Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası Nedir?
Miras kalan bir evi kardeşlerinle paylaşamıyor, ortak tarlanın nasıl kullanılacağı konusunda anlaşamıyor ya da hisseli bir taşınmazdan payını paraya çevirmek istiyorsan ortaklığın giderilmesi davası açabilirsin. Halk arasında bu davaya "izale-i şuyu" da denir. Bu rehberde davanın nasıl işlediğini ve dava öncesinde nelere dikkat etmen gerektiğini anlatıyoruz.
Ortaklığın giderilmesi nedir?
Bir mal üzerinde birden fazla kişinin hakkı varsa ve bu kişiler malın nasıl paylaşılacağı konusunda anlaşamıyorsa, ortaklardan her biri mahkemeden ortaklığın sona erdirilmesini isteyebilir (TMK md. 698 ve 699). Bu dava ev, arsa, tarla gibi taşınmazlar için de, araç gibi taşınırlar için de açılabilir.
Bu davayı açmak için diğer ortakların onayına gerek yoktur. Hissen ne kadar küçük olursa olsun dava açma hakkın vardır.
Paylı mülkiyet ve elbirliği mülkiyeti
- Paylı mülkiyet: Her ortağın payı tapuda belirlidir, örneğin yarı yarıya.
- Elbirliği mülkiyeti: Miras kalan ve henüz paylaşılmamış mallarda olduğu gibi, ortakların payı belli değildir; mal hepsine birlikte aittir.
Miras kalan bir taşınmazda dava açmadan önce mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alman ve gerekirse tapuda intikal işlemlerini yaptırman gerekebilir.
Önce arabulucuya başvur
Taşınır ve taşınmazların paylaşılmasına ilişkin ortaklığın giderilmesi davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Adliyedeki arabuluculuk bürosuna başvurabilirsin. Ortaklar arabuluculukta anlaşırsa mahkemeye gitmeden paylaşım yapılabilir.
Dava nerede açılır?
- Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir.
- Taşınmazlarda dava, taşınmazın bulunduğu yerdeki mahkemede açılmak zorundadır.
- Davada bütün ortakların taraf olması gerekir. Ortaklardan biri vefat ettiyse onun mirasçıları da davaya dahil edilir.
Mahkeme nasıl karar verir?
Mahkeme önce malın ortaklar arasında aynen bölünüp bölünemeyeceğine bakar:
- Aynen taksim: Mal, değerinde büyük bir kayıp olmadan bölünebiliyorsa, örneğin büyük bir tarla birkaç parsele ayrılabiliyorsa, her ortağa payı oranında bir bölüm verilir.
- Satış yoluyla ortaklığın giderilmesi: Mal bölünemiyorsa, örneğin bir apartman dairesi ya da tek bir arsa söz konusuysa, satılmasına ve bedelin ortaklar arasında payları oranında dağıtılmasına karar verilir.
Uygulamada çoğu dava satışla sonuçlanır. Satış açık artırmayla yapılır. Ortaklar da artırmaya katılıp malı satın alabilir. Bütün ortaklar kabul ederse satışın yalnızca ortaklar arasında yapılmasına da karar verilebilir.
Masraflar
Davanın masrafları ve bilirkişi, keşif gibi giderler genellikle ortaklar arasında payları oranında paylaştırılır. Dava açarken bu masrafları peşin yatırman gerekir; dava sonunda mahkeme bunları paylarına göre diğer ortaklara da yükletir.
Payını satmak istiyorsan
Ortaklığın giderilmesini beklemeden paylı mülkiyetteki payını üçüncü bir kişiye satabilirsin. Ancak bu durumda diğer ortakların önalım (şufa) hakkı vardır. Satışı öğrendikleri tarihten itibaren üç ay, her durumda satıştan itibaren iki yıl içinde payı aynı bedelle satın almak için dava açabilirler (TMK md. 732-734).
Kısaca yapılacaklar
- Tapu kaydını ve varsa mirasçılık belgesini hazırla.
- Bütün ortakların ve mirasçıların adres bilgilerini topla.
- Dava açmadan önce arabulucuya başvur.
- Anlaşamazsan taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde dava aç.
- Satış kararı çıkarsa açık artırmaya katılmayı değerlendir.
En çok sorulan sorular
Ortaklığın giderilmesi davasını açmak için diğer ortakların onayı gerekir mi?
Hayır. Payın ne kadar küçük olursa olsun tek başına dava açabilirsin.
Dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Evet. Taşınır ve taşınmazların paylaşılmasına ilişkin davalarda arabulucuya başvurmak zorunludur.
Dava hangi mahkemede açılır?
Sulh hukuk mahkemesinde; taşınmazlarda taşınmazın bulunduğu yerde.
Mahkeme malı nasıl paylaştırır?
Mal değer kaybı olmadan bölünebiliyorsa aynen taksim eder; bölünemiyorsa satıp bedelini paylar oranında dağıtır.
Ortaklar satışta malı satın alabilir mi?
Evet. Ortaklar da açık artırmaya katılabilir; bütün ortaklar kabul ederse satış yalnızca ortaklar arasında yapılabilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.