Sendikaya Üye Olursam İşten Çıkarılır mıyım? Sendikal Tazminat ve Üyelik
İşyerinde bir sendika örgütlenmeye başladı ve sen de üye olmak istiyorsun. Ama işverenin "sendikaya üye olanı işten çıkarırım" dediğini duydun. Ya da üye olduğun sendikadan ayrılmak istiyorsun ve nasıl yapacağını bilmiyorsun. "Sendikaya üye olursam işten çıkarılabilir miyim, sendikal tazminat nedir?" diye merak ediyorsun. Bu rehberde sendika üyeliğini ve sendikal güvenceyi anlatıyoruz.
Kimler sendikaya üye olabilir?
On beş yaşını dolduran ve Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'na göre işçi sayılan herkes işçi sendikalarına üye olabilir. Bir işyerinde yardımcı işlerde çalışan işçiler de, işyerinin girdiği işkolunda kurulu bir sendikaya üye olabilir.
Üyelik serbesttir
Sendikaya üye olmak serbesttir. Hiç kimse sendikaya üye olmaya ya da olmamaya zorlanamaz. Aynı şekilde kimse sendikada üye kalmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.
Birden fazla sendikaya üyelik
Aynı işkolunda ve aynı zamanda birden fazla sendikaya üye olunamaz. Ancak aynı işkolunda farklı işverenlerin işyerlerinde çalışan işçiler birden fazla sendikaya üye olabilir. Bu kurala aykırı olarak yapılan sonraki üyelikler geçersizdir.
Sendikaya nasıl üye olunur?
Sendikaya üyelik, e-Devlet üzerinden başvuru yapılması ve sendikanın yetkili organının kabulüyle kazanılır. Üyelik başvurusu sendika tarafından otuz gün içinde reddedilmezse, başvuru kabul edilmiş sayılır.
Üyelik aidatı
Üyelik aidatının miktarı sendika tüzüğüne göre genel kurul tarafından belirlenir. Yetkili sendikanın işverene yazılı başvurusu üzerine aidatlar işçinin ücretinden kesilerek sendikaya ödenir.
Sendikadan nasıl ayrılınır?
Her üye, e-Devlet üzerinden çekilme bildiriminde bulunarak sendika üyeliğinden ayrılabilir. Çekilme bildirimi elektronik ortamda eş zamanlı olarak Bakanlığa ve sendikaya ulaşır.
Çekilme, sendikaya bildirim tarihinden itibaren bir ay sonra geçerli olur. Bu bir aylık süre içinde başka bir sendikaya üye olursan, yeni üyeliğin bu sürenin bitiminde kazanılmış sayılır.
Sendikal güvence
İşe alımda ayrım yasağı
İşçilerin işe alınması; belli bir sendikaya girmeleri ya da girmemeleri, üyeliği sürdürmeleri ya da üyelikten çekilmeleri şartına bağlanamaz.
Çalışma şartlarında ayrım yasağı
İşveren; sendika üyesi olan ve olmayan işçiler ya da farklı sendikalara üye işçiler arasında çalışma şartları ya da işten çıkarma bakımından ayrım yapamaz. Ücret, ikramiye, prim ve sosyal yardım konularında toplu iş sözleşmesi hükümleri saklıdır.
Sendikal faaliyet nedeniyle işten çıkarma yasağı
İşçiler; sendikaya üye olmaları ya da olmamaları, iş saatleri dışında ya da işverenin izniyle iş saatleri içinde sendika faaliyetlerine katılmaları nedeniyle işten çıkarılamaz ya da farklı işleme tabi tutulamaz.
Sendikal tazminat
İşveren bu kurallara aykırı davranırsa, işçinin bir yıllık ücret tutarından az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir.
Sendikal nedenle işten çıkarılırsan
Sendikal bir nedenle işten çıkarıldıysan, İş Kanunu'na göre işe iade davası açabilirsin. İş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiği tespit edilirse:
- İşe başlatılıp başlatılmamandan bağımsız olarak sendikal tazminata karar verilir.
- İşe başlatılmazsan, ayrıca işe başlatmama tazminatına hükmedilmez.
