Miras Kime Kalır? Yasal Mirasçılar ve Eşin, Çocukların, Kardeşlerin Miras Payı
Bir yakının vefat etti ve geride bir ev, bir araç, banka hesabı kaldı. Aile içinde "kime ne kadar düşer?" sorusu başladı. "Eşe ne kadar kalır? Çocuklar eşit mi alır? Çocuk yoksa miras kardeşlere mi gider?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde vasiyetname yoksa mirasın kanuna göre nasıl paylaşıldığını anlatıyoruz.
Vasiyetname yoksa kanun belirler
Ölen kişi (kanundaki adıyla mirasbırakan) vasiyetname veya miras sözleşmesi yapmamışsa, mirası kanunda sayılan yasal mirasçılara kalır. Yasal mirasçılar zümre denilen gruplara ayrılır. Önce birinci zümre mirasçı olur; birinci zümrede kimse yoksa ikinci zümreye, o da yoksa üçüncü zümreye geçilir.
Sağ kalan eş ise her zümreyle birlikte mirasçı olur. Eşin payı, hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre değişir.
Birinci zümre: Çocuklar ve torunlar
Ölen kişinin çocukları birinci derece mirasçılardır ve mirası eşit olarak paylaşırlar. Kız ve erkek çocuk arasında fark yoktur.
Çocuklardan biri ölen kişiden önce vefat etmişse, onun payı kendi çocuklarına, yani ölen kişinin torunlarına geçer.
Evlilik dışı doğan çocuk, soybağı tanıma veya mahkeme kararıyla kurulmuşsa, baba tarafından da diğer çocuklar gibi mirasçı olur. Evlatlık da evlat edinene öz çocuk gibi mirasçıdır.
İkinci zümre: Anne, baba ve kardeşler
Ölen kişinin hiç çocuğu ve torunu yoksa, mirasçıları anne ve babasıdır. Anne ve baba eşit pay alır.
Anne veya babadan biri daha önce ölmüşse, onun payı kendi çocuklarına, yani ölen kişinin kardeşlerine geçer. Kardeşler miras hakkını bu yolla, anne veya babanın yerine geçerek kazanır.
Örneğin çocuğu ve eşi olmayan bir kişi öldüğünde annesi sağ, babası ölmüşse; mirasın yarısı anneye, babaya düşecek yarısı da kardeşlere kalır.
Üçüncü zümre: Büyükanne ve büyükbabalar
Ölen kişinin çocuğu, torunu, anne babası ve kardeşleri yoksa, mirasçıları büyükanne ve büyükbabalarıdır. Bunlardan ölmüş olanların payı kendi çocuklarına, yani amca, hala, dayı ve teyzelere geçer.
Üçüncü zümreden sonra miras daha uzak akrabalara geçmez.
Sağ kalan eşin payı
Eşin miras payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre şöyledir:
- Çocuklar veya torunlarla birlikte: mirasın dörtte biri
- Anne, baba veya kardeşlerle birlikte: mirasın yarısı
- Büyükanne, büyükbaba ve onların çocuklarıyla birlikte: mirasın dörtte üçü
- Bunların hiçbiri yoksa: mirasın tamamı
Eşin mirasçı olabilmesi için ölüm anında evliliğin devam etmesi gerekir. Boşanmış eş mirasçı olmaz. Resmi nikah olmadan birlikte yaşanan kişi de yasal mirasçı değildir.
Önemli bir not: Miras paylaşılmadan önce eşin mal rejiminden doğan hakları ayrılır. Evlilik süresince edinilen malların yarısı üzerinde eşin katılma alacağı bulunabilir. Bu yüzden eşin eline geçen toplam pay, yalnızca miras payından fazla olabilir.
Örneklerle paylaşım
- Eş ve iki çocuk kaldıysa: Eşe dörtte bir, kalan dörtte üç iki çocuğa eşit, her birine sekizde üç.
- Eş ve anne baba kaldıysa: Eşe yarı, anneye dörtte bir, babaya dörtte bir.
- Yalnızca üç çocuk kaldıysa: Her çocuğa üçte bir.
