YouTube

Şartlar Değişti, Sözleşmeye Uymak Zorunda mıyım? Aşırı İfa Güçlüğü ve Uyarlama Davası

Birkaç yıl önce döviz üzerinden bir sözleşme imzaladın ve kur birden katlandı. Ya da bir inşaat sözleşmesi yaptın, malzeme fiyatları beklenmedik şekilde arttı ve işi aynı bedelle bitirmen imkansız hale geldi. "Şartlar değişti, sözleşmeyi aynen yerine getirmek zorunda mıyım? Sözleşmenin uyarlanması davası nedir?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde aşırı ifa güçlüğünü ve sözleşmenin uyarlanmasını anlatıyoruz.

Ahde vefa ilkesi

Hukukta temel kural, yapılan sözleşmelere uyulmasıdır. Buna "ahde vefa" ilkesi denir. Bir sözleşme imzalayan taraf, sonradan işine gelmese bile borcunu yerine getirmek zorundadır.

Ancak bazen sözleşme yapıldıktan sonra öyle olağanüstü olaylar yaşanır ki, sözleşmeyi aynı şartlarla yerine getirmek borçlu için hakkaniyete aykırı hale gelir. Kanun bu durumda borçluya sözleşmenin yeni şartlara uyarlanmasını isteme hakkı tanır. Buna "aşırı ifa güçlüğü" denir.

Aşırı ifa güçlüğünün şartları

Kanuna göre şu şartların birlikte bulunması gerekir:

Önemli noktalar

Olağan dalgalanmalar yetmez

Ekonomide her zaman fiyat ve kur değişiklikleri olur. Olağan ölçüdeki enflasyon veya kur artışı, aşırı ifa güçlüğü sayılmaz. Uygulamada değişikliğin gerçekten olağanüstü ve öngörülemez olması aranır.

Öngörülebilir riskler kapsam dışıdır

Sözleşmeyi yaparken öngörülebilecek veya sözleşmede açıkça üstlenilmiş riskler için uyarlama istenemez. Örneğin sözleşmede "kur ne olursa olsun bedel değişmez" yazıyorsa, uyarlama istemek zorlaşır.

Borcu ifa ettiysen

Borcunu ihtirazi kayıt koymadan, yani haklarını saklı tutmadan ödediysen sonradan uyarlama isteyemezsin. Bu nedenle ödeme yaparken "aşırı ifa güçlüğünden doğan haklarımı saklı tutuyorum" diye yazılı bir bildirim yapmak önemlidir.

Hangi haklar kullanılabilir?

Şartlar varsa borçlu:

Yabancı para borçları

Kanun, aşırı ifa güçlüğü hükmünün yabancı para borçlarında da uygulanacağını açıkça belirtir. Döviz cinsinden yapılmış kira, kredi veya satış sözleşmelerinde, olağanüstü bir kur artışı nedeniyle borçlunun durumu dürüstlük kurallarına aykırı biçimde ağırlaştıysa uyarlama istenebilir.

Konut ve çatılı işyeri kiralarında kira bedelinin belirlenmesine ilişkin ayrı kurallar vardır. Kira artışlarını Hakkını Sor'daki kira artış oranı rehberinde bulabilirsin.

Uyarlama davası nasıl açılır?

Mahkeme genellikle bilirkişi incelemesi yaptırarak dengenin ne ölçüde bozulduğunu belirler.

Kısaca yapılacaklar

Dayanak mevzuat

En çok sorulan sorular

Sözleşmenin uyarlanması nedir?

Olağanüstü bir değişiklik nedeniyle dengesi bozulan sözleşmenin, hakim tarafından yeni koşullara göre yeniden düzenlenmesidir.

Döviz kuru arttı, sözleşmeyi uyarlatabilir miyim?

Artış olağanüstü ve öngörülemez nitelikteyse ve diğer şartlar varsa evet. Kanun bu hükmün yabancı para borçlarında da uygulanacağını açıkça belirtir.

Enflasyon nedeniyle uyarlama istenebilir mi?

Olağan enflasyon yeterli değildir. Değişikliğin olağanüstü ve öngörülemez olması gerekir.

Borcu ödedikten sonra uyarlama isteyebilir miyim?

Haklarını saklı tutmadan ödediysen kural olarak isteyemezsin.

Uyarlama mümkün değilse ne olur?

Sözleşmeden dönebilir, sürekli edimli sözleşmelerde ise sözleşmeyi feshedebilirsin.

Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.

Sana bu konuda tavsiye ettiğimiz siteler

Bu konuda bu siteler sana yardımcı olabilir.

Soru sor Danışmanlık al