Önalım (Şufa) Hakkı ve Davası
Hisseli bir tarlanın ya da arsanın ortaklarından biri payını sana haber vermeden yabancı birine sattıysa, bu payı aynı bedelle satın alma hakkın olabilir. Bu hakka önalım, halk arasındaki adıyla şufa hakkı denir. Bu rehberde önalım hakkının şartlarını, sürelerini ve davanın nasıl açılacağını anlatıyoruz.
Önalım hakkı nedir?
Paylı mülkiyette bir paydaş, taşınmazdaki payını tamamen ya da kısmen üçüncü bir kişiye satarsa, diğer paydaşlar bu payı öncelikle satın alma hakkına sahiptir (TMK md. 732). Bu hak, yabancı birinin ortaklığa girmesini önlemek için tanınmıştır.
Önalım hakkını kullanan paydaş, alıcının yerine geçer ve payı alıcının ödediği bedelle satın alır.
Hangi durumlarda kullanılır?
Önalım hakkı yalnızca şu şartlar birlikte varsa kullanılabilir:
- Taşınmaz paylı mülkiyette olmalı, yani tapuda her ortağın payı belirli olmalı.
- Pay satılmış olmalı. Bağış, trampa ya da miras yoluyla geçişte önalım hakkı doğmaz.
- Satış paydaş olmayan bir üçüncü kişiye yapılmış olmalı. Paydaşlardan birinin payını başka bir paydaşa satmasında önalım hakkı kullanılamaz.
Cebri artırmayla yapılan satışlarda, yani icra yoluyla satışlarda da önalım hakkı kullanılamaz.
Miras kalıp henüz paylaşılmamış, yani elbirliği mülkiyetindeki taşınmazlarda önalım hakkı yoktur.
Bağış gibi gösterilen satışlar
Bazen önalım hakkını engellemek için gerçekte satış olan bir işlem tapuda bağış ya da başka bir işlem gibi gösterilir. Bu durumda işlemin gerçekte satış olduğunu ispat edersen önalım hakkını yine kullanabilirsin. Bunun için alıcının satıcıya para ödediğini gösteren banka kayıtları ve tanıklar önemlidir.
Süreler
- Satış, alıcı ya da satıcı tarafından diğer paydaşlara noter aracılığıyla bildirilmelidir.
- Önalım hakkı, satışın sana bildirildiği tarihten itibaren üç ay içinde kullanılmalıdır.
- Her durumda, satıştan itibaren iki yıl geçtikten sonra bu hak kullanılamaz (TMK md. 733).
Noter bildirimi yapılmadıysa üç aylık süre, satışı başka bir yolla öğrendiğin tarihten itibaren başlayabilir. Ancak iki yıllık süre her durumda satış tarihinden işler.
Dava nasıl açılır?
- Dava, payı satın alan kişiye karşı açılır.
- Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir; dava taşınmazın bulunduğu yerdeki mahkemede açılır.
- Dava açarken ya da mahkemenin vereceği süre içinde, tapuda gösterilen satış bedelini ve alıcının ödediği tapu harcı gibi giderleri mahkemenin belirlediği hesaba yatırman gerekir (TMK md. 734). Bu bedeli yatırmazsan davan reddedilir.
Tapuda satış bedeli gerçek değerin altında gösterildiyse, yatıracağın bedel tapudaki bedeldir. Alıcı daha yüksek bir bedel ödediğini iddia ederse bunu ispat etmesi gerekir.
Önalım hakkından vazgeçme
Paydaşlar önalım hakkından önceden vazgeçebilir. Ancak bu vazgeçmenin resmi şekilde, yani noterde yapılması ve tapuya şerh verilmesi gerekir. Sözlü olarak "payını satabilirsin, almam" demek, hakkından vazgeçtiğin anlamına gelmez.
Kısaca yapılacaklar
- Tapu kaydından satışın tarihini, alıcıyı ve bedeli öğren.
- Bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde dava aç.
- Satıştan itibaren iki yıllık süreyi her durumda kaçırma.
- Tapudaki satış bedelini ve giderleri mahkemenin belirlediği hesaba yatır.
- İşlem bağış gibi gösterildiyse gerçekte satış olduğunu gösteren delilleri topla.
En çok sorulan sorular
Önalım hakkı nedir?
Paylı mülkiyetteki bir payın üçüncü kişiye satılması hâlinde diğer paydaşların bu payı aynı bedelle öncelikle satın alma hakkıdır.
Hangi durumlarda önalım hakkı kullanılamaz?
Bağış, miras, trampa, icra yoluyla satış, paydaşlar arası satış ve elbirliği mülkiyetinde.
Önalım davası için süre ne kadar?
Satışın bildirilmesinden itibaren üç ay; her durumda satıştan itibaren iki yıl.
Dava açarken ne yatırmam gerekir?
Tapudaki satış bedelini ve alıcının ödediği tapu harcı gibi giderleri, mahkemenin belirlediği hesaba yatırman gerekir.
Tapuda bağış gösterilen satışa karşı önalım kullanılabilir mi?
Evet. İşlemin gerçekte satış olduğunu ispat edersen önalım hakkını kullanabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.