Mobbing (Psikolojik Taciz) ve Tazminat Hakkın
İş yerinde sürekli aşağılanıyor, dışlanıyor ya da istifaya zorlanıyorsan yaşadığın şey mobbing olabilir. Mobbing yalnızca moral bozan bir durum değildir; iş sözleşmeni tazminatını alarak sona erdirmene ve manevi tazminat istemene imkân veren bir hukuka aykırılıktır. Bu rehberde mobbingi nasıl tanıyacağını ve hangi adımları atacağını anlatıyoruz.
Mobbing nedir?
Mobbing, iş yerinde bir çalışanı yıldırmak, işten soğutmak ya da istifaya zorlamak amacıyla belli bir süre boyunca sistemli olarak uygulanan psikolojik baskıdır. Bunu bir yönetici yapabileceği gibi iş arkadaşları da yapabilir.
Tek seferlik bir tartışma ya da bir kez yapılan sert eleştiri genellikle mobbing sayılmaz. Mahkemeler davranışların tekrarlanıp tekrarlanmadığına, belli bir süreye yayılıp yayılmadığına ve bir amaca yönelik olup olmadığına bakar.
Hangi davranışlar mobbing olabilir?
- Başkalarının önünde sürekli azarlanmak, küçük düşürülmek.
- Toplantılardan, yazışmalardan, ortak etkinliklerden bilerek dışlanmak.
- Hiç iş verilmemek ya da yeteneğinin çok altında, anlamsız işler verilmek.
- Yetişmesi imkânsız sürelerle iş yüklenmek.
- Masanın, bilgisayarının, yetkilerinin elinden alınması.
- Sebepsiz yere sürekli yer veya görev değiştirilmek.
- Özel hayatın, görünüşün ya da inancınla alay edilmek.
- Hakkında asılsız söylentiler yayılması.
- Sürekli "istifa et" baskısı yapılması.
Kanun ne diyor?
İşveren, çalışanların kişiliğini korumak ve iş yerinde psikolojik ve cinsel tacize uğramamalarını sağlamakla yükümlüdür (TBK md. 417). Mobbingi bizzat işveren yapmasa bile, iş arkadaşlarının yaptığı baskıdan haberdar olup önlem almazsa işveren de sorumlu olur.
İşveren seni dil, ırk, cinsiyet, inanç, sendika üyeliği gibi nedenlerle diğer çalışanlardan farklı tutuyorsa bu ayrıca eşit davranma borcuna aykırılıktır (4857 s.K. md. 5).
1. Her şeyi kayıt altına al
Mobbing davalarında en zor kısım ispattır. Bu yüzden baskıyı yaşadığın günden itibaren düzenli kayıt tut:
- Her olayı tarih, saat, yer ve orada bulunan kişilerle birlikte bir deftere ya da dosyaya yaz.
- Aşağılayıcı e-postaları, mesajları ve görev yazılarını sakla.
- Haksız tutanakları, savunma istemlerini ve uyarıları sakla.
- Olaylara tanık olan iş arkadaşlarının adlarını not et.
- Bu süreçte psikolojik destek aldıysan doktor raporlarını ve reçeteleri sakla.
Mahkemeler mobbingde kesin ispat aramaz; olayların bütününe bakıldığında mobbing yapıldığına dair güçlü belirtilerin varlığını yeterli görebilir. Yine de ne kadar çok delil toplarsan o kadar güçlü olursun.
2. İşverene yazılı olarak bildir
Mobbingi bir yönetici veya iş arkadaşı yapıyorsa durumu insan kaynaklarına ya da işverene yazılı olarak bildir ve önlem alınmasını iste. Bu yazının bir kopyasını sakla. İşveren bildirime rağmen bir şey yapmazsa bu durum ileride senin lehine delil olur.
Ayrıca ALO 170 hattından ya da Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu'na başvurarak şikâyette bulunabilirsin.
3. Haklı nedenle fesih ve kıdem tazminatı
Mobbing nedeniyle çalışmaya devam edemeyecek durumdaysan iş sözleşmeni haklı nedenle hemen feshedebilirsin (4857 s.K. md. 24/II). Bu durumda en az bir yıllık kıdemin varsa kıdem tazminatına hak kazanırsın.
Dikkat etmen gerekenler:
- İstifa dilekçesi verme. Fesih bildiriminde mobbing nedeniyle haklı nedenle fesih yaptığını ve yaşadıklarını açıkça yaz.
- Bildirimi noter, KEP ya da imza karşılığı elden teslim gibi ispatlanabilir bir yolla gönder.
- Son olaydan sonra beklemeden harekete geç. Haklı nedenle fesih için kanunda altı iş günlük bir süre öngörülür; mobbing süregelen bir durum olduğu için bu süre son olaydan itibaren değerlendirilir.
4. Manevi tazminat iste
Mobbing nedeniyle kişilik hakkın zedelendiği için işverenden manevi tazminat isteyebilirsin (TBK md. 417 ve md. 58). Tedavi gördüysen tedavi giderlerini ve gelir kaybını da maddi tazminat olarak talep edebilirsin. Eşit davranma borcuna aykırılık varsa ayrıca dört aya kadar ücretin tutarında ayrımcılık tazminatı isteyebilirsin.
İşçilik alacakları için dava açmadan önce arabulucuya başvurman zorunludur. Adliyedeki arabuluculuk bürosuna başvuru ücretsizdir.
Kısaca yapılacaklar
- Yaşadığın her olayı tarih ve tanıklarla birlikte kaydet.
- Mesajları, e-postaları ve doktor raporlarını sakla.
- Durumu işverene yazılı olarak bildir.
- Gerekirse istifa etmeden, haklı nedenle fesih yap.
- Kıdem ve manevi tazminat için önce arabulucuya başvur.
En çok sorulan sorular
Mobbing nedir?
Bir çalışanı yıldırmak ya da istifaya zorlamak için belli bir süre boyunca sistemli olarak uygulanan psikolojik baskıdır.
Tek seferlik bir tartışma mobbing sayılır mı?
Genellikle hayır. Davranışların tekrarlanması ve belli bir süreye yayılması aranır.
Mobbingi nasıl ispat ederim?
Olayları tarihleriyle not et, mesaj ve e-postaları sakla, tanıkları belirle ve varsa doktor raporlarını topla.
Mobbingi yönetici yapıyorsa işveren sorumlu mu?
Evet. İşveren çalışanları psikolojik tacize karşı korumakla yükümlüdür.
Mobbing nedeniyle hangi haklarım var?
Sözleşmeni haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı alabilir ve ayrıca manevi tazminat isteyebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.