Ödenmiş Senedi İcraya Koydu: Bedelsiz Senedi Kullanma Suçu ve Yapılacaklar
Bir alışveriş için senet imzaladın ve borcunu tamamen ödedin, ama senedi geri almadın. Aylar sonra kapına icra ödeme emri geldi: alacaklı, ödenmiş senedi icraya koymuş. Belki de satış hiç gerçekleşmedi, iş yapılmadı ya da senet yalnızca teminat olarak verilmişti ve şimdi tamamı isteniyor. Bu durum yalnızca icra hukukunu değil, ceza hukukunu da ilgilendirir. Bu rehberde bedelsiz senedi kullanma suçunu ve hemen yapman gerekenleri anlatıyoruz.
Bedelsiz senet ne demek?
Bedelsiz senet, karşılığındaki borç ortadan kalkmış veya hiç doğmamış olan senettir. Örneğin:
- Borcun tamamen ödendiği halde geri alınmayan senet,
- Teslim edilmeyen bir mal veya yapılmayan bir iş için verilen senet,
- İptal edilen bir satış için verilen senet,
- Yalnızca teminat olarak verilip teminat amacı sona eren senet.
Böyle bir senedi bilerek icraya koymak, bankaya tahsile vermek veya başkasına devretmek bedelsiz senedi kullanma suçunu oluşturabilir.
Suçun cezası ne?
Bedelsiz kalmış bir senedi kullanan kişiye altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası birlikte verilir.
Bu suç şikayete bağlıdır. Senedin kullanıldığını ve kimin kullandığını öğrendiğin tarihten itibaren altı ay içinde şikayette bulunman gerekir. Şikayetten vazgeçersen dava düşer.
Suçun oluşması için neler gerekir?
- Senedin karşılığı olan borcun ortadan kalkmış veya hiç doğmamış olması gerekir.
- Kullanan kişinin bunu bilmesi gerekir.
- Senedin kullanılması gerekir; senedi yalnızca elde tutmak suç oluşturmaz.
Borcun ödendiği konusunda gerçek bir anlaşmazlık varsa, örneğin kısmi ödeme yapıldıysa ve kalan miktar tartışmalıysa, kast tartışılır. Bu nedenle ödemeyi kanıtlayan belgeler büyük önem taşır.
Önce icra takibine süresi içinde itiraz et
Ceza şikayeti icra takibini kendiliğinden durdurmaz. Bu yüzden ilk iş icra takibine karşı süresinde harekete geçmelisin.
Senet bono veya çek gibi bir kambiyo senediyse ve kambiyo senetlerine özgü yolla takip yapıldıysa:
- Ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine dilekçeyle başvurman gerekir.
- Borcun ödendiğini resmi bir belge veya imzası alacaklı tarafından kabul edilen bir belgeyle kanıtlarsan itirazın kabul edilir.
- Mahkeme, belgelerini yeterli görürse takibi geçici olarak durdurabilir.
Senet kambiyo senedi değilse veya genel haciz yoluyla takip yapıldıysa ödeme emrine yedi gün içinde icra dairesine itiraz edebilirsin. Ayrıntılar için Hakkını Sor'daki ödeme emrine itiraz rehberine bakabilirsin.
Menfi tespit ve istirdat davası
Süreyi kaçırdıysan veya icra mahkemesinde sonuç alamadıysan, genel mahkemede borçlu olmadığının tespiti için menfi tespit davası açabilirsin. Borcu ödemek zorunda kaldıysan, ödemeden itibaren bir yıl içinde istirdat davasıyla parayı geri isteyebilirsin. Ayrıntılar için Hakkını Sor'daki menfi tespit ve istirdat davası rehberine bakabilirsin.
Takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa alacaklı ayrıca tazminata mahkum edilebilir.
Hangi belgeler işine yarar?
- Banka dekontları; açıklama kısmında senet veya borç bilgisi yazıyorsa daha güçlüdür.
- Alacaklının imzaladığı makbuz veya ibraname.
- Ödemeye dair mesajlar ve e-postalar.
- Satışın iptal edildiğini veya malın teslim edilmediğini gösteren yazışmalar.
- Senedin teminat olarak verildiğini gösteren sözleşme veya protokol.
Bundan sonra nasıl korunursun?
- Borcunu ödediğinde senedin aslını mutlaka geri al.
- Senedi geri alamıyorsan alacaklıdan hangi senedin ödendiğini yazan imzalı bir makbuz iste.
- Ödemeleri elden değil, açıklamalı banka havalesiyle yap.
- Teminat senedi verirken bunun teminat olduğunu yazılı bir belgeye bağla.
Kısaca yapılacaklar
- Ödeme emrini aldığın gün süreyi hesapla: kambiyo takibinde beş gün, genel takipte yedi gün.
- Ödemeyi kanıtlayan belgelerle icra mahkemesine veya icra dairesine itiraz et.
- Altı ay içinde savcılığa bedelsiz senedi kullanma suçundan şikayette bulun.
- Süre geçtiyse menfi tespit veya istirdat davası aç.
- Bundan sonra ödediğin senetleri mutlaka geri al.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 156: Bedelsiz kalmış bir senedi kullanan kişiye, şikayet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası verilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73: Şikayete bağlı suçlarda şikayet, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır; şikayetten vazgeçme davayı düşürür.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 168: Kambiyo senedine dayalı takipte borçlu, borcun ödendiği veya borçlu olmadığı itirazını beş gün içinde icra mahkemesine bildirmelidir.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 169/a: İcra mahkemesi, borcun ödendiğinin resmi veya imzası kabul edilmiş bir belgeyle ispatı halinde itirazı kabul eder ve gerekirse takibi geçici olarak durdurabilir.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 72: Borçlu menfi tespit davası açabilir; borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalan kişi ödemeden itibaren bir yıl içinde istirdat davası açabilir.
En çok sorulan sorular
Ödenmiş senedi icraya koymak suç mu?
Evet. Bilerek bedelsiz kalmış bir senedi kullanmak suçtur ve şikayet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası verilir.
Şikayet edersem icra takibi durur mu?
Hayır. Ceza şikayeti takibi kendiliğinden durdurmaz. Ayrıca icra mahkemesine veya icra dairesine süresinde itiraz etmelisin.
Senede itiraz süresi kaç gün?
Kambiyo senetlerine özgü takipte beş gün, genel haciz yoluyla takipte yedi gündür.
Ödediğimi nasıl kanıtlarım?
Banka dekontu, alacaklının imzaladığı makbuz veya ibraname en güçlü delillerdir. Mesaj ve e-postalar da destekleyici olabilir.
Teminat senedinin tamamını isteyebilir mi?
Teminat amacı sona erdiyse veya alacak teminattan azsa, senedin tamamını istemek haksızdır. Teminat ilişkisini gösteren belgelerle itiraz etmelisin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.