Nafaka Artırımı, Azaltımı ve Kaldırılması: Hangi Durumlarda Dava Açılır?
Boşanmanın üzerinden yıllar geçti. Ya aldığın nafaka artık hiçbir ihtiyacını karşılamıyor ya da ödediğin nafaka gelirine göre çok ağır gelmeye başladı. Belki de eski eşinin yeniden evlendiğini ya da biriyle evliymiş gibi yaşadığını öğrendin. "Nafaka artırılabilir mi, azaltılabilir mi, tamamen kaldırılabilir mi?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde nafaka artırım, azaltım ve kaldırma davalarını anlatıyoruz.
Nafaka türleri
Boşanmayla ilgili en sık karşılaşılan iki nafaka türü vardır:
- Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe, diğer eşin mali gücüne göre ödenen nafakadır.
- İştirak nafakası: Velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmak için ödediği nafakadır.
Her iki nafakanın miktarı da sonradan değişen koşullara göre yeniden belirlenebilir.
Nafaka artırılabilir mi?
Evet. Kanuna göre tarafların mali durumlarının değişmesi ya da hakkaniyetin gerektirdiği hallerde nafakanın artırılmasına karar verilebilir. Çocuk için ödenen iştirak nafakasında da durum değiştiğinde hakim nafaka miktarını yeniden belirleyebilir.
Hangi durumlarda artırım istenir?
- Enflasyon nedeniyle nafakanın alım gücünün düşmesi,
- Nafaka ödeyen tarafın gelirinin önemli ölçüde artması,
- Çocuğun okula başlaması, büyümesi ya da sağlık giderlerinin artması gibi ihtiyaçların değişmesi,
- Nafaka alan tarafın sağlık durumunun kötüleşmesi.
Ne kadar artırılır?
Mahkeme, tarafların güncel ekonomik ve sosyal durumlarını, çocuğun ihtiyaçlarını ve hakkaniyeti dikkate alarak yeni miktarı belirler. Uygulamada artırım davalarında enflasyon oranları (özellikle üretici fiyat endeksi gibi resmi endeksler) ve tarafların gelirlerindeki değişim dikkate alınır.
Gelecek yıllar için artış
Hakim, talep edilmesi halinde, nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir. Örneğin her yıl belirli bir endeks oranında artırılmasına karar verebilir. Bu sayede her yıl yeniden dava açman gerekmez. Bu talebi boşanma davasında ya da artırım davasında mutlaka ileri sürmelisin.
Nafaka azaltılabilir mi?
Evet. Nafaka ödeyen tarafın mali durumunun kötüleşmesi ya da nafaka alan tarafın durumunun iyileşmesi halinde nafakanın azaltılması istenebilir.
Hangi durumlarda azaltım istenir?
- Nafaka ödeyenin işsiz kalması ya da gelirinin önemli ölçüde düşmesi,
- Nafaka ödeyenin ağır bir hastalığa yakalanması,
- Nafaka ödeyenin yeni bir evlilikten çocuk sahibi olması ve bakım yükünün artması,
- Nafaka alan tarafın düzenli bir işe girerek gelirinin artması.
Kendi isteğinle işten ayrıldıysan
Nafaka ödememek için kasıtlı olarak işten ayrılmak ya da gelirini gizlemek, mahkeme tarafından dikkate alınmayabilir. Mahkeme, kişinin gerçek kazanma gücünü değerlendirir.
Nafaka ne zaman kaldırılır?
Kendiliğinden kalkan durumlar
Kanuna göre irat biçiminde ödenen yoksulluk nafakası, şu durumlarda mahkeme kararına gerek olmadan kendiliğinden kalkar:
- Nafaka alan tarafın yeniden evlenmesi,
- Taraflardan birinin ölümü.
Mahkeme kararıyla kaldırılan durumlar
Şu durumlarda nafaka, nafaka ödeyenin açacağı davayla mahkeme kararıyla kaldırılır:
- Nafaka alanın resmi olarak evlenmeden biriyle fiilen evliymiş gibi yaşaması,
- Nafaka alanın yoksulluğunun ortadan kalkması,
- Nafaka alanın haysiyetsiz bir hayat sürmesi.
Bu durumları ispat etmek için tanık, fotoğraf, sosyal medya paylaşımları, adres kayıtları ve gelir belgeleri gibi deliller kullanılabilir.
