Ödünç Verdiğim Eşyayı Geri Vermiyor: Kullanım Ödüncü Sözleşmesi
Arkadaşına arabanı, matkabını ya da kamp malzemelerini birkaç günlüğüne ödünç verdin. Aylar geçti ve geri vermiyor. Ya da eşyayı geri getirdi ama bozulmuş, hasar görmüş. "Ödünç verdiğim eşyayı nasıl geri alırım? Bozulursa kim öder? Başkasına verebilir mi?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Borçlar Kanunundaki kullanım ödüncü sözleşmesini anlatıyoruz.
Kullanım ödüncü nedir?
Kullanım ödüncü, bir kişinin bir eşyayı karşılıksız olarak başkasının kullanımına bırakması ve ödünç alanın da eşyayı kullandıktan sonra geri vermeyi üstlenmesidir. Halk arasında buna "emanet vermek" veya "ödünç vermek" denir.
Bu sözleşmenin ayırt edici özellikleri şunlardır:
- Karşılıksızdır. Ücret alınırsa kira sözleşmesi olur.
- Eşyanın aynısı geri verilir. Para veya tüketilen şeyler için tüketim ödüncü kuralları uygulanır.
Borç verdiğin parayı geri almayı Hakkını Sor'daki borç verdiğim parayı senet olmadan nasıl geri alırım rehberinde bulabilirsin.
Ödünç alan eşyayı nasıl kullanabilir?
Ödünç alan:
- Eşyayı sözleşmede kararlaştırılan şekilde kullanabilir.
- Sözleşmede hüküm yoksa, eşyanın niteliğine veya özgülendiği amaca göre kullanabilir.
- Eşyayı başkasına kullandıramaz.
Örneğin bir hafta sonu gezisi için ödünç verilen arabayla ticari taşımacılık yapılamaz veya araba başkasına verilemez.
Eşya zarar görürse
Ödünç alan bu kurallara aykırı davranırsa, örneğin eşyayı amacı dışında kullanır veya başkasına verirse, beklenmedik hallerden doğan zararlardan da sorumlu olur. Yani kendi kusuru olmasa bile, örneğin eşya kazayla zarar görse bile, zararı ödemek zorundadır.
Ancak ödünç alan, kurallara uymuş olsaydı bile zararın doğacağını ispat ederse bu sorumluluktan kurtulur.
Kurallara uygun kullanımda ise ödünç alan, genel hükümlere göre kendi kusuruyla verdiği zarardan sorumludur.
Giderleri kim öder?
- Ödünç alan, eşyanın olağan bakım ve koruma giderlerini karşılamakla yükümlüdür. Örneğin ödünç alınan arabanın yakıtı ve olağan bakımı ödünç alana aittir.
- Ödünç alan, ödünç verenin yararına yapmak zorunda kaldığı olağanüstü giderlerin ödenmesini isteyebilir. Örneğin arabanın beklenmedik bir arızasının zorunlu tamiri.
Birden fazla kişiye ödünç verilmişse
Bir eşyayı birlikte ödünç alanlar ondan müteselsilen sorumludur. Yani eşya zarar görürse, zararın tamamını ödünç alanlardan herhangi birinden isteyebilirsin.
Eşyayı ne zaman geri isteyebilirsin?
Amacı belirlenmiş kullanmada
Kullanım için belirli bir süre öngörülmemişse, sözleşme şu durumlarda sona erer:
- Ödünç alan eşyayı sözleşmeye uygun olarak kullandığında
- Kullanabilecek kadar bir süre geçtiğinde
Örneğin taşınmak için ödünç verilen bir minibüs, taşınma bitince geri verilmelidir.
Erken geri isteme
Şu durumlarda süre dolmadan eşyayı geri isteyebilirsin:
- Ödünç alan eşyayı sözleşmeye aykırı kullanıyorsa
- Eşyayı bozuyorsa
- Eşyayı başkasına vermişse
- Önceden bilinmeyen bir durum yüzünden senin acil bir ihtiyacın ortaya çıktıysa
Süre ve amaç belirlenmemişse
Eşya, kullanım süresi ve amacı belirlenmeden verildiyse, ödünç veren onu dilediği zaman geri isteyebilir.
