Rüşvet Suçu: Rüşvet Veren de Ceza Alır mı?
Bir resmi dairede işin "hızlandırılması" için senden para istendi, bir memura işini çözmesi karşılığında teklif yaptın ya da bir tanıdığın "ben hallederim, şu kadar ver" dedi. "Rüşvet vermek de suç mu, sonradan bildirirsem ceza alır mıyım?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde rüşvet suçunu, cezasını ve pişmanlık halinde cezasızlık yolunu anlatıyoruz.
Rüşvet suçu nedir?
Kanuna göre görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması ya da yapmaması için, doğrudan ya da aracılar vasıtasıyla, bir kamu görevlisine ya da onun göstereceği başka birine menfaat sağlayan kişi rüşvet vermiş olur.
Aynı amaçla kendisine ya da göstereceği başka birine menfaat sağlayan kamu görevlisi de rüşvet almış olur.
Cezası
Rüşvet veren de alan da dört yıldan on iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Yani rüşvette yalnızca parayı alan memur değil, parayı veren kişi de aynı cezayı alır.
Anlaşma yeterlidir
Rüşvet konusunda anlaşmaya varılması halinde, para ya da menfaat henüz verilmemiş olsa bile suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur.
Kabul edilmeyen teklif ya da talep
Kamu görevlisinin rüşvet istemesi ama kişinin bunu kabul etmemesi ya da kişinin kamu görevlisine teklifte bulunması ama görevlinin bunu kabul etmemesi halinde de suç oluşur. Bu durumda teklif ya da talepte bulunan kişiye verilecek ceza yarı oranında indirilir.
Aracılar ve üçüncü kişiler
- Rüşvet teklifini ya da talebini karşı tarafa ileten, anlaşmayı sağlayan ya da rüşvetin teminine aracılık eden kişi, kamu görevlisi olsun ya da olmasın, müşterek fail olarak cezalandırılır.
- Rüşvet ilişkisinde dolaylı olarak kendisine menfaat sağlanan üçüncü kişi de müşterek fail olarak cezalandırılır.
Yani "ben içeride tanıdık var, hallederim" diyerek para alan ve bunu görevliye ileten kişi de rüşvetten yargılanır.
Cezanın artırıldığı haller
Rüşvet alan, isteyen ya da bu konuda anlaşan kişi hakim, hakem, bilirkişi, noter ya da yeminli mali müşavir ise ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.
Özel sektörde rüşvet
Rüşvet hükümleri yalnızca kamu görevlileri için değil, şu kuruluşlar adına hareket eden kişiler için de uygulanır:
- Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları (barolar, odalar gibi),
- Kamu kurumlarının ortak olduğu şirketler,
- Kamu kurumları bünyesindeki vakıflar,
- Kamu yararına çalışan dernekler,
- Kooperatifler,
- Halka açık anonim şirketler.
Pişmanlık halinde ceza verilmez
Kanun, rüşveti ortaya çıkarmak isteyenlere önemli bir imkan tanır.
Rüşvet veren için
Rüşvet veren ya da bu konuda kamu görevlisiyle anlaşan kişi, durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce pişmanlık duyarak yetkili makamlara haber verirse, hakkında rüşvet suçundan dolayı ceza verilmez.
Rüşvet alan için
Rüşvet alan kişi, durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce rüşvet konusu şeyi soruşturmaya yetkili makamlara aynen teslim ederse, hakkında ceza verilmez. Rüşvet almak konusunda anlaşan kamu görevlisi, durum öğrenilmeden önce yetkili makamlara haber verirse de cezalandırılmaz.
Aracılar için
Rüşvet suçuna iştirak eden diğer kişiler de durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce pişmanlık duyarak yetkili makamları haberdar ederse cezalandırılmaz.
Bu imkan, durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce kullanılabilir. Soruşturma başladıktan sonra yapılan bildirim cezasızlık sağlamaz.
Senden rüşvet istenirse ne yapmalısın?
- Teklifi kabul etme ve herhangi bir ödeme yapma.
- Talebin yapıldığı tarihi, yeri ve kişiyi not et.
- Yazışma ya da mesaj varsa sakla.
- Durumu Cumhuriyet başsavcılığına, polise ya da CİMER'e bildir.
- Gerekirse kurumun müfettişliğine ya da teftiş kuruluna şikayette bulun.
Kısaca yapılacaklar
- Resmi bir işi yaptırmak için hiçbir görevliye para ya da menfaat teklif etme.
- "İçeride tanıdığım var" diyen aracılara para verme.
- Senden rüşvet istenirse bunu belgele ve savcılığa bildir.
- Rüşvet verdiysen ya da anlaştıysan, durum öğrenilmeden önce savcılığa haber ver.
- Rüşvet aldıysan, durum öğrenilmeden önce aldığın şeyi yetkili makama aynen teslim et.
- Soruşturma başladıysa bir avukattan destek al.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 252/1-3: Görevle ilgili bir işi yapması veya yapmaması için kamu görevlisine menfaat sağlayan ve bu menfaati alan kamu görevlisi dört yıldan on iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır; rüşvet konusunda anlaşma halinde suç tamamlanmış gibi ceza verilir.
- 5237 sayılı Kanun m. 252/4-7: Kabul edilmeyen teklif veya talepte ceza yarı oranında indirilir; aracılar ve menfaat sağlanan üçüncü kişiler müşterek fail sayılır; hakim, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir için ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.
- 5237 sayılı Kanun m. 252/8: Rüşvet hükümleri kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu iştirakli şirketler, kamu yararına çalışan dernekler, kooperatifler ve halka açık anonim şirketler adına hareket eden kişilere de uygulanır.
- 5237 sayılı Kanun m. 254/1-3: Rüşvet alan, veren veya suça iştirak eden kişi durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce rüşveti teslim eder veya yetkili makamları haberdar ederse cezalandırılmaz.
En çok sorulan sorular
Rüşvet vermek suç mu?
Evet. Kanuna göre rüşvet veren kişi de rüşvet alan kamu görevlisiyle aynı cezayla, dört yıldan on iki yıla kadar hapisle cezalandırılır.
Rüşvet teklifi kabul edilmezse suç oluşur mu?
Evet. Kişinin kamu görevlisine yaptığı teklif kabul edilmese bile suç oluşur. Ancak bu durumda teklifte bulunan kişiye verilecek ceza yarı oranında indirilir.
Rüşvet verdikten sonra bildirirsem ceza alır mıyım?
Rüşvet veren ya da bu konuda anlaşan kişi, durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce pişmanlık duyarak yetkili makamlara haber verirse, hakkında rüşvet suçundan dolayı ceza verilmez.
Aracılık etmek de suç mu?
Evet. Rüşvet teklifini ileten, anlaşmayı sağlayan ya da rüşvetin teminine aracılık eden kişi, kamu görevlisi olmasa bile müşterek fail olarak cezalandırılır.
Senden rüşvet istenirse nereye şikayet edebilirsin?
Cumhuriyet başsavcılığına, polise ya da CİMER'e başvurabilirsin. Talebin yapıldığı tarihi, yeri ve kişiyi not etmen ve varsa yazışmaları saklaman önemlidir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.