Satılan Mal Teslimden Önce Zarar Gördü: Hasara Kim Katlanır?
Bir tanıdığından ikinci el bir buzdolabı aldın, parasını ödedin ama "yarın gelip alırım" dedin. Ertesi gün satıcının evinde çıkan yangında buzdolabı yandı. Ya da bir ev satın aldın, tapu devri yapılmadan önce evde deprem hasarı oluştu. "Mal benim mi, satıcının mı? Parayı geri alabilir miyim, yoksa zarara ben mi katlanacağım?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Borçlar Kanununa göre satışta yarar ve hasarın ne zaman alıcıya geçtiğini anlatıyoruz.
Yarar ve hasar ne demek?
- Hasar: Satılan malın tarafların kusuru olmadan, örneğin yangın, sel, deprem veya hırsızlık gibi bir olayla yok olması veya zarar görmesidir. Hasara kimin katlanacağı, bu zararın kimin üzerinde kalacağı sorusudur.
- Yarar: Satılan maldan elde edilen faydalardır. Örneğin satılan bir hayvanın yavrusu veya satılan tarladaki ürün.
Satış sözleşmesinde temel kural
Satış sözleşmesinde satıcı, malın zilyetliğini ve mülkiyetini alıcıya devretmeyi; alıcı ise bunun karşılığında bedel ödemeyi üstlenir. Sözleşme ile aksi kararlaştırılmadıkça veya aksine bir adet bulunmadıkça, satıcı ve alıcı borçlarını aynı anda yerine getirmekle yükümlüdür.
Hasar ne zaman alıcıya geçer?
Kanun, sözleşme veya durumun gereğinden doğan istisnalar dışında, yarar ve hasar şu ana kadar satıcıya aittir:
- Taşınır satışlarında, yani araba, buzdolabı, telefon gibi eşyalarda: Malın zilyetliğinin devrine, yani malın alıcıya teslim edilmesine kadar.
- Taşınmaz satışlarında, yani ev, arsa, tarla gibi yerlerde: Tapuda tescil anına kadar.
Bu, şu anlama gelir: Satış sözleşmesi yapılmış ve hatta bedel ödenmiş olsa bile, mal alıcıya teslim edilmeden veya taşınmaz tapuda alıcı adına tescil edilmeden önce yok olursa veya zarar görürse, bu zarar satıcının üzerinde kalır.
Yukarıdaki buzdolabı örneğinde, buzdolabı sana teslim edilmeden satıcının evinde yandıysa, kural olarak hasar satıcıya aittir. Bu durumda satıcının teslim borcu imkansızlaşır ve ödediğin parayı geri isteyebilirsin. Bunu Hakkını Sor'daki ifa imkansızlığı rehberinde bulabilirsin.
Alıcı malı teslim almakta gecikirse
Taşınır satışlarında alıcı malı teslim almakta temerrüde düşerse, zilyetlik devredilmiş gibi yarar ve hasar alıcıya geçer.
Örneğin satıcı malı belirlenen günde teslime hazır ettiği halde sen teslim almaya gitmediysen ve bu nedenle temerrüde düştüysen, sonrasında mal yangında yanarsa zarara sen katlanırsın.
Mal başka bir yere gönderilirse
Satıcı, alıcının isteği üzerine malı ifa yerinden başka bir yere gönderirse, yarar ve hasar malın taşıyıcıya teslim edildiği anda alıcıya geçer.
Örneğin başka bir şehirdeki satıcıdan bir eşya aldın ve senin isteğinle kargoyla gönderildi. Bu kurala göre, eşya kargoya verildiği anda hasar sana geçer. Kargoda meydana gelen hasar için taşıyıcıya başvurman gerekebilir.
Ancak tüketici olarak bir işletmeden alışveriş yaptıysan, tüketici mevzuatında farklı kurallar olabilir. Kargo sorunlarını Hakkını Sor'daki kargo kayboldu veya hasarlı geldi rehberinde bulabilirsin.
Sözleşmeyle farklı kararlaştırılabilir
Bu kurallar, kanundan, durumun gereğinden veya sözleşmedeki özel koşullardan doğan istisnalar dışında uygulanır. Taraflar sözleşmede hasarın daha önce veya daha sonra geçeceğini kararlaştırabilir. Örneğin "satılan araç sözleşmenin imzalandığı andan itibaren alıcının sorumluluğundadır" gibi bir madde, hasarın teslimden önce alıcıya geçmesine yol açabilir.
Bu nedenle satış sözleşmesi imzalarken hasarla ilgili maddelere dikkat etmelisin.
Ev alırken dikkat
Taşınmaz satışlarında hasar kural olarak tapuda tescil anında alıcıya geçer. Ev alırken:
- Tapu devrinden önce evin durumunu kontrol et.
- Tapu devri ile anahtar teslimi arasında uzun süre olacaksa, bu süredeki hasarın kime ait olacağını yazılı olarak belirle.
- Deprem sigortasının durumunu kontrol et. Bunu Hakkını Sor'daki DASK zorunlu deprem sigortası rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Satış sözleşmesinde hasarın ne zaman geçeceğine ilişkin bir madde olup olmadığını kontrol et.
- Taşınırlarda malı mümkün olan en kısa sürede teslim al.
- Teslim günü belirlendiyse o gün malı teslim almaya hazır ol; gecikirsen hasar sana geçebilir.
- Mal teslimden önce yok olduysa, ödediğin bedelin iadesini yazılı olarak iste.
- Kargoyla gönderimde, malın taşıyıcıya teslim anındaki durumunu belgelet.
- Taşınmazlarda tapu devri ve teslim tarihlerini birlikte planla.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 207: Satış sözleşmesi, satıcının satılanın zilyetlik ve mülkiyetini alıcıya devretme, alıcının da bedel ödeme borcunu üstlendiği sözleşmedir; aksi kararlaştırılmadıkça veya adet yoksa taraflar borçlarını aynı anda ifa eder.
- 6098 sayılı Kanun m. 208: Ayrık haller dışında satılanın yarar ve hasarı, taşınırlarda zilyetliğin devrine, taşınmazlarda tescile kadar satıcıya aittir; alıcı teslim almada temerrüde düşerse hasar ona geçer; satıcı alıcının isteğiyle satılanı başka yere gönderirse hasar taşıyıcıya teslimle alıcıya geçer.
En çok sorulan sorular
Satın aldığım mal teslimden önce yandı, zarara kim katlanır?
Taşınırlarda kural olarak teslimden önce hasar satıcıya aittir. Ödediğin bedeli geri isteyebilirsin.
Ev tapuda üzerime geçmeden hasar gördü, ne olur?
Taşınmazlarda hasar kural olarak tescil anına kadar satıcıya aittir.
Malı zamanında teslim almadım, hasar kime ait?
Teslim almada temerrüde düştüysen hasar sana geçer.
Kargoyla gönderilen mal yolda zarar gördü, kim sorumlu?
Mal senin isteğinle başka bir yere gönderildiyse hasar taşıyıcıya teslimle sana geçer. Tüketici alışverişlerinde farklı kurallar olabilir; taşıyıcının sorumluluğu da ayrıca değerlendirilir.
Sözleşmede farklı bir hüküm olabilir mi?
Evet. Taraflar hasarın geçeceği anı sözleşmeyle farklı belirleyebilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.