Polis Gözaltında Beni Dövdü: Zor Kullanma Yetkisinin Aşılması ve Şikayet Yolu
Gözaltına alınırken direnmediğin halde yere yatırılıp tekmelendin ya da kelepçe takıldıktan sonra bile darp edildin. Belki de bir eylemde, kaçmadığın ve kimseye zarar vermediğin halde coplandın. "Polisin zor kullanma yetkisi yok mu, bu kadarı da yetkisi içinde mi?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde kamu görevlisinin zor kullanma yetkisinin sınırını, sınırın aşılmasının cezasını ve şikayet yolunu anlatıyoruz.
Zor kullanma yetkisi nedir?
Polis, jandarma, bekçi gibi bazı kamu görevlileri, görevlerini yaparken direnişi kırmak veya bir kişiyi yakalamak için zor kullanabilir. Ancak bu yetki sınırsız değildir:
- Zor yalnızca gerektiği kadar ve kademeli olarak kullanılmalıdır.
- Direniş sona erdiğinde, kişi etkisiz hale getirildiğinde veya kelepçelendiğinde zor kullanma da sona ermelidir.
- Kullanılan güç, karşılaşılan direnişle orantılı olmalıdır.
Görevin gerektirdiği ölçünün dışında kullanılan güç artık yetki değil, suçtur.
Sınırın aşılması suçu nedir?
Zor kullanma yetkisine sahip bir kamu görevlisi, görevini yaparken kişilere karşı görevin gerektirdiği ölçünün dışında kuvvet kullanırsa kasten yaralama suçuna ilişkin hükümlere göre cezalandırılır.
Kasten yaralamanın temel cezası bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapistir. Yaralamanın kamu görevlisinin nüfuzu kötüye kullanılarak veya silahla işlenmesi gibi nitelikli hallerde şikayet aranmaz ve ceza yarı oranında artırılır. Yaralamanın sonuçları ağırsa, örneğin kemik kırılması veya kalıcı iz oluşmuşsa, ceza daha da artar.
İşkence ile farkı
Kamu görevlisi, sana insan onuruyla bağdaşmayan, bedensel veya ruhsal acı çektiren ya da aşağılayan davranışlarda bulunursa durum işkence suçuna dönüşebilir. Örneğin gözaltında ifade almak için dövmek, aç bırakmak veya aşağılamak gibi.
İşkencenin cezası üç yıldan on iki yıla kadar hapistir; kadına karşı işlenirse alt sınır beş yıldır. Çocuğa, gebe kadına veya kendini savunamayacak kişiye karşı işlenirse ceza sekiz yıldan on beş yıla kadar çıkar. İşkence suçunda zamanaşımı işlemez.
Ne yapmalısın?
- Serbest kalır kalmaz en yakın hastaneye giderek darp raporu al. Raporun mümkün olduğunca ayrıntılı olmasını, yaraların fotoğraflanmasını iste.
- Gözaltında doktor muayenesine götürüldüysen muayenede yaşadıklarını doktora açıkça anlat; muayenenin görevli yanında yapılmasına itiraz edebilirsin.
- Olay yerindeki tanıkların adlarını ve iletişim bilgilerini al.
- Bölgedeki işyeri ve belediye kameralarının kayıtlarının korunmasını savcılıktan hemen talep et; bu kayıtlar kısa sürede silinebilir.
- Cep telefonuyla çekilmiş görüntü varsa sakla ve kopyala.
- Cumhuriyet başsavcılığına şikayet dilekçesi ver. Olayın tarihini, saatini, yerini, görevlilerin bilgilerini ve tanıkları yaz.
- Görevlinin bağlı olduğu emniyet müdürlüğüne veya jandarma komutanlığına da idari şikayette bulunabilirsin. Bunun için Hakkını Sor'daki kamu görevlisini şikayet rehberine bakabilirsin.
Sana direnme suçlaması yöneltilirse
Bu tür olaylarda görevliler çoğu zaman karşı tarafa "görevi yaptırmamak için direnme" suçlaması yöneltebilir. Bu durumda savunmanda zor kullanmanın ölçüsüz olduğunu, kamera kayıtlarını ve darp raporunu mutlaka ileri sür. Ayrıntılar için Hakkını Sor'daki polise direnme suçu rehberine bakabilirsin.
Ölçüsüz zor kullanma nedeniyle uğradığın maddi ve manevi zarar için idareye karşı tazminat davası da açabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Hemen ayrıntılı darp raporu al, yaraları fotoğrafla.
- Tanıkları ve kamera yerlerini not et, kayıtların korunmasını savcılıktan iste.
- Savcılığa şikayet dilekçesi ver.
- Görevlinin kurumuna idari şikayette bulun.
- Uğradığın zarar için idareye karşı tazminat yolunu değerlendir.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 256: Zor kullanma yetkisine sahip kamu görevlisinin görevi sırasında kişilere karşı görevin gerektirdiği ölçünün dışında kuvvet kullanması halinde kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 86: Kasten yaralamanın temel cezası bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapistir; kamu görevlisinin nüfuzu kötüye kullanılarak veya silahla işlenmesi gibi hallerde şikayet aranmaksızın ceza yarı oranında artırılır.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 94: Bir kişiye insan onuruyla bağdaşmayan, acı çektiren veya aşağılayan davranışlarda bulunan kamu görevlisine üç yıldan on iki yıla kadar hapis cezası verilir; bu suçta zamanaşımı işlemez.
En çok sorulan sorular
Polis beni dövebilir mi?
Hayır. Polis yalnızca direnişi kırmak için gerektiği kadar ve orantılı güç kullanabilir. Ölçüyü aşan güç kullanımı kasten yaralama hükümlerine göre cezalandırılır.
Kelepçelendikten sonra darp edildim, bu suç mu?
Evet. Direniş sona erdikten sonra kuvvet kullanmak görevin gerektirdiği ölçünün dışındadır ve suç oluşturur.
Bu suç şikayete bağlı mı?
Kamu görevlisinin nüfuzu kötüye kullanılarak veya silahla yapılan yaralamalarda şikayet aranmaz; savcılık kendiliğinden soruşturur. Yine de şikayet dilekçesi vermen delillerin zamanında toplanması için önemlidir.
Darp raporunu nereden almalıyım?
Serbest kalır kalmaz en yakın devlet hastanesinin acil servisinden alabilirsin. Raporun ayrıntılı olmasını ve yaraların fotoğraflanmasını iste.
İşkence ile ölçüsüz güç kullanmanın farkı ne?
Ölçüsüz güç, görev sırasında gereğinden fazla kuvvet kullanılmasıdır. İşkence ise insan onurunu zedeleyen, acı çektiren veya aşağılayan davranışlardır ve çok daha ağır cezalıdır; zamanaşımı da işlemez.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.