Polis Evimi Arayabilir mi? Ev Araması, Gece Arama ve Arama Kararı
Sabahın erken saatinde kapın çalındı. Kapıda polisler var ve "Evinizde arama yapacağız" diyorlar. Elinde bir kâğıt var, ama ne yazdığını okumaya fırsat vermeden içeri girmek istiyorlar. "Hâkim kararı olmadan evime girebilirler mi? Gece arama yapılabilir mi? Avukatımı çağırabilir miyim?" diye düşünüyorsun. Ya da arama senin değil, evinde kalan kardeşin için yapılıyor. Bu rehberde Ceza Muhakemesi Kanunu'ndaki konut ve işyeri araması kurallarını anlatıyoruz.
Kimin evi aranabilir?
- Şüphelinin veya sanığın yakalanabileceği ya da suç delillerinin elde edilebileceği konusunda makul şüphe varsa, onun üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler aranabilir.
- Şüphelinin yakalanması veya delil elde edilmesi amacıyla başka bir kişinin de konutu veya işyeri aranabilir. Ancak bunun için, aranan kişinin veya delillerin o yerde bulunduğunu kabul ettirecek olayların varlığı gerekir. Şüphelinin bulunduğu veya izlenirken girdiği yerler için bu sınırlama geçerli değildir.
Ev aramasına kim karar verir?
Konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama yalnızca şu kararlarla yapılabilir:
- Hâkim kararı
- Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri
Kolluk amirinin yazılı emriyle ev araması yapılamaz. Kolluk amirinin emri yalnızca üst ve araç araması gibi diğer aramalarda, savcıya ulaşılamadığında söz konusudur.
Üst ve araç araması için Hakkını Sor'daki polis üstümü veya aracımı arayabilir mi rehberine bakabilirsin.
Arama kararında ne yazmalı?
Arama kararında veya emrinde şunlar açıkça gösterilmelidir:
- Aramanın nedeni olan fiil, yani hangi suç nedeniyle arama yapıldığı
- Aranacak kişi, aramanın yapılacağı konut veya yerin adresi ya da aranacak eşya
- Kararın veya emrin geçerli olacağı süre
Kararı görmek ve adresin, tarihin doğru olup olmadığını kontrol etmek hakkındır.
Gece arama yapılabilir mi?
Konutta, işyerinde veya diğer kapalı yerlerde gece vaktinde arama yapılamaz. Ancak şu durumlarda gece de arama yapılabilir:
- Suçüstü halleri
- Gecikmesinde sakınca bulunan haller
- Yakalanmış veya gözaltına alınmışken kaçan kişinin ya da kaçan tutuklu veya hükümlünün yeniden yakalanması amacıyla yapılan aramalar
Aramada kimler bulunur?
- Aranan yerin sahibi aramada hazır bulunabilir. Kendisi yoksa temsilcisi, ayırt etme gücüne sahip bir akrabası, birlikte oturan biri veya komşusu hazır bulundurulur.
- Savcı hazır olmadan konut, işyeri veya kapalı yerlerde arama yapılacaksa, o yerin ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur.
- Avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamaz.
- Başkası için yapılan aramada, aramaya başlamadan önce sana aramanın amacı hakkında bilgi verilir.
Arama tutanağı ve sana verilecek belge
- Arama tutanağına işlemi yapan görevlilerin açık kimlikleri yazılır.
- El konulan veya koruma altına alınan eşyanın tam bir listesi yapılır ve bu eşya mühürlenir veya işaretlenir.
- Aramanın sonunda istemen halinde sana, aramanın hangi hükme göre yapıldığını ve soruşturma konusu fiili belirten bir belge, el konulan eşyanın listesi ve şüpheyi haklı kılan bir şey bulunamadıysa bunu belirten bir belge verilir.
- Bu belgelerde, el konulan eşyanın mülkiyetine ilişkin görüş ve iddialarına da yer verilir. Örneğin el konulan bir eşyanın sana değil başkasına ait olduğunu yazdırabilirsin.
El konulan eşyanın iadesi için Hakkını Sor'daki el konulan telefon, araç veya eşya nasıl geri alınır rehberine bakabilirsin.
Arama sırasında nasıl davranmalısın?
- Sakin ol ve fiziksel olarak direnme; hukuka aykırılıkları sonradan ileri sürebilirsin.
- Kararın veya yazılı emrin gösterilmesini iste ve içeriğini dikkatlice oku.
- Avukatını ara ve aramada hazır bulunmasını iste.
- Aramanın her aşamasını gözlemle.
- Tutanağı imzalamadan önce dikkatlice oku; itirazlarını tutanağa yazdır.
Kısaca yapılacaklar
- Arama kararının veya savcının yazılı emrinin gösterilmesini iste.
- Karardaki adresi, suçu ve geçerlilik süresini kontrol et.
- Gece yapılan aramada istisnai bir halin olup olmadığını sor.
- Avukatını çağır; aramada bulunmasına engel olunamaz.
- Savcı yoksa iki komşu veya ihtiyar heyeti üyesinin bulunduğundan emin ol.
- Aramanın sonunda el konulan eşyanın listesini ve arama belgesini iste.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 116 ve 117: Makul şüphe varsa şüpheli veya sanığın üstü, eşyası, konutu, işyeri ve diğer yerleri aranabilir; diğer kişilerin yerleri ise aranan kişi veya delilin orada bulunduğunu kabul ettirecek olaylar varsa aranabilir.
- 5271 sayılı Kanun m. 118: Konut, işyeri ve kapalı yerlerde gece arama yapılamaz; suçüstü, gecikmesinde sakınca bulunan haller ve firarilerin yakalanması için yapılan aramalar istisnadır.
- 5271 sayılı Kanun m. 119: Konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca varsa savcının yazılı emriyle yapılır; kararda fiil, aranacak kişi veya yer ve geçerlilik süresi gösterilir; tutanağa görevlilerin kimliği yazılır; savcı yoksa ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur.
- 5271 sayılı Kanun m. 120: Yer sahibi aramada bulunabilir, yoksa temsilcisi, akrabası, birlikte oturan veya komşusu bulundurulur; avukatın hazır bulunmasına engel olunamaz.
- 5271 sayılı Kanun m. 121: Arama sonunda istem üzerine arama belgesi, el konulan eşya listesi ve bir şey bulunamadıysa bunu belirten belge verilir; eşya listelenip mühürlenir.
En çok sorulan sorular
Polis hâkim kararı olmadan evime girebilir mi?
Ev araması için hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde savcının yazılı emri gerekir. Kolluk amirinin emri yeterli değildir.
Gece evimde arama yapılabilir mi?
Kural olarak hayır. Suçüstü, gecikmesinde sakınca bulunan haller ve kaçanların yakalanması için yapılan aramalar istisnadır.
Aramada avukatım bulunabilir mi?
Evet. Avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamaz.
Evde kimse yokken arama yapılabilir mi?
Yapılabilir; ancak yer sahibinin temsilcisi, akrabası, birlikte oturan biri veya komşusu hazır bulundurulur.
Arama bitince bana ne verilir?
İstemen halinde arama belgesi, el konulan eşyanın listesi ve bir şey bulunamadıysa bunu gösteren belge verilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.