Müteselsil Borç Nedir? Alacaklı Borcun Tamamını Yalnızca Benden İsteyebilir mi?
Üç arkadaş birlikte bir borç aldınız ve sözleşmede "borçlular müteselsilen sorumludur" yazıyor. Şimdi alacaklı borcun tamamını yalnızca senden istiyor, çünkü diğerlerinin ödeme gücü yok. Ya da borcun tamamını sen ödedin ve diğerlerinin payını geri almak istiyorsun. "Müteselsil borç ne demek? Neden borcun tamamını ben ödüyorum? Diğerlerinden payımı nasıl alırım?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Borçlar Kanunundaki müteselsil borçluluğu anlatıyoruz.
Müteselsil borçluluk nedir?
Müteselsil borçluluk, birden çok borçlunun her birinin alacaklıya karşı borcun tamamından sorumlu olmasıdır. Halk arasında buna "zincirleme sorumluluk" veya "birlikte sorumluluk" da denir.
Müteselsil borçluluk iki yolla doğar:
- Borçluların her biri alacaklıya karşı borcun tamamından sorumlu olmayı kabul ettiğini bildirirse. Sözleşmelerdeki "müteselsilen sorumludur" ifadesi buna örnektir.
- Kanunun öngördüğü hallerde. Örneğin bir zarara birlikte sebep olanlar, birlikte ödünç alanlar veya birlikte saklayanlar kanun gereği müteselsilen sorumludur.
Böyle bir bildirim veya kanun hükmü yoksa, borçluların her biri kural olarak yalnızca kendi payından sorumludur.
Alacaklı kimden ne isteyebilir?
Alacaklı, borcun tamamının veya bir kısmının ödenmesini dilerse borçluların hepsinden, dilerse yalnızca birinden isteyebilir.
Yani:
- Alacaklı, ödeme gücü en yüksek olan borçluya gidip borcun tamamını isteyebilir.
- Borçlu "benim payım sadece üçte bir" diyerek alacaklıya karşı yalnızca kendi payını ödemekle kurtulamaz.
- Borçluların sorumluluğu, borcun tamamı ödeninceye kadar devam eder.
Borçlunun savunmaları
Müteselsil borçlulardan biri alacaklıya karşı şu savunmaları ileri sürebilir:
- Alacaklı ile kendi arasındaki kişisel ilişkilerden doğan savunmalar
- Müteselsil borcun sebebinden veya konusundan doğan ortak savunmalar, örneğin sözleşmenin geçersiz olması veya borcun zamanaşımına uğraması
Ancak dikkat: Müteselsil borçlulardan biri, bütün borçlular için geçerli olan ortak savunmaları ileri sürmezse, bu yüzden zarar gören diğer borçlulara karşı sorumlu olur.
Bir borçlu diğerlerinin durumunu ağırlaştırabilir mi?
Kanun veya sözleşme aksini belirlemedikçe, borçlulardan biri kendi davranışıyla diğer borçluların durumunu ağırlaştıramaz. Örneğin borçlulardan biri alacaklıyla tek başına anlaşıp borcu artıramaz ve bu artış diğerlerini bağlamaz.
Borçlulardan biri öderse
Borçlulardan biri ödeme veya takas yoluyla borcun tamamını veya bir kısmını sona erdirirse, bu oranda diğer borçlular da borçtan kurtulur.
Alacaklı borçlulardan birini ibra ederse, yani borcundan kurtarırsa, bu ibra diğer borçluları da ibra edilen borçlunun iç ilişkideki payı oranında borçtan kurtarır.
Ödediğin fazlayı diğerlerinden nasıl alırsın?
Alacaklıya karşı herkes borcun tamamından sorumludur. Ama borçlular kendi aralarında, aksi kararlaştırılmadıkça veya aralarındaki ilişkinin niteliğinden başka türlü anlaşılmadıkça, eşit paylarla sorumludur.
Buna göre:
- Kendi payından fazla ödeme yapan borçlu, fazla ödediği miktarı diğer borçlulardan isteyebilir. Buna rücu hakkı denir.
- Her bir borçluya ancak onun payı oranında rücu edebilir.