Ödünç alan ölürse
Kullanım ödüncü sözleşmesi, ödünç alanın ölmesiyle kendiliğinden sona erer. Bu durumda eşyayı ödünç alanın mirasçılarından geri isteyebilirsin.
Eşya geri verilmezse ne yapılır?
- Eşyayı yazılı olarak, tercihen noter aracılığıyla geri iste. Bunu Hakkını Sor'daki ihtarname rehberinde bulabilirsin.
- Geri verilmezse eşyanın iadesi için dava açabilir veya icra yoluna başvurabilirsin.
- Eşya zarar gördüyse veya yok olduysa tazminat iste.
- Eşyanın geri verilmemesi kasıtlıysa, güveni kötüye kullanma suçu da gündeme gelebilir. Bunu Hakkını Sor'daki güveni kötüye kullanma suçu rehberinde bulabilirsin.
Ödünç verdiğini ispat için mesajlar, tanıklar ve eşyanın teslim edildiğini gösteren her türlü belge önemlidir.
Kısaca yapılacaklar
- Değerli bir eşyayı ödünç verirken süreyi ve amacı yazılı olarak belirle.
- Teslimi mesaj veya fotoğrafla belgele.
- Eşya geri verilmezse yazılı olarak iste.
- Sözleşmeye aykırı kullanım veya acil ihtiyaç varsa erken geri isteyebileceğini bil.
- Zarar varsa tazminat iste; amaç dışı kullanımda beklenmedik zararlardan da sorumluluk olduğunu hatırlat.
- Sonuç alamazsan dava aç veya şikayette bulun.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 379: Kullanım ödüncü, ödünç verenin bir şeyin karşılıksız kullanılmasını ödünç alana bırakmayı, ödünç alanın da kullandıktan sonra geri vermeyi üstlendiği sözleşmedir.
- 6098 sayılı Kanun m. 380: Ödünç alan şeyi sözleşmeye, yoksa niteliğine veya amacına göre kullanabilir ve başkasına kullandıramaz; aykırı davranırsa beklenmedik hallerden doğan zararlardan da sorumludur, ancak uymuş olsaydı da zararın doğacağını ispat ederse kurtulur.
- 6098 sayılı Kanun m. 381: Ödünç alan olağan bakım ve koruma giderlerini karşılar; ödünç veren yararına yaptığı olağanüstü giderleri isteyebilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 382: Bir şeyi birlikte ödünç alanlar müteselsilen sorumludur.
- 6098 sayılı Kanun m. 383: Süre öngörülmemişse sözleşme şeyin kullanılmasıyla veya kullanabilecek kadar zaman geçmesiyle sona erer; sözleşmeye aykırı kullanma, bozma, başkasına verme veya ödünç verenin ivedi gereksinimi halinde daha önce geri istenebilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 384: Kullanım süresi ve amacı belirlenmemişse ödünç veren dilediği zaman geri isteyebilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 385: Kullanım ödüncü sözleşmesi ödünç alanın ölmesiyle kendiliğinden sona erer.
En çok sorulan sorular
Ödünç verdiğim eşyayı ne zaman geri isteyebilirim?
Süre ve amaç belirlenmemişse dilediğin zaman. Belirlenmişse kullanım bitince veya kullanacak kadar süre geçince. Aykırı kullanım veya acil ihtiyaç halinde daha önce de isteyebilirsin.
Ödünç verdiğim araba kaza yaptı, kim öder?
Ödünç alan kusurluysa o öder. Arabayı amacı dışında kullandıysa veya başkasına verdiyse, kusuru olmasa bile zarardan sorumludur.
Ödünç alan eşyayı başkasına verebilir mi?
Hayır. Ödünç alan eşyayı başkasına kullandıramaz.
Ödünç alınan eşyanın bakımını kim yapar?
Olağan bakım ve koruma giderleri ödünç alana aittir.
Ödünç alan öldü, eşyamı nasıl alırım?
Sözleşme ölümle sona erer. Eşyayı mirasçılarından geri isteyebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.