- İşe iade davası açmasan bile sendikal tazminat talep edebilirsin.
İspat yükü
Sendikal nedenle işten çıkarıldığın iddiasıyla açılan davada, feshin gerçek nedenini ispat yükü işverene aittir. Feshin işverenin ileri sürdüğü nedene dayanmadığını iddia ediyorsan, feshin sendikal nedene dayandığını ispat etmen gerekir.
İşten çıkarma dışında sendikal ayrımcılık yapıldığını iddia ediyorsan, bunu ispat etmek sana düşer.
Delillerini nasıl toplamalısın?
- e-Devlet'ten sendika üyelik tarihini gösteren belgeyi al.
- İşverenin sendika üyeliğiyle ilgili sözlü ya da yazılı baskılarını belgelemeye çalış.
- Aynı dönemde işten çıkarılan sendikalı iş arkadaşlarının isimlerini not al.
- İşten çıkarılma tarihinin sendikal faaliyetlerle zamanlamasına dikkat et.
- Tanık olabilecek iş arkadaşlarının isimlerini kaydet.
Kısaca yapılacaklar
- Sendikaya üyeliğini e-Devlet üzerinden yap.
- Üyelik başvurunun otuz gün içinde sonuçlanmasını takip et.
- Sendikadan ayrılmak istiyorsan e-Devlet'ten çekilme bildirimi yap.
- İşverenin sendikal baskılarını belgele.
- Sendikal nedenle işten çıkarıldıysan önce arabulucuya, sonra mahkemeye başvur.
- Sendikal tazminat talebini davana mutlaka ekle.
Dayanak mevzuat
- 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m. 17: On beş yaşını dolduran işçiler sendikaya üye olabilir; üyelik serbesttir, kimse zorlanamaz; aynı işkolunda aynı anda birden çok sendikaya üye olunamaz; üyelik e-Devlet başvurusu ve sendika kabulüyle kazanılır, otuz gün içinde reddedilmeyen başvuru kabul edilmiş sayılır.
- 6356 sayılı Kanun m. 18: Aidat miktarı genel kurulca belirlenir ve yetkili sendikanın başvurusu üzerine işçinin ücretinden kesilir.
- 6356 sayılı Kanun m. 19: Üyelikten çekilme e-Devlet üzerinden bildirilir ve bildirimden bir ay sonra geçerli olur.
- 6356 sayılı Kanun m. 25: İşe alım sendika şartına bağlanamaz; sendikal nedenle ayrım yapılamaz ve işten çıkarılamaz; aykırılık halinde en az bir yıllık ücret tutarında sendikal tazminata hükmedilir; sendikal fesihte işe iade davası açılabilir; feshin nedenini ispat yükü işverene, sendikal nedeni ispat yükü işçiye aittir.
En çok sorulan sorular
Sendikaya üye olduğum için işten çıkarılabilir miyim?
Hayır. Kanuna göre işçiler sendikaya üye oldukları ya da sendikal faaliyete katıldıkları için işten çıkarılamaz. Bu nedenle işten çıkarılırsan en az bir yıllık ücretin tutarında sendikal tazminat isteyebilirsin.
Sendikal tazminat ne kadar?
Sendikal tazminat, işçinin bir yıllık ücret tutarından az olamaz. Mahkeme, olayın özelliklerine göre daha yüksek bir tazminata da hükmedebilir.
İşveren sendikaya üye olduğumu öğrenebilir mi?
Sendika üyeliği e-Devlet üzerinden yapılır ve Bakanlık kayıtlarında tutulur. Yetkili sendikanın aidat kesintisi için işverene başvurması gibi durumlarda işveren üyeliğinden haberdar olabilir. Ancak bu bilgiye dayanarak sana farklı davranamaz.
Sendikadan nasıl istifa edilir?
e-Devlet üzerinden çekilme bildiriminde bulunarak sendikadan ayrılabilirsin. Çekilme, bildirimden bir ay sonra geçerli olur.
Kaç yaşında sendikaya üye olunabilir?
On beş yaşını dolduran ve kanuna göre işçi sayılan kişiler sendikaya üye olabilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.