Özel Güvenlik Çantamı Açtırabilir mi? Üst Arama ve Kimlik Sorma Yetkisi
Bir alışveriş merkezine girerken güvenlik görevlisi çantanı açmanı istedi. Ya da bir mağazadan çıkarken alarm çaldı ve güvenlik seni durdurup üstünü aramak istedi. "Özel güvenlik görevlisi çantamı açtırabilir mi, üstümü elle arayabilir mi, kimlik sorabilir mi?" diye merak ediyorsun. Bu rehberde özel güvenlik görevlilerinin yetkilerini ve sınırlarını anlatıyoruz.
Özel güvenlik görevlisi polis değildir
Özel güvenlik görevlileri, alışveriş merkezleri, mağazalar, hastaneler, site ve iş yerleri gibi yerlerde koruma ve güvenlik hizmeti verir. Ancak polis ya da jandarma gibi genel kolluk görevlisi değildir. Yetkileri kanunda tek tek sayılmıştır ve bu yetkilerin dışına çıkamazlar.
Polisin arama ve kimlik sorma yetkilerini Hakkını Sor'daki polis arama yetkisi rehberinde bulabilirsin.
Özel güvenlik görevlisinin yetkileri nelerdir?
Kapıda kontrol
Özel güvenlik görevlileri, koruma ve güvenliğini sağladıkları alanlara girmek isteyenleri:
- Duyarlı kapıdan geçirebilir.
- Üstlerini dedektörle arayabilir.
- Eşyalarını X-ray cihazından veya benzeri güvenlik sistemlerinden geçirebilir.
Yani bir alışveriş merkezine girerken çantanı X-ray cihazından geçirmen ya da dedektörden geçmen istenebilir. Bu kontrole uymak istemezsen içeri girmen engellenebilir.
Kimlik sorma
Özel güvenlik görevlileri yalnızca şu yerlerde kimlik sorabilir:
- Toplantı, konser, spor müsabakası, sahne gösterisi gibi etkinlikler ile cenaze ve düğün törenleri
- Havaalanı, liman, gar, istasyon ve terminal gibi toplu ulaşım tesisleri
Bunların dışındaki yerlerde, örneğin bir mağazada, özel güvenlik görevlisinin genel bir kimlik sorma yetkisi yoktur.
Yakalama
Özel güvenlik görevlileri, herkesin sahip olduğu suçüstü yakalama yetkisini kullanabilir. Ayrıca görev alanlarında hakkında yakalama emri veya mahkumiyet kararı bulunan kişileri yakalayabilir. Yakaladıkları kişiyi gecikmeden genel kolluğa teslim etmek zorundadırlar.
Eşyayı emanete alma
Aramalar sırasında suç teşkil eden ya da tehlike doğurabilecek bir eşya bulunursa, genel kolluğa derhal bildirmek şartıyla bu eşyayı emanete alabilirler.
Zor kullanma
Özel güvenlik görevlileri yalnızca meşru müdafaa ve zorunluluk hali gibi kanunda belirtilen durumlarda zor kullanabilir.
Çantamı açtırabilir mi, üstümü elle arayabilir mi?
Kanun, özel güvenlik görevlilerine üst aramasını dedektörle, eşya kontrolünü ise X-ray cihazı veya benzeri güvenlik sistemleriyle yapma yetkisi verir. Kanunda özel güvenlik görevlisine kişinin üstünü elle arama ya da çantasını zorla açıp içini karıştırma yetkisi açıkça tanınmamıştır.
Bu yüzden:
- Kapıda X-ray cihazı varsa, çantanın bu cihazdan geçirilmesini kabul edebilirsin.
- Görevli çantanı zorla açamaz, üstünü elle arayamaz.
- Kendi isteğinle çantanı göstermek senin tercihindir.
- Kontrolü kabul etmezsen, görevli seni yalnızca o alana almamakla yetinebilir.
Mağazadan çıkarken alarm çalarsa
Mağazadan çıkarken alarm çaldığında güvenlik görevlisi seni nazikçe durdurup durumu sorabilir. Ancak:
- Seni zorla bir odaya kapatamaz, alıkoyamaz.
- Üstünü elle arayamaz, çantanı zorla açamaz.
- Seni insanların önünde hırsız gibi göstererek aşağılayamaz.
Görevli bir suç işlendiğinden şüpheleniyorsa yapması gereken, polisi çağırmaktır. Arama yetkisi polisindir.
Sen de durumu netleştirmek için polisin gelmesini isteyebilirsin. Eğer çantanda kasada ödediğin ama alarmı devre dışı bırakılmamış bir ürün varsa, fişini göstermen sorunu kısa sürede çözer.
Hakların ihlal edilirse ne yapmalısın?
Özel güvenlik görevlisi yetkisini aşarak seni zorla alıkoyduysa, üstünü aradıysa ya da sana hakaret ettiyse:
- Olayın tarihini, saatini ve görevlinin adını veya kimlik kartındaki bilgileri not et.
- Tanıkların iletişim bilgilerini al.
- İşletmeden kamera kayıtlarının saklanmasını yazılı olarak iste.
- Kolluğa ya da savcılığa şikayette bulunabilirsin. Olayın özelliğine göre kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, hakaret ya da konut dokunulmazlığının ihlali gibi suçlar gündeme gelebilir.
- İşletmeye ve güvenlik şirketine yazılı şikayette bulun.
- Uğradığın maddi ve manevi zarar için tazminat isteyebilirsin.
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu Hakkını Sor'daki ilgili rehberde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Özel güvenlik görevlisi polis değildir; yetkileri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır.
- Girişte dedektörden geçmen ve çantanı X-ray cihazından geçirmen istenebilir.
- Görevli üstünü elle arayamaz, çantanı zorla açamaz.
- Kimlik sorma yetkisi yalnızca etkinlikler ve toplu ulaşım tesisleriyle sınırlıdır.
- Hırsızlık şüphesi varsa görevli polisi çağırmalıdır; sen de polisin gelmesini isteyebilirsin.
- Yetki aşımında görevlinin bilgilerini, tanıkları ve kamera kayıtlarını topla, şikayette bulun.
Dayanak mevzuat
- 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun m. 7/1-a: Özel güvenlik görevlileri koruma alanlarına girmek isteyenleri duyarlı kapıdan geçirebilir, üstlerini dedektörle arayabilir ve eşyalarını X-ray cihazından veya benzeri güvenlik sistemlerinden geçirebilir.
- 5188 sayılı Kanun m. 7/1-b ve f: Etkinlikler, cenaze ve düğün törenleri ile toplu ulaşım tesislerinde kimlik sorma yetkisi vardır.
- 5188 sayılı Kanun m. 7/1-c, d, g ve k: Ceza Muhakemesi Kanunu m. 90'a göre yakalama, yakalama emri veya mahkumiyet kararı bulunan kişileri yakalama, suç eşyasını kolluğa bildirerek emanete alma ve kanunda belirtilen hallerde zor kullanma yetkisi vardır.
En çok sorulan sorular
AVM güvenliği çantamı açtırabilir mi?
Özel güvenlik görevlisi çantanı X-ray cihazından geçirmeni isteyebilir. Ancak kanunda çantanı zorla açma veya elle arama yetkisi açıkça tanınmamıştır. Kontrolü kabul etmezsen yalnızca içeri alınmayabilirsin.
Özel güvenlik üst araması yapabilir mi?
Özel güvenlik görevlisi yalnızca dedektörle üst araması yapabilir. Üstünü elle arama yetkisi polise aittir.
Mağaza güvenliği beni zorla tutabilir mi?
Hayır. Suçüstü hali dışında seni zorla alıkoyamaz. Hırsızlık şüphesi varsa polisi çağırması gerekir. Suçüstü yakalama halinde de seni gecikmeden kolluğa teslim etmek zorundadır.
Özel güvenlik kimlik sorabilir mi?
Yalnızca konser, maç, düğün, cenaze gibi etkinliklerde ve havaalanı, gar, terminal gibi toplu ulaşım tesislerinde kimlik sorabilir.
Güvenlik görevlisi yetkisini aştıysa ne yapmalıyım?
Görevlinin bilgilerini, tanıkları ve kamera kayıtlarını topla. Kolluğa veya savcılığa, ayrıca işletmeye ve güvenlik şirketine şikayette bulunabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.