Özel İstihdam Bürosuyla Çalışan Geçici İşçinin Hakları
Bir özel istihdam bürosu aracılığıyla bir fabrikaya ya da depoya yerleştirildin. Maaşını büro ödüyor, talimatları ise fabrikadaki şef veriyor. Sözleşmen birkaç ayda bir yenileniyor ve ne zaman biteceğini bilmiyorsun. "Geçici işçinin hakları nelerdir, maaşımı kim öder, sözleşme süresi dolunca kadroya geçebilir miyim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde geçici iş ilişkisini anlatıyoruz.
Geçici iş ilişkisi nedir?
Geçici iş ilişkisi, Türkiye İş Kurumundan izin almış bir özel istihdam bürosunun kendi işçisini geçici olarak başka bir işverene vermesiyle kurulur. Bu ilişkide üç taraf vardır:
- Geçici işçi, yani sen
- Özel istihdam bürosu, yani senin işverenin
- Geçici işçi çalıştıran işveren, yani fiilen çalıştığın işyeri
Kanuna göre geçici iş ilişkisinde işveren özel istihdam bürosudur. Ancak çalıştığın işyeri de sana karşı bazı yükümlülükler taşır.
Hangi durumlarda kurulabilir?
Geçici iş ilişkisi her iş için kurulamaz. Kanunda sayılan haller şunlardır:
- Hamilelik ve doğum izni, askerlik ya da sözleşmenin askıda kaldığı diğer hallerde işçinin yerine
- Mevsimlik tarım işlerinde
- Ev hizmetlerinde
- İşletmenin günlük işlerinden sayılmayan, aralıklı yapılan işlerde
- İş güvenliği bakımından acil işlerde ya da üretimi önemli ölçüde etkileyen zorlayıcı nedenlerde
- Üretim kapasitesinin öngörülemeyen şekilde artması halinde
- Mevsimlik işler dışında dönemsel iş artışlarında
Kamu kurumlarında, yer altı madenlerinde ve toplu işçi çıkarılan işyerlerinde sekiz ay süreyle geçici iş ilişkisi kurulamaz.
Ne kadar sürebilir?
- Askıdaki bir işçinin yerine çalışmada, o durum devam ettiği sürece
- Mevsimlik tarım işleri ve ev hizmetlerinde süre sınırı olmadan
- Diğer hallerde en fazla dört ay
Dört aylık sözleşmeler, dönemsel iş artışları dışında, toplam sekiz ayı geçmemek üzere en fazla iki kez yenilenebilir.
Süre dolduğu halde çalışmaya devam edersen
Bu kural çok önemlidir: Sözleşmede belirtilen süre dolmasına rağmen geçici iş ilişkisi devam ederse, çalıştığın işyeri ile senin arasında sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren belirsiz süreli iş sözleşmesi kurulmuş sayılır.
Yani süresi dolduğu halde aynı işyerinde çalışmaya devam ediyorsan, artık o işyerinin kendi işçisi sayılırsın. Bu durumda özel istihdam bürosu da sözleşme süresiyle sınırlı olarak ücretinden ve sigorta primlerinden sorumlu olmaya devam eder.
Eşit muamele hakkın var
- Çalıştığın işyerindeki temel çalışma koşulların, o işyerinin aynı iş için doğrudan işe alacağı bir işçinin koşullarının altında olamaz.
- İşyerindeki yemekhane, servis gibi sosyal hizmetlerden eşit şekilde yararlanırsın.
- İşyeri sana iş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermek ve gerekli önlemleri almak zorundadır.
- İşyerindeki açık pozisyonlar sana bildirilmelidir.
Maaşın ödenmezse
Üretim kapasitesi artışı nedeniyle kurulan geçici iş ilişkisinde, çalıştığın işyeri bir aydan uzun çalışan geçici işçilerin ücretlerinin ödenip ödenmediğini her ay kontrol etmek zorundadır.
Ücretin ödenmemişse çalıştığın işyeri, büronun alacağını ödemeyerek en çok üç aya kadar olan ücretini doğrudan senin banka hesabına yatırır.
İşe çağrılmazsan
Geçici işçi ile yapılan sözleşmede, işçinin ne kadar süre işe çağrılmazsa sözleşmesini haklı nedenle feshedebileceği yazılmalıdır. Bu süre üç ayı geçemez. Bu süre boyunca işe çağrılmazsan sözleşmeni haklı nedenle feshedebilirsin.
Diğer koruyucu kurallar
- İşyeri, işten çıkardığı kendi işçisini fesihten itibaren altı ay geçmeden geçici işçi olarak çalıştıramaz.
- Grev ve lokavt sırasında geçici işçi çalıştırılamaz.
- Geçici işçi, çalıştığı işyerinden büronun hizmet bedeline mahsup edilmek üzere avans veya borç alamaz.
- Başka bir işte çalışmanı engelleyen sözleşme hükümleri geçersizdir.
Kısaca yapılacaklar
- Geçici iş ilişkisinde işverenin özel istihdam bürosudur.
- Geçici iş ilişkisi yalnızca kanunda sayılan hallerde kurulabilir.
- Çoğu durumda süre en fazla dört aydır ve toplam sekiz ayı geçemez.
- Süre dolduğu halde çalışmaya devam edersen işyerinin belirsiz süreli işçisi sayılırsın.
- Çalışma koşulların aynı işi yapan doğrudan işçilerin altında olamaz.
- Ücretin ödenmezse durumu çalıştığın işyerine ve il müdürlüğüne bildir.
Dayanak mevzuat
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 7/2: Özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisi; askıdaki işçinin yerine, mevsimlik tarım işlerinde, ev hizmetlerinde, aralıklı işlerde, acil işlerde, öngörülemeyen kapasite artışında ve dönemsel iş artışlarında kurulabilir.
- 4857 sayılı Kanun m. 7/3: Geçici işçi sağlama sözleşmesi diğer hallerde en fazla dört ay için kurulabilir ve toplam sekiz ayı geçmemek üzere en fazla iki defa yenilenebilir.
- 4857 sayılı Kanun m. 7/9-10: Geçici işçinin temel çalışma koşulları doğrudan istihdam edilen işçiden düşük olamaz; geçici iş ilişkisinde işveren özel istihdam bürosudur.
- 4857 sayılı Kanun m. 7/13-14: İşe çağrılmama süresi üç ayı geçemez; ödenmeyen ücretler en çok üç aya kadar geçici işçi çalıştıran işverence doğrudan işçiye ödenir; süre dolduğu halde ilişki devam ederse geçici işçi çalıştıran işverenle belirsiz süreli iş sözleşmesi kurulmuş sayılır.
En çok sorulan sorular
Geçici işçinin maaşını kim öder?
Geçici iş ilişkisinde işverenin özel istihdam bürosudur ve ücretini o öder. Ücret ödenmezse çalıştığın işyeri belirli şartlarla en çok üç aylık ücretini doğrudan sana ödeyebilir.
Geçici işçi sözleşmesi en fazla kaç ay sürer?
Çoğu durumda en fazla dört ay sürer ve toplam sekiz ayı geçmemek üzere en fazla iki kez yenilenebilir. Askıdaki işçinin yerine çalışma, mevsimlik tarım ve ev hizmetlerinde farklı kurallar vardır.
Süre dolduğu halde çalışıyorum, ne olur?
Sözleşme süresi dolduğu halde aynı işyerinde çalışmaya devam ediyorsan, o işyeriyle aranda belirsiz süreli iş sözleşmesi kurulmuş sayılır.
Geçici işçi yemekhane ve servisten yararlanabilir mi?
Evet. Geçici işçiler çalıştıkları dönemde işyerindeki sosyal hizmetlerden eşit muamele ilkesine göre yararlanır.
Büro beni işe çağırmıyor, ne yapabilirim?
Sözleşmende yazan ve üç ayı geçemeyen süre boyunca işe çağrılmazsan sözleşmeni haklı nedenle feshedebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.