Miras Mahkemesiz Nasıl Paylaşılır? Miras Paylaşma (Taksim) Sözleşmesi
Anne ya da babanı kaybettin ve geriye bir ev, bir tarla, biraz para kaldı. Kardeşlerinle mahkemeye gitmeden mirası kendi aranızda paylaşmak istiyorsunuz. "Miras mahkemesiz nasıl paylaşılır, miras paylaşma sözleşmesi nasıl yapılır, noterde mi yapılmalı?" diye merak ediyorsun. Bu rehberde mirasçıların anlaşarak mirası nasıl paylaşabileceğini anlatıyoruz.
Miras paylaşılana kadar kime aittir?
Birden fazla mirasçı varsa, mirasbırakanın ölümüyle birlikte mirasçılar arasında bir ortaklık oluşur. Mirasçılar, miras kalan tüm mallara elbirliğiyle sahip olur.
Elbirliği mülkiyetinde hiçbir mirasçının belirli bir mal üzerinde ayrı bir payı yoktur. Örneğin üç kardeşe kalan bir evde, kardeşlerden biri "evin üçte biri benim, satıyorum" diyemez. Tüm kararlar birlikte alınır.
Bu ortaklık, miras paylaşılana kadar sürer. Her mirasçı, kanun veya sözleşme gereği ortaklığı sürdürmek zorunda değilse, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir.
Miras nasıl paylaşılır?
Mirası paylaşmanın iki yolu vardır:
- Mirasçıların anlaşarak paylaşması
- Anlaşma sağlanamazsa mahkeme yoluyla paylaşma
Anlaşarak paylaşma hem çok daha hızlı hem de çok daha ucuzdur. Mahkeme yoluyla paylaşmada mallar çoğu zaman satılır ve satış bedeli paylaştırılır; bu da genellikle değerinin altında satış anlamına gelir.
Miras paylaşma sözleşmesi nedir?
Miras paylaşma sözleşmesi, mirasçıların miras kalan malları kendi aralarında nasıl paylaşacaklarını belirledikleri sözleşmedir. Halk arasında "miras taksim sözleşmesi" olarak da bilinir.
Bu sözleşmeyle mirasçılar örneğin şunları kararlaştırabilir:
- Evin bir kardeşe, tarlanın diğer kardeşe verilmesi
- Daha değerli malı alan kardeşin diğerlerine para ödemesi
- Banka hesabındaki paranın belirli oranlarda bölüşülmesi
- Aracın satılıp bedelinin paylaşılması
Sözleşme, kanundaki miras paylarından farklı bir paylaşım da öngörebilir. Önemli olan tüm mirasçıların bu paylaşımı kabul etmesidir.
Elbirliği mülkiyetinden paylı mülkiyete geçiş
Mirasçılar malları hemen bölüşmek istemiyorsa, paylaşma sözleşmesiyle miras kalan malların tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetini, miras payları oranında paylı mülkiyete dönüştürmeyi de kabul edebilir. Bu durumda her mirasçı, kendi payı üzerinde tek başına tasarruf edebilir hale gelir; örneğin payını satabilir.
Sözleşme nasıl yapılır?
Yazılı şekil zorunludur
Miras paylaşma sözleşmesinin geçerli olması yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır. Sözlü olarak "sen evi al, ben tarlayı alayım" demek yeterli değildir. Sözleşme tüm mirasçılar tarafından imzalanmalıdır.
Sözleşmede neler bulunmalı?
- Tüm mirasçıların adı, soyadı ve T.C. kimlik numarası
- Mirasbırakanın kimlik bilgileri ve ölüm tarihi
- Miras kalan malların tek tek listesi (tapu bilgileri, plaka, banka hesapları)
- Her malın hangi mirasçıya verildiği
- Varsa mirasçılar arasında ödenecek denkleştirme bedeli ve ödeme tarihi
- Tarih ve tüm mirasçıların imzası
Noterde yapılmalı mı?
Kanun paylaşma sözleşmesi için yazılı şekli yeterli görür. Ancak taşınmazların tapuda mirasçıların adına geçirilmesi ya da araçların devri için resmi kurumlar, imzaların noterde onaylanmasını veya ek işlemler isteyebilir. Bu yüzden sözleşmeyi notere onaylatman, ileride imza konusunda çıkabilecek tartışmaları da önler.
Sözleşmeden önce yapılması gerekenler
- Mirasçılık belgesi al: Mirasçıların kim olduğunu ve paylarını gösterir.
- Veraset ve intikal vergisi beyannamesini ver: Miras kalan mallar için vergi dairesine beyanname verilir.
- Mirasın borçlu olup olmadığını araştır: Mirasçılar mirasbırakanın borçlarından birlikte sorumludur. Miras borçluysa paylaşmadan önce mirası reddetme seçeneğini değerlendir.
