız mal geçerse, bağış için öngörülen oranların yarısı uygulanır. Yani anneden ya da babadan alınan bağışlarda vergi daha düşüktür.
Dilim tutarları da her yıl güncellenir. Kesin hesap için vergi dairesine ya da bir mali müşavire danışabilirsin.
Vergi hangi değer üzerinden hesaplanır?
Vergi, intikal eden malların Vergi Usul Kanunu'na göre belirlenen değerleri üzerinden hesaplanır. Örneğin:
- Taşınmazlarda, kural olarak emlak vergisi değeri esas alınır.
- Banka hesaplarında, ölüm tarihindeki bakiye esas alınır.
- Araçlarda, Gelir İdaresi'nin belirlediği değerler esas alınır.
Ölen kişinin borçları ve cenaze giderleri gibi bazı giderler, kanundaki şartlarla matrahtan düşülebilir.
Beyanname ne zaman ve nereye verilir?
Miras halinde
- Ölüm Türkiye'de olduysa ve mirasçılar Türkiye'deyse: ölüm tarihinden itibaren dört ay içinde
- Ölüm Türkiye'de olduysa ve mirasçılar yurt dışındaysa: altı ay içinde
- Ölüm yurt dışında olduysa ve mirasçılar Türkiye'deyse: altı ay içinde
Bağış halinde
Bağış yoluyla mal edinenler, malı hukuken edindikleri tarihten itibaren bir ay içinde beyanname verir.
Nereye verilir?
Beyanname, miras halinde ölen kişinin son ikametgâhının bulunduğu yerdeki vergi dairesine verilir. Yurt dışındaki mirasçılar beyannamelerini Türk konsolosluklarına verebilir. Mirasçılar her biri için ayrı ayrı ya da birlikte beyanname verebilir. Beyannameyi Gelir İdaresi'nin internet sitesi üzerinden elektronik olarak da verebilirsin.
İstisna altında kalsan bile beyan et
Miras payın istisna tutarının altında kalsa bile, kural olarak beyanname vermen gerekir. Çünkü beyanname olmadan bankalar ölen kişinin hesabındaki parayı ödemez ve tapuda bazı işlemler yapılamaz.
Vergi nasıl ödenir?
Veraset ve intikal vergisi, tahakkuktan itibaren üç yıl içinde, her yıl Mayıs ve Kasım aylarında olmak üzere toplam altı eşit taksitte ödenir. Yani vergiyi bir seferde ödemek zorunda değilsin.
Taşınmazı satmak istersen
Miras kalan taşınmaz, vergi ödenmeden de mirasçılar adına tapuya tescil edilebilir. Ancak o taşınmaza düşen veraset ve intikal vergisi tamamen ödenmeden, taşınmaz başkasına satılamaz ve üzerinde ipotek gibi bir hak kurulamaz. Tapu müdürlüğü, satış için vergi dairesinden alınmış ilişik kesme belgesi ister. Vergiyi peşin ödeyerek ya da teminat göstererek bu engeli kaldırabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Ölüm tarihinden itibaren dört ay içinde veraset ve intikal vergisi beyannamesi ver.
- Miras kalan malların listesini ve değerlerini çıkar.
- Payının istisna tutarının altında olup olmadığını kontrol et.
- Vergiyi üç yılda altı taksitte, Mayıs ve Kasım aylarında öde.
- Taşınmazı satacaksan önce o taşınmaza düşen vergiyi öde ve ilişik kesme belgesi al.
- Bağış aldıysan bir ay içinde beyanname ver.
Dayanak mevzuat
- 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 1: Malların veraset yoluyla veya herhangi bir şekilde karşılıksız olarak bir kişiden diğerine geçmesi veraset ve intikal vergisine tabidir.
- 7338 sayılı Kanun m. 4: Ev eşyası ve aile hatıraları, çocuk ve eşe düşen miras paylarının belirli bir tutarı (çocuk yoksa eşe iki katı), bağışların belirli bir tutarı ve örf ve adete göre verilen hediyeler vergiden istisnadır.
- 7338 sayılı Kanun m. 7 ve m. 9: Karşılıksız mal edinenler beyanname vermek zorundadır; mirasta beyanname, ölüm Türkiye'de olmuş ve mirasçılar Türkiye'deyse dört ay, diğer hallerde altı veya sekiz ay, bağışta bir ay içinde verilir.
- 7338 sayılı Kanun m. 16: Vergi mirasta yüzde bir ile yüzde on, bağışta yüzde on ile yüzde otuz arasında artan oranlarla alınır; anne, baba, eş ve çocuklardan yapılan bağışlarda oranların yarısı uygulanır.
- 7338 sayılı Kanun m. 19: Vergi tahakkuktan itibaren üç yılda, her yıl Mayıs ve Kasım aylarında iki eşit taksitte ödenir; taşınmaza düşen vergi ödenmeden devir yapılamaz.
En çok sorulan sorular
Babamdan kalan ev için vergi öder miyim?
Evin değerinden sana düşen pay, istisna tutarının altındaysa vergi ödemezsin. Ancak yine de beyanname vermen gerekir. Payın istisna tutarını aşıyorsa, sadece aşan kısım üzerinden yüzde birden başlayan oranlarla vergi ödersin.
Beyanname vermezsem ne olur?
Beyanname süresini kaçırırsan, vergi dairesi resen vergi tarh edebilir ve vergi ziyaı cezası ile usulsüzlük cezası kesilebilir. Ayrıca bankalar ölen kişinin hesabındaki parayı ödemez. Bu yüzden süreyi kaçırma.
Annem bana ev bağışladı, vergi öder miyim?
Evet. Bağışlar da veraset ve intikal vergisine tabidir. Ancak anne, baba, eş ve çocuklar arasındaki bağışlarda bağış oranlarının yarısı uygulanır. Bağış tarihinden itibaren bir ay içinde beyanname vermen gerekir.
Mirası reddedersem bu vergiyi öder miyim?
Hayır. Mirası reddeden kişi mirasçı sıfatını kaybeder ve kendisine mal intikal etmediği için veraset ve intikal vergisi ödemez. Mirasın reddi için kanunda belirtilen süreyi kaçırmamak önemlidir.
Ölen kişinin borçları matrahtan düşülür mü?
Kanunda belirtilen şartları taşıyan ve belgelenen borçlar ile cenaze giderleri gibi bazı giderler matrahtan düşülebilir. Bunun için borçların gerçek olduğunu gösteren belgeleri beyannameye eklemen gerekir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.