SGK Yersiz Ödeme Borcu Çıkardı: Kaç Yıl Geriye Gider, Faiz İşler mi, Nasıl İtiraz Edilir?
SGK'dan bir yazı geldi: "Size yersiz ödeme yapılmıştır, borcunuzu ödeyin." Yıllardır aldığın yetim aylığı, dul aylığı ya da emekli maaşı için binlerce liralık borç çıkarılmış. Belki de maaşından kesinti yapılmaya başlandı. "SGK yersiz ödeme borcu nedir? Faizi ödemek zorunda mıyım? Bu borca nasıl itiraz edilir?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde SGK'nın yersiz ödemelerinin geri alınmasını anlatıyoruz.
Yersiz ödeme nedir?
Yersiz ödeme, SGK'nın sana hak etmediğin halde veya hak ettiğinden fazla yaptığı ödemelerdir. Uygulamada en sık şu durumlarda ortaya çıkar:
- Ölüm aylığı alan kız çocuğunun evlenmesi veya sigortalı bir işte çalışmaya başlaması
- Dul aylığı alan eşin yeniden evlenmesi
- Emekli