- Malların değerini belirle: Adil bir paylaşım için taşınmaz ve araçların güncel değerini öğren.
Mirasçılık belgesi, veraset vergisi ve mirasın reddi için Hakkını Sor'daki ilgili rehberlere bakabilirsin.
Miras payını devretmek
Bir mirasçı, paylaşmayı beklemeden kendi miras payını diğer bir mirasçıya devredebilir. Mirasçılar arasındaki bu devir sözleşmesi yazılı yapılmalıdır.
Mirasçı payını mirasçı olmayan üçüncü bir kişiye devretmek isterse, bu sözleşme noterde düzenlenmelidir. Ancak bu sözleşme üçüncü kişiye paylaşmaya katılma hakkı vermez; sadece paylaşma sonunda o mirasçıya düşen payın kendisine verilmesini isteme hakkı sağlar.
Ölmeden önce miras üzerinde sözleşme
Mirasbırakan hayattayken, onun katılımı ya da izni olmadan, mirasçıların henüz açılmamış bir miras hakkında aralarında ya da üçüncü kişilerle yaptığı sözleşmeler geçersizdir. Örneğin "babam ölünce ev benim olacak" diye kardeşler arasında yapılan bir anlaşma geçerli değildir.
Anlaşma sağlanamazsa ne olur?
Mirasçılar anlaşamazsa, her mirasçı sulh hukuk mahkemesinde ortaklığın giderilmesi davası açarak mirasın paylaştırılmasını isteyebilir. Mahkeme mümkünse malları aynen paylaştırır, bu mümkün değilse satış yoluyla paylaştırır. Mirasçılardan biri istemişse hakim, mümkünse her taşınmazın tamamını bir mirasçıya vererek paylaştırma yapar ve aradaki değer farkını para ödenmesiyle denkleştirir.
Ortaklığın giderilmesi davasında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
Ortaklığın giderilmesi davasını Hakkını Sor'daki ilgili rehberde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Önce mirasçılık belgesi al ve veraset vergisi beyannamesini ver.
- Mirasın borcu olup olmadığını araştır.
- Miras kalan malları ve değerlerini listele.
- Paylaşımı tüm mirasçılarla yazılı bir sözleşmeye bağla ve herkes imzalasın.
- İmzaları notere onaylatmayı düşün; tapu ve araç işlemlerinde işini kolaylaştırır.
- Payını üçüncü kişiye devredeceksen noterde sözleşme yap.
- Anlaşma sağlanamazsa arabulucuya, ardından sulh hukuk mahkemesine başvur.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 640: Birden fazla mirasçı varsa paylaşmaya kadar mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir ve birlikte tasarruf eder.
- 4721 sayılı Kanun m. 642: Her mirasçı, ortaklığı sürdürmekle yükümlü değilse her zaman paylaşma isteyebilir; mahkeme malları aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırır ve değer farkını para ödenmesiyle denkleştirir.
- 4721 sayılı Kanun m. 676: Mirasçılar arasındaki paylaşma sözleşmesi onları bağlar; bu sözleşmeyle elbirliği mülkiyeti paylı mülkiyete dönüştürülebilir; sözleşmenin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır.
- 4721 sayılı Kanun m. 677: Mirasçılar arasında miras payının devri yazılı, üçüncü kişiyle yapılan devir noterde yapılmalıdır; üçüncü kişi paylaşmaya katılamaz.
- 4721 sayılı Kanun m. 678: Mirasbırakanın katılımı veya izni olmadan, açılmamış bir miras hakkında yapılan sözleşmeler geçersizdir.
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B: Ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.
En çok sorulan sorular
Miras mahkemeye gitmeden paylaşılabilir mi?
Evet. Tüm mirasçılar anlaşırsa, yazılı bir miras paylaşma sözleşmesiyle mirası mahkemeye gitmeden paylaşabilirsiniz.
Miras paylaşma sözleşmesi noterde yapılmak zorunda mı?
Kanun yazılı şekli yeterli görür. Ancak tapu ve araç devri gibi işlemlerde resmi kurumlar imzaların noterde onaylanmasını isteyebileceği için noter onayı faydalıdır.
Mirasçılardan biri imza atmazsa ne olur?
Paylaşma sözleşmesi için tüm mirasçıların katılımı gerekir. Biri imza atmazsa önce arabulucuya başvurulur, anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılabilir.
Miras kanundaki paylardan farklı paylaşılabilir mi?
Evet. Tüm mirasçılar kabul ederse, paylaşma sözleşmesiyle kanundaki paylardan farklı bir paylaşım yapılabilir.
Babam hayattayken kardeşlerimle mirası paylaşabilir miyiz?
Babanın katılımı veya izni olmadan, henüz açılmamış bir miras hakkında kardeşler arasında yapılan sözleşmeler geçersizdir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.