Rehin Verdiğim Altını Alacaklı Kendine Alabilir mi? Taşınır Rehni
Arkadaşından borç aldın, güvence olsun diye altın bileziğini ona bıraktın. Ya da tanıdığına borç verdin, karşılığında saatini sende bıraktı. Şimdi borç ödenemedi ve "Bilezik artık benim oldu" deniyor. Belki de borcu ödedin ama eşyan geri verilmiyor veya zarar görmüş. "Rehin verdiğim eşyaya ne olur? Alacaklı onu kendine alabilir mi?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Medeni Kanundaki taşınır rehnini anlatıyoruz.
Taşınır rehni nasıl kurulur?
Taşınır rehni, bir borcun güvencesi olarak bir eşyanın alacaklıya bırakılmasıdır. Kural olarak rehin, eşyanın zilyetliğinin, yani fiilen kendisinin alacaklıya teslim edilmesiyle kurulur.
- Eşya teslim edilmeden yalnızca "Bu eşya rehindir" demek yetmez.
- Eşya fiilen yalnızca rehin verenin elinde kalırsa rehin hakkı doğmaz.
Kanun, bazı durumlarda teslim olmadan da rehin kurulmasına izin verir. Örneğin sicile kayıtlı taşınırlar, kayıtlı oldukları sicile yazılarak rehnedilebilir.
Borç ödenmezse eşya alacaklıya mı kalır?
Hayır. Borç ödenmezse rehinli eşyanın mülkiyetinin alacaklıya geçeceğini öngören anlaşma geçersizdir.
Yani "Borcu ödemezsen bilezik benim olur" diye bir anlaşma yapmış olsanız bile, alacaklı bileziği kendine alamaz. Alacaklının yapabileceği şey, rehnin paraya çevrilmesini istemektir. Bunun için icra dairesinde rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatır; eşya satılır ve alacağı satış bedelinden ödenir.
Rehin, alacaklıya şunların güvencesini sağlar:
- Asıl alacak
- Sözleşme faizi
- Takip giderleri
- Gecikme faizi
Satış bedelinden alacak ödendikten sonra artan para borçluya veya hak sahibine aittir.
Rehin, eşyanın eklentilerini de kapsar
Rehin, eşyayı eklentileriyle birlikte kapsar. Eşyanın doğal ürünleri ise aksi kararlaştırılmamışsa, eşyadan ayrıldığında malike verilmelidir.
Aynı eşya üzerinde birden fazla rehin varsa, alacaklılara rehinlerinin kuruluş sırasına göre ödeme yapılır.
Borcu ödedim, eşyamı geri alamıyorum
Borç ödendiğinde veya rehin başka bir sebeple sona erdiğinde alacaklı, rehinli eşyayı hak sahibine geri vermek zorundadır.
Ancak dikkat: Alacaklı, alacağının tamamını almadıkça eşyayı veya bir kısmını geri vermek zorunda değildir. Borcun yarısını ödedin diye iki bileziğinden birini isteyemezsin.
Borcu tamamen ödediğin halde eşyan geri verilmiyorsa, alacaklıya noter aracılığıyla ihtar gönderip ardından dava açabilirsin.
Eşyam zarar gördü veya kayboldu
Alacaklı, rehinli eşyanın kaybolması, yok olması veya değerinin azalmasından doğan zararlardan sorumludur. Sorumluluktan kurtulmak için zararın kendi kusuru olmadan doğduğunu ispat etmesi gerekir.
Alacaklı rehinli eşyayı kendiliğinden başkasına devrederse veya başkasına rehin verirse, bundan doğan bütün zararlardan sorumlu olur. Alacaklı rehinli eşyayı ancak senin rızanla başkasına rehnedebilir.
Rehin karşılığı ödünç veren işletmeler
Rehin karşılığı ödünç vermeyi iş olarak yapmak isteyenler, yetkili makamdan izin almak zorundadır. Bu işletmelerde kurallar biraz farklıdır:
- Eşya işletmeye teslim edilip karşılığında makbuz alındığında rehin kurulur.
- Borç vadesinde ödenmezse işletme, borçluya önce noter aracılığıyla ihtar gönderir; sonra rehni icra yoluyla paraya çevirtebilir.
- Borçlu, işletmeye karşı kişisel olarak sorumlu değildir. Yani satış bedeli borcu karşılamasa bile işletme kalan kısmı senden isteyemez.
- Satış bedeli borçtan fazlaysa, artan para sana ödenir. Bu parayı isteme hakkı, satıştan itibaren beş yılda zamanaşımına uğrar.
