Ölenin Borcu Var mı Bilmiyorum: Terekenin Resmi Defteri ve Mirasın Deftere Göre Kabulü
Bir yakının vefat etti. Geride bir ev, bir araç kaldı ama ne kadar borcu olduğunu bilmiyorsun. Mirası reddedersen evi kaybedeceksin, kabul edersen belki de ödeyemeyeceğin borçlarla karşılaşacaksın. "Ölenin borcu var mı nasıl öğrenirim? Mirası borçlarıyla birlikte almadan kabul etmenin bir yolu var mı?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde terekenin resmi defterinin tutulmasını ve mirasın resmi deftere göre kabulünü anlatıyoruz.
Mirasçı borçlardan sorumlu mu?
Mirası kabul eden mirasçı, mirasbırakanın borçlarından kural olarak yalnızca miras kalan mallarla değil, kendi mal varlığıyla da sorumlu olur. Bu yüzden borçları bilinmeyen bir mirası kabul etmek risklidir.
Mirasçının bu konuda üç seçeneği vardır:
- Mirası kabul etmek
- Mirası reddetmek
- Terekenin resmi defterinin tutulmasını isteyip sonucuna göre karar vermek
Mirasın reddini Hakkını Sor'daki mirasın reddi rehberinde bulabilirsin. Bu rehberde üçüncü seçeneği anlatıyoruz.
Resmi defter nedir?
Resmi defter, sulh hukuk mahkemesi tarafından düzenlenen ve terekenin tüm alacak ve borçlarının (aktif ve pasiflerinin) değerleriyle birlikte yazıldığı bir defterdir.
Bu defter sayesinde mirasçı, mirası kabul edip etmeyeceğine karar vermeden önce mirasbırakanın gerçek mali durumunu öğrenir.
Kimler isteyebilir ve süresi nedir?
Mirası reddetmeye hakkı olan her mirasçı resmi defter tutulmasını isteyebilir.
Talep, mirasın reddine ilişkin usule uyularak, bir ay içinde sulh hukuk mahkemesinden istenir. Bu süre mirasın reddi için tanınan üç aylık süreden daha kısadır. Uygulamada süre, mirasçının ölümü öğrendiği tarihten itibaren hesaplanır. Bu yüzden ölümden sonra vakit kaybetmeden başvurman önemlidir.
Mirasçılardan birinin resmi defter istemi, diğer mirasçılar hakkında da etkili olur.
Süreç nasıl işler?
- Mahkeme, resmi kayıtlardan ve mirasbırakanın belgelerinden anlaşılan alacak ve borçları doğrudan deftere yazar.
- Mirasbırakanın alacaklılarını ve borçlularını, alacak ve borçlarını bildirmeleri için bir ay arayla iki kez ilan yoluyla çağırır. Bildirim süresi ikinci ilandan itibaren en az bir aydır.
- Mirasbırakanın mali durumunu bilen herkes mahkemenin istediği bilgiyi vermek zorundadır.
- Mirasçılar da kendilerinin bildiği borçları mahkemeye bildirmek zorundadır.
- İlan süresi bitince defter tutma sona erer ve defter en az bir ay süreyle ilgililerin incelemesine açılır.
Defter tutulurken ne olur?
- Resmi defter tutulduğu sürece mirasbırakanın borçları için icra takibi yapılamaz.
- Bu süre içinde zamanaşımı işlemez.
- Acele haller dışında davalara devam edilemez ve yeni dava açılamaz.
- Yalnızca zorunlu yönetim işleri yapılabilir.
Defter tamamlanınca ne yapılır?
İnceleme süresi bittikten sonra mahkeme her mirasçıyı bir ay içinde beyanda bulunmaya çağırır. Mirasçı şu seçeneklerden birini seçer:
- Mirası reddetmek
- Resmi tasfiye istemek
- Mirası resmi deftere göre kabul etmek
- Mirası kayıtsız şartsız kabul etmek
Süresi içinde hiçbir beyanda bulunmayan mirasçı, mirası resmi deftere göre kabul etmiş sayılır.
Resmi deftere göre kabulün sonucu
Resmi deftere göre kabul edilen miras, mirasçıya yalnızca deftere yazılmış borçlarla geçer:
- Deftere yazılan borçlardan mirasçı hem miras kalan mallarla hem kendi mal varlığıyla sorumludur.