- Eş ve iki kardeş kaldıysa (anne baba ölmüşse): Eşe yarı, kalan yarı iki kardeşe eşit, her birine dörtte bir.
Hiç mirasçı yoksa
Ölen kişinin bu üç zümrede hiç mirasçısı ve eşi yoksa miras Devlete geçer.
Vasiyetname varsa
Ölen kişi vasiyetname bıraktıysa, kanuni paylar ancak vasiyetnamede düzenlenmeyen kısım için uygulanır. Ancak vasiyetname, çocukların, anne babanın ve eşin saklı payını ihlal edemez. Bunu Hakkını Sor'daki mirasta saklı pay ve tenkis davası rehberlerinde bulabilirsin.
Paylaşım nasıl yapılır?
- Önce mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alınır. Bunu noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alabilirsin.
- Mirasçılar anlaşırsa, noterde veya tapuda miras paylaşma sözleşmesi yapılabilir.
- Anlaşma olmazsa ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası açılır.
- Veraset ve intikal vergisi beyannamesi süresinde verilmelidir.
Bunların ayrıntılarını Hakkını Sor'daki miras paylaşma sözleşmesi, ortaklığın giderilmesi ve veraset ve intikal vergisi rehberlerinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Vasiyetname olup olmadığını araştır.
- Ölen kişinin çocuğu veya torunu varsa miras önce onlara ve eşe kalır.
- Çocuk yoksa anne baba ve onların yerine kardeşler mirasçı olur.
- Eşin payı zümreye göre dörtte bir, yarı, dörtte üç veya tamamdır.
- Mirasçılık belgesini noterden veya sulh hukuk mahkemesinden al.
- Borçlu bir miras söz konusuysa reddetme süresini kaçırma.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 495: Mirasbırakanın birinci derece mirasçıları altsoyudur; çocuklar eşit olarak mirasçıdır ve önce ölen çocukların yerini kendi altsoyları alır.
- 4721 sayılı Kanun m. 496: Altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları ana ve babasıdır; önce ölen ana ve babanın yerini kendi altsoyları alır, bir tarafta mirasçı yoksa bütün miras diğer tarafa kalır.
- 4721 sayılı Kanun m. 497: Altsoyu, ana ve babası ve onların altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları büyük ana ve büyük babalarıdır; önce ölenlerin yerini kendi altsoyları alır.
- 4721 sayılı Kanun m. 498: Evlilik dışında doğmuş ve soybağı tanıma veya hakim hükmüyle kurulmuş olanlar, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur.
- 4721 sayılı Kanun m. 499: Sağ kalan eş, altsoyla birlikte mirasın dörtte birine, ana ve baba zümresiyle birlikte yarısına, büyük ana ve büyük baba zümresiyle birlikte dörtte üçüne, bunlar da yoksa tamamına mirasçı olur.
- 4721 sayılı Kanun m. 500: Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur.
- 4721 sayılı Kanun m. 501: Mirasçı bırakmaksızın ölen kimsenin mirası Devlete geçer.
En çok sorulan sorular
Babam öldü, annem ve iki kardeşim var. Kime ne kadar düşer?
Annene mirasın dörtte biri düşer. Kalan dörtte üç sen ve iki kardeşin arasında eşit paylaşılır; her birinize dörtte bir düşer.
Çocuğu olmayan birinin mirası kime kalır?
Eşi ve anne babasına kalır. Anne veya baba ölmüşse onun payı kardeşlere geçer. Eşin payı bu durumda mirasın yarısıdır.
Kız çocuklar erkeklerden daha az mı alır?
Hayır. Kanuna göre çocuklar cinsiyet farkı olmadan eşit pay alır.
Kardeşler mirasçı olur mu?
Ölen kişinin çocuğu ve torunu yoksa ve anne veya babası daha önce ölmüşse, kardeşler onların yerine geçerek mirasçı olur.
Nikahsız eş mirasçı olur mu?
Hayır. Yasal mirasçı olmak için resmi nikahlı eş olmak gerekir. Nikahsız eşe ancak vasiyetnameyle, saklı paylar korunarak mal bırakılabilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.