- Borçlulardan birinden alınamayan miktarı diğer borçlular eşit olarak üstlenir.
Örnek: Üç kişi 90.000 liralık borçtan müteselsilen sorumlu. Sen borcun tamamını ödedin. Diğer iki borçludan her birinden 30.000 lira isteyebilirsin. Bunlardan biri hiç ödeme gücüne sahip değilse, onun 30.000 liralık payını sen ve diğer borçlu eşit olarak üstlenirsiniz; bu durumda diğer borçludan 45.000 lira isteyebilirsin.
Alacaklının haklarına halef olma
Rücu hakkı olan borçlu, ödediği miktar oranında alacaklının haklarına halef olur. Yani alacaklının sahip olduğu rehin, ipotek veya kefalet gibi güvenceler, ödediğin oranda sana geçer.
Alacaklı diğerlerinin zararına olarak borçlulardan birinin durumunu iyileştirirse, bunun sonuçlarına kendisi katlanır.
Kefillikte müteselsil sorumluluk
Müteselsil kefalette alacaklı, borçluyu takip etmeden doğrudan kefile başvurabilir. Kefaletin türlerini Hakkını Sor'daki kefil olmak rehberinde, kefilin ödediğini geri almasını kefil olarak borcu ödedim rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Sözleşmende "müteselsil" sorumluluk ifadesi olup olmadığını kontrol et.
- Alacaklı senden borcun tamamını isterse, ortak savunmaları, örneğin zamanaşımını veya ödemeyi mutlaka ileri sür.
- Ödeme yaptıysan makbuz ve dekontları sakla.
- Kendi payından fazla ödediysen, diğer borçlulara payları oranında rücu et.
- Alacaklının rehin veya kefalet gibi güvencelerinin sana geçtiğini unutma.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 162: Borçlulardan her biri borcun tamamından sorumlu olmayı kabul ettiğini bildirirse müteselsil borçluluk doğar; böyle bir bildirim yoksa ancak kanunda öngörülen hallerde doğar.
- 6098 sayılı Kanun m. 163: Alacaklı borcun tamamının veya bir kısmının ifasını dilerse hepsinden, dilerse yalnız birinden isteyebilir; sorumluluk borcun tamamı ödeninceye kadar devam eder.
- 6098 sayılı Kanun m. 164: Müteselsil borçlu kişisel ilişkilerden veya borcun sebep ya da konusundan doğan savunmaları ileri sürebilir; ortak savunmaları ileri sürmezse diğerlerine karşı sorumlu olur.
- 6098 sayılı Kanun m. 165: Aksi belirlenmedikçe borçlulardan biri kendi davranışıyla diğerlerinin durumunu ağırlaştıramaz.
- 6098 sayılı Kanun m. 166: Borçlulardan birinin ifa veya takası diğerlerini de o oranda kurtarır; ibra, diğerlerini ibra edilenin iç ilişkideki payı oranında kurtarır.
- 6098 sayılı Kanun m. 167: Aksi kararlaştırılmadıkça borçlular iç ilişkide eşit paylarla sorumludur; payından fazla ödeyen fazlayı diğerlerinden payları oranında isteyebilir; birinden alınamayan miktarı diğerleri eşit olarak üstlenir.
- 6098 sayılı Kanun m. 168: Rücu hakkı olan borçlu ifa ettiği miktar oranında alacaklının haklarına halef olur.
En çok sorulan sorular
Müteselsil borç ne demek?
Borçluların her birinin alacaklıya karşı borcun tamamından sorumlu olması demektir.
Alacaklı borcun tamamını yalnızca benden isteyebilir mi?
Evet. Alacaklı dilediği borçludan borcun tamamını isteyebilir.
Borcun tamamını ödedim, diğerlerinden nasıl alırım?
Kendi payından fazla ödediğin miktarı, diğer borçlulardan payları oranında isteyebilirsin.
Borçlulardan biri ödeyemezse ne olur?
Onun payı, diğer borçlular arasında eşit olarak paylaşılır.
Sözleşmede müteselsil yazmıyorsa yine de tamamından sorumlu olur muyum?
Kanunun öngördüğü bir hal yoksa, kural olarak yalnızca kendi payından sorumlu olursun.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.