- Eşya satılıncaya kadar makbuzu geri vererek eşyanı rehinden kurtarabilirsin.
Rehin makbuzunu sakla. Makbuz olmadan da hakkını ispat ederek eşyanı kurtarabilirsin, ama süreç uzar.
Kısaca yapılacaklar
- Eşyanı rehin verirken borç tutarını, vadeyi ve eşyanın niteliğini yazılı olarak belgele; mümkünse eşyanın fotoğrafını çek.
- "Ödemezsem eşya senin olur" şeklindeki anlaşmanın geçersiz olduğunu bil.
- Borcu öderken makbuz al.
- Borcu tamamen ödediğin halde eşyan verilmiyorsa noter aracılığıyla ihtar gönder, sonuç alamazsan dava aç.
- Eşyan zarar gördüyse veya kaybolduysa alacaklıdan tazminat iste.
- Rehin karşılığı ödünç veren işletmeyle çalışıyorsan izinli olup olmadığını kontrol et ve makbuzunu sakla.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 939: Taşınırlar, kanundaki ayrık durumlar dışında, zilyetliğin alacaklıya devriyle rehnedilebilir; taşınır fiilen yalnız rehnedenin hakimiyetinde kaldıkça rehin doğmaz.
- 4721 sayılı Kanun m. 940: Kanunen sicile tescili zorunlu taşınırlar, zilyetlik devredilmeden kayıtlı oldukları sicile yazılarak rehnedilebilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 942: Alacaklı, rehinli taşınırı ancak rehnedenin rızasıyla başkasına rehnedebilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 944: Rehin sona erince alacaklı taşınırı geri vermekle yükümlüdür; alacağın tamamını almadıkça taşınırı veya bir kısmını geri vermek zorunda değildir.
- 4721 sayılı Kanun m. 945: Alacaklı, rehinli taşınırın kaybı, yok olması veya değer kaybından, kusursuzluğunu ispat etmedikçe sorumludur; kendiliğinden devreden veya rehneden alacaklı bütün zararlardan sorumludur.
- 4721 sayılı Kanun m. 946: Alacaklı, ödenmeyen alacağının rehnin paraya çevrilmesiyle ödenmesini isteyebilir; rehin asıl alacak, sözleşme faizi, takip giderleri ve gecikme faizini güvence altına alır.
- 4721 sayılı Kanun m. 947: Rehin taşınırı eklentileriyle birlikte kapsar.
- 4721 sayılı Kanun m. 948: Aynı taşınır üzerinde birden çok rehin varsa ödeme, kuruluş tarihine göre belirlenen sıraya göre yapılır.
- 4721 sayılı Kanun m. 949: Borç ödenmezse rehinli taşınırın mülkiyetinin alacaklıya geçmesini öngören sözleşme hükmü geçersizdir.
- 4721 sayılı Kanun m. 962-967: Rehin karşılığı ödünç verme işi izne bağlıdır; borç ödenmezse noter ihtarından sonra rehin icra yoluyla paraya çevrilir; borçlu kişisel olarak sorumlu değildir; artan para hak sahibine ödenir ve beş yılda zamanaşımına uğrar; taşınır satılıncaya kadar makbuz geri verilerek rehinden kurtarılabilir.
En çok sorulan sorular
Borcu ödeyemezsem rehin verdiğim altın alacaklıya kalır mı?
Hayır. Eşyanın alacaklıya kalacağına ilişkin anlaşma geçersizdir. Alacaklı ancak icra yoluyla eşyayı sattırıp alacağını satış bedelinden alabilir.
Borcun bir kısmını ödedim, eşyamın bir kısmını geri isteyebilir miyim?
Hayır. Alacaklı, alacağının tamamını almadıkça eşyayı veya bir kısmını geri vermek zorunda değildir.
Rehin bıraktığım eşya alacaklıda kayboldu, ne yapabilirim?
Alacaklı, kendi kusuru olmadan kaybolduğunu ispat edemezse zararından sorumludur. Ondan tazminat isteyebilirsin.
Alacaklı rehin eşyamı başkasına verebilir mi?
Senin rızan olmadan başkasına rehnedemez. Kendiliğinden devreder veya rehnederse bundan doğan bütün zararlardan sorumlu olur.
Rehin karşılığı ödünç veren işletme eşyamı sattı, para yetmedi. Kalanını benden isteyebilir mi?
Hayır. Bu işletmelerde borçlu kişisel olarak sorumlu değildir. Satış bedeli borçtan fazlaysa artan para sana ödenir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.