- Alacağını süresi içinde deftere yazdırmayan alacaklıya karşı mirasçı, ne kendi malıyla ne de miras kalan mallarla sorumlu olur.
- Ancak alacaklı kendi kusuru olmadan alacağını yazdıramadıysa, mirasçı zenginleşmesi ölçüsünde sorumlu kalır.
- Rehin veya ipotekle güvence altına alınmış alacaklar defterde olmasa bile güvenceden tahsil edilebilir.
Yani resmi defter, mirasçıyı sürpriz borçlara karşı korur. Ama deftere yazılmış borçlar için kişisel sorumluluk devam eder. Defterde borçların terekeden fazla olduğu görülürse mirası reddetmek daha uygun olabilir.
Kefalet borçları
Mirasbırakanın kefaletten doğan borçları defterde ayrı bir yere yazılır. Mirasçılar bu borçlardan, mirası kayıtsız şartsız kabul etmiş olsalar bile, sınırlı olarak sorumlu olur.
Giderler
Defter tutma giderleri terekeden ödenir. Tereke giderleri karşılamaya yetmezse, defter tutulmasını isteyen mirasçılardan alınır.
Kısaca yapılacaklar
- Ölümü öğrenir öğrenmez vakit kaybetmeden harekete geç.
- Bir ay içinde mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine resmi defter tutulması için başvur.
- Bildiğin borçları ve alacakları mahkemeye bildir.
- Defter tamamlanınca inceleme süresinde defteri incele.
- Mahkemenin çağrısı üzerine bir ay içinde ret, resmi tasfiye veya kabul beyanında bulun.
- Borçlar terekeyi aşıyorsa mirasın reddini değerlendir.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 606: Miras üç ay içinde reddolunabilir; süre yasal mirasçılar için kural olarak mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten işler.
- 4721 sayılı Kanun m. 619: Mirası reddetmeye hakkı olan her mirasçı terekenin resmi defterinin tutulmasını isteyebilir; defter tutma mirasın reddine ilişkin usule uyularak bir ay içinde sulh hakiminden istenir; mirasçılardan birinin istemi diğerleri hakkında da etkilidir.
- 4721 sayılı Kanun m. 620: Resmi defter sulh mahkemesince düzenlenir ve terekenin aktif ve pasifleri değerleriyle yazılır; mirasbırakanın mali durumunu bilen herkes bilgi vermekle yükümlüdür.
- 4721 sayılı Kanun m. 621: Alacaklılar ve borçlular bir ay arayla iki kez ilanla çağrılır; bildirim süresi ikinci ilandan başlayarak en az bir aydır.
- 4721 sayılı Kanun m. 625: Resmi defter tutulması süresince mirasbırakanın borçları için icra takibi yapılamaz ve zamanaşımı işlemez.
- 4721 sayılı Kanun m. 627: Mirasçı tanınan sürede mirası reddedebilir, resmi tasfiye isteyebilir veya deftere göre ya da kayıtsız şartsız kabul edebilir; beyanda bulunmayan mirasçı mirası deftere göre kabul etmiş sayılır.
- 4721 sayılı Kanun m. 628: Resmi deftere göre kabul edilen miras mirasçıya yalnızca deftere yazılmış borçlarla geçer.
- 4721 sayılı Kanun m. 629: Alacağını süresinde yazdırmayan alacaklılara karşı mirasçı sorumlu değildir; alacaklının kusuru olmadan yazılmayan alacaklar için zenginleşme ölçüsünde sorumluluk devam eder.
En çok sorulan sorular
Ölenin borcu olup olmadığını nasıl öğrenirim?
Sulh hukuk mahkemesinden terekenin resmi defterinin tutulmasını isteyebilirsin. Mahkeme alacaklıları ilanla çağırır ve tüm borçları deftere yazar.
Resmi defter için ne kadar sürem var?
Talep bir ay içinde yapılmalıdır. Bu süre mirasın reddi için tanınan üç aylık süreden kısadır.
Resmi deftere göre kabul edersem hangi borçlardan sorumlu olurum?
Yalnızca deftere yazılmış borçlardan sorumlu olursun.
Defter tutulurken icra takibi yapılabilir mi?
Hayır. Defter tutulduğu sürece mirasbırakanın borçları için icra takibi yapılamaz.
Defter bittikten sonra hiçbir şey yapmazsam ne olur?
Mirası resmi deftere göre kabul etmiş sayılırsın.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.