İştirak nafakası
Çocuk için ödenen iştirak nafakası kural olarak çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Çocuk ergin olduktan sonra eğitimine devam ediyorsa, ana ve baba eğitimi bitene kadar ona bakmakla yükümlü olabilir. Ancak bu durumda nafakayı ergin çocuk kendisi talep eder.
Süresiz nafaka ile ilgili yeni gelişme
Anayasa Mahkemesi, Haziran 2026'da verdiği kararla, yoksulluk nafakasını düzenleyen maddedeki "süresiz olarak" ifadesini iptal etti. Bu kararın 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girmesi öngörüldü. Bu tarihe kadar yasama organının yeni bir düzenleme yapması bekleniyor. Mevcut nafakaların bu karardan nasıl etkileneceği, yapılacak yeni düzenlemeye bağlıdır. Bu yüzden bu konudaki gelişmeleri takip etmelisin.
Dava nasıl açılır?
Yetkili mahkeme
Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Davalar aile mahkemesinde, aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Kim açar?
- Artırım davasını nafaka alan taraf,
- Azaltım ve kaldırma davasını nafaka ödeyen taraf açar.
Dava sonuçlanana kadar
Nafaka kaldırma ya da azaltma davası açmak, mevcut nafakayı ödeme borcunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Mahkeme yeni bir karar verene kadar mevcut nafakayı ödemeye devam etmelisin. Aksi halde hakkında icra takibi başlatılabilir.
Kısaca yapılacaklar
- Nafakanın belirlendiği tarihten bu yana gelir ve giderlerindeki değişiklikleri belgele.
- Artırım istiyorsan çocuğun okul, sağlık ve diğer masraflarına ait belgeleri topla.
- Kaldırma istiyorsan fiilen evliymiş gibi yaşama ya da gelir artışı gibi durumların delillerini topla.
- Davayı nafaka alacaklısının yerleşim yerindeki aile mahkemesinde aç.
- Gelecek yıllar için endeksli artış talep etmeyi unutma.
- Dava sürerken mevcut nafakayı ödemeye devam et.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 175: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan mali gücü oranında nafaka isteyebilir; Anayasa Mahkemesi'nin 4/6/2026 tarihli kararıyla "süresiz olarak" ibaresi iptal edilmiş, iptal 30/6/2027'de yürürlüğe girecektir.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 176: İrat biçimindeki nafaka alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar; fiilen evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat halinde mahkeme kararıyla kaldırılır; mali durumların değişmesi veya hakkaniyet halinde artırılabilir ya da azaltılabilir; gelecek yıllardaki miktar da karara bağlanabilir.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 177: Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 330-331: Çocuk nafakası çocuğun ihtiyaçları ve ana-babanın ödeme gücüne göre belirlenir; gelecek yıllar için miktar belirlenebilir; durum değişirse hakim nafakayı yeniden belirler veya kaldırır.
En çok sorulan sorular
Nafaka her yıl kendiliğinden artar mı?
Hayır. Mahkeme kararında gelecek yıllar için bir artış oranı belirlenmediyse, nafaka kendiliğinden artmaz. Artış için dava açman gerekir. Bu yüzden davada gelecek yıllar için endeksli artış talep etmen önemlidir.
Eski eşim sevgilisiyle yaşıyor, nafakayı kaldırabilir miyim?
Kanuna göre nafaka alan tarafın evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması halinde, mahkeme kararıyla nafaka kaldırılabilir. Bunu tanık, fotoğraf, adres kayıtları gibi delillerle ispat etmen gerekir.
İşsiz kaldım, nafaka ödemeyi bırakabilir miyim?
Hayır. Nafakayı ödemeyi kendiliğinden bırakamazsın. Azaltım ya da kaldırma davası açman ve mahkeme kararını beklemen gerekir. Bu süre içinde ödemediğin nafakalar için hakkında icra takibi başlatılabilir.
Süresiz nafaka kaldırıldı mı?
Anayasa Mahkemesi Haziran 2026'da "süresiz olarak" ifadesini iptal etti, ancak iptal kararı 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girecek. Bu tarihe kadar mevcut düzenleme uygulanmaya devam eder. Yeni düzenlemenin içeriği henüz belli değildir.
Nafaka artırım davası ne kadar sürer?
Dava süresi mahkemenin iş yüküne ve tarafların ekonomik durumlarının araştırılmasına göre değişir. Mahkeme genellikle tarafların gelir durumlarını resmi kurumlardan ve sosyal ve ekonomik durum araştırmasıyla tespit eder.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.