Senet Nasıl Yazılır? Bononun Geçerlilik Şartları ve Ödenmezse Yapılacaklar
Birine borç para verdin, ikinci el araç sattın ya da taksitli bir iş yaptın ve karşılığında senet almak istiyorsun. Ya da senet imzalaman isteniyor ve ne imzaladığını bilmek istiyorsun. "Senet nasıl yazılır, geçerli olması için neler gerekir, ödenmezse ne olur?" sorularının cevabını bu rehberde anlatıyoruz.
Senet denince ne anlaşılır?
Günlük dilde "senet" denildiğinde çoğunlukla bono, yani emre yazılı senet kastedilir. Bono, düzenleyen kişinin belli bir tarihte belli bir parayı ödeyeceğini kayıtsız ve şartsız olarak vaat ettiği bir kıymetli evraktır.
Bono, kambiyo senetlerindendir. Bu yüzden kanunda aranan unsurları taşıyan bir bonoya dayanarak alacaklı, mahkemeye gitmeden doğrudan icra dairesinde kambiyo senetlerine özgü hızlı bir takip başlatabilir.
Bononun zorunlu unsurları
Bir senedin bono sayılabilmesi için şu unsurları içermesi gerekir:
- Senet metninde "bono" veya "emre yazılı senet" kelimesi
- Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi
- Vade, yani ödeme tarihi
- Ödeme yeri
- Kime veya kimin emrine ödeneceği, yani alacaklının adı
- Düzenlenme tarihi ve yeri
- Düzenleyenin, yani borçlunun imzası
Bu unsurlardan biri eksikse senet bono sayılmaz. Ancak kanun bazı eksiklikleri tamamlar:
- Vade yazılmamışsa senet görüldüğünde ödenecek bono sayılır.
- Ödeme yeri yazılmamışsa düzenlendiği yer ödeme yeri kabul edilir.
- Düzenlendiği yer yazılmamışsa düzenleyenin adının yanında yazılı yer esas alınır.
Eksik bono tamamen değersiz mi?
Bono sayılmayan bir senet, kambiyo senedi takibinin kolaylıklarından yararlanamaz. Ancak borcun varlığını gösteren bir yazılı belge olarak yine delil değeri taşır. Bu belgeyle genel haciz yoluyla icra takibi yapılabilir ya da alacak davası açılabilir.
Senet yazarken dikkat etmen gerekenler
Alacaklıysan
- Senedi kırtasiyelerde satılan matbu bono formuyla ya da elle eksiksiz doldur.
- Tutarı hem rakamla hem yazıyla yaz; aralarında çelişki olmamasına dikkat et.
- Borçlunun adını, soyadını, T.C. kimlik numarasını ve adresini açıkça yazdır.
- Ödeme tarihini gün, ay ve yıl olarak net belirt.
- İmzanın borçlunun kendi eliyle, senin önünde atılmasını sağla.
- Taksitli alacaklarda her taksit için ayrı bono düzenlemek takibi kolaylaştırır.
- Borçlunun ödeme gücünden emin değilsen senede kefil, yani avalist imzası da isteyebilirsin.
- Senedin aslını güvenli bir yerde sakla; kaybolursa iptali için mahkemeye başvurman gerekir.
Borçluysan
- Boş ya da eksik doldurulmuş bir senedi asla imzalama.
- Tutarın ve vadenin doğru yazıldığını imzadan önce kontrol et.
- Ödeme yaptığında mutlaka makbuz al ya da ödemeyi bankadan yap.
- Borcu tamamen ödediğinde senedin aslını geri al.
Senet ödenmezse ne olur?
Vade gelip ödeme yapılmazsa alacaklı, senedin aslıyla icra dairesine başvurarak kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatabilir. Bu takipte borçluya gönderilen ödeme emrinde:
- Borcun on gün içinde ödenmesi
- Senet kambiyo senedi niteliği taşımıyorsa beş gün içinde icra mahkemesine şikayet edilmesi
- İmzaya itiraz varsa bunun beş gün içinde icra mahkemesine bildirilmesi
- Borçlu olmadığı, borcun ödendiği veya zamanaşımına uğradığı iddiasının beş gün içinde icra mahkemesine bildirilmesi
ihtarları yer alır. Kendi imzasını haksız yere inkar eden borçluya, takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezası verilebilir.
