Param Yok, Dava Açabilir miyim? Adli Yardım ve Ücretsiz Avukat
Haklı olduğun bir dava var, ama mahkeme harçlarını ve avukat ücretini ödeyecek paran yok. Bu durumda hakkını aramaktan vazgeçmek zorunda değilsin. Ödeme gücü olmayan kişiler için devletin ve baroların sağladığı adli yardım imkânından yararlanabilirsin. Bu rehberde adli yardımı ve ücretsiz avukat almanın yollarını anlatıyoruz.
Adli yardım nedir?
Adli yardım, ekonomik durumu yargılama giderlerini karşılamaya yetmeyen kişilerin, harç ve masrafları ödemeden dava açabilmesini ve gerektiğinde ücretsiz avukat desteği alabilmesini sağlayan bir imkândır (HMK md. 334 ve devamı).
Adli yardım iki şekilde sağlanır:
- Mahkeme tarafından yargılama giderlerinden geçici olarak muaf tutulmak.
- Baroların adli yardım bürosu aracılığıyla ücretsiz avukat atanması.
Mahkemeden adli yardım
Şartları
Mahkemeden adli yardım isteyebilmek için:
- Yargılama giderlerini kendinin ve ailenin geçimini önemli ölçüde sıkıntıya sokmadan kısmen ya da tamamen ödeyemeyecek durumda olman gerekir.
- Talebinin, yani açacağın davanın ya da savunmanın açıkça dayanaktan yoksun olmaması gerekir. Mahkeme, davanın ilk bakışta haklı görünüp görünmediğine bakar.
Adli yardım neleri kapsar?
- Dava açarken ve yargılama sırasında ödenmesi gereken harç ve masraflardan geçici muafiyet.
- Bilirkişi, tanık ve tebligat gibi giderlerin devlet tarafından karşılanması.
- Teminat gösterme yükümlülüğünden muafiyet.
- Gerekiyorsa avukat atanması.
Nasıl istenir?
- Adli yardım talebini, davanın açılacağı ya da görülmekte olduğu mahkemeye dilekçeyle yaparsın. Dava dilekçenle birlikte de bu talepte bulunabilirsin.
- Dilekçende ekonomik durumunu anlatmalı ve bunu gösteren belgeleri eklemelisin.
Ekonomik durumunu gösteren belgeler şunlar olabilir:
- Muhtarlıktan alınan muhtaçlık ya da gelir durumunu gösteren belge.
- Gelirini gösteren belgeler, örneğin maaş bordrosu ya da emekli aylığı belgesi.
- Malvarlığının olmadığını gösteren tapu ve araç kayıtları.
- Sosyal yardım aldığını gösteren belgeler.
Davanın sonunda ne olur?
Adli yardım, giderlerden geçici muafiyettir. Davanın sonunda mahkeme, yargılama giderlerinin kime ait olacağına karar verir:
- Davayı kazanırsan, giderler kural olarak karşı tarafa yükletilir.
- Davayı kaybedersen, ödenmeyen giderler sonradan senden istenebilir.
Ekonomik durumun dava sırasında düzelirse, mahkeme adli yardımı kaldırabilir.
Barodan ücretsiz avukat
Her baronun bünyesinde, ödeme gücü olmayan kişilere ücretsiz avukat sağlayan bir adli yardım bürosu bulunur.
- Bulunduğun yerdeki baronun adli yardım bürosuna başvurabilirsin.
- Başvurunda ekonomik durumunu gösteren belgeleri sunman istenir.
- Büro, talebini değerlendirir ve uygun görürse sana bir avukat görevlendirir.
Bu avukat, davanı takip eder ve senden ücret almaz.
Ceza davalarında zorunlu avukat
Ceza soruşturması ya da kovuşturmasında şüpheli ya da sanıksan, avukat tutacak durumda olmasan bile müdafi, yani avukat desteği alabilirsin (CMK md. 150).
- Kendi avukatını seçemeyeceğini söylersen, baro tarafından sana bir avukat görevlendirilir.
- On sekiz yaşından küçüksen, kendini savunamayacak derecede malulsen ya da sağır veya dilsizsen, istemesen bile sana avukat atanır.
- Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda da sana zorunlu olarak avukat atanır.
Mağdur olarak da, belirli suçlarda ve şartlarda barodan avukat görevlendirilmesini isteyebilirsin.
Zorunlu arabuluculukta ücret
Dava açmadan önce arabulucuya başvurman zorunlu olan uyuşmazlıklarda, taraflar anlaşamazsa arabuluculuk ücretinin belirli bir kısmı devlet tarafından karşılanır. Bu yüzden arabuluculuk aşaması, ekonomik durumu kötü olan kişiler için de ulaşılabilir bir yoldur.
Kısaca yapılacaklar
- Ekonomik durumunu gösteren belgeleri topla.
- Dava açarken mahkemeden adli yardım talep et.
- Avukata ihtiyacın varsa baronun adli yardım bürosuna başvur.
- Ceza dosyasında şüpheli ya da sanıksan, avukat istediğini açıkça söyle.
- Davanın sonunda giderlerin kime yükletildiğini kontrol et.
En çok sorulan sorular
Adli yardım nedir?
Ekonomik durumu yetersiz kişilerin harç ve masrafları ödemeden dava açabilmesi ve gerektiğinde ücretsiz avukat alabilmesidir.
Mahkemeden adli yardım için hangi şartlar aranır?
Yargılama giderlerini geçimini sıkıntıya sokmadan ödeyememen ve davanın açıkça dayanaksız olmaması.
Adli yardım talebini nasıl yaparım?
Davanın açılacağı mahkemeye dilekçeyle; ekonomik durumunu gösteren muhtarlık belgesi, gelir belgesi ve tapu ile araç kayıtlarını ekleyerek.
Davayı kaybedersem masrafları öder miyim?
Adli yardım geçici muafiyettir; davayı kaybedersen ödenmeyen giderler sonradan senden istenebilir.
Ücretsiz avukatı nereden bulabilirim?
Bulunduğun yerdeki baronun adli yardım bürosuna başvurarak.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.