Senede dayalı takibe itiraz yollarını Hakkını Sor'daki senede dayalı takibe itiraz rehberinde bulabilirsin.
Senet zamanaşımı
Bonoyu düzenleyen kişi, kanunda poliçeyi kabul eden gibi sorumlu tutulur. Bu yüzden düzenleyene karşı bonodan doğan istemler, vadenin geldiği tarihten itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Ciranta gibi diğer sorumlulara karşı süreler daha kısadır.
Zamanaşımına uğramış bir bono, kambiyo senedi takibine konu edilemez; ancak alacak genel hükümlere göre başka yollarla istenebilir.
Senedin altındaki imza taklit edildiyse
İmzanı taşıyan ama senin imzalamadığın bir senetle icra takibi başlatıldıysa, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine imzaya itiraz etmelisin. Bu konuyu Hakkını Sor'daki imza taklidi rehberinde ayrıntılı bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Senette "bono" kelimesi, tutar, vade, ödeme yeri, alacaklı adı, düzenlenme tarihi ve yeri ile borçlunun imzası mutlaka bulunsun.
- Tutarı rakam ve yazıyla aynı şekilde yaz.
- Borçlunun kimlik bilgilerini ve adresini eksiksiz yazdır.
- Taksitli alacaklarda her taksite ayrı senet düzenle.
- Borçluysan boş senet imzalama, ödediğinde senedin aslını geri al.
- Senet ödenmezse senedin aslıyla icra dairesine başvur.
- Düzenleyene karşı üç yıllık zamanaşımı süresini kaçırma.
Dayanak mevzuat
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 776: Bono; "bono" kelimesini, kayıtsız şartsız ödeme vaadini, vadeyi, ödeme yerini, lehtarın adını, düzenlenme tarihi ve yerini ve düzenleyenin imzasını içerir.
- 6102 sayılı Kanun m. 777: Bu unsurlardan birini içermeyen senet bono sayılmaz; vadesiz bono görüldüğünde ödenecek sayılır, ödeme yeri ve düzenlenme yeri yazılmamışsa kanundaki karinelere göre belirlenir.
- 6102 sayılı Kanun m. 779 ve m. 749/1: Bonoyu düzenleyen poliçeyi kabul eden gibi sorumludur; ona karşı istemler vadeden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 167-168: Kambiyo senedine dayanan alacaklı özel haciz yoluyla takip yapabilir; ödeme emrinde on günlük ödeme süresi ile beş günlük şikayet ve itiraz süreleri bildirilir, imzasını haksız yere inkar eden borçluya alacağın yüzde onu oranında para cezası verilir.
En çok sorulan sorular
Elle yazılan senet geçerli mi?
Evet. Senedin matbu formda olması şart değildir. Kanunda sayılan unsurları içeren ve borçlunun imzasını taşıyan elle yazılmış senet de bono olarak geçerlidir.
Senede "bono" kelimesi yazılmazsa ne olur?
Bu kelime zorunlu unsurlardandır. Yazılmazsa senet bono sayılmaz ve kambiyo senedi takibine konu edilemez; ancak borcu gösteren yazılı bir belge olarak delil değeri taşır.
Senedin zamanaşımı süresi ne kadar?
Bonoyu düzenleyen borçluya karşı istemler, vadenin geldiği tarihten itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Senet ödenmezse ne yapmalıyım?
Senedin aslıyla icra dairesine başvurarak kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatabilirsin. Borçluya on gün içinde ödeme yapması için ödeme emri gönderilir.
Boş senet imzaladım, ne yapabilirim?
Boş senedin sonradan anlaşmaya aykırı şekilde doldurulduğunu ileri sürebilirsin; ancak bunu ispat etmek zordur ve genellikle yazılı delil gerekir. Bu yüzden boş senet imzalamaktan kaçınmalı, imzaladıysan bir avukattan destek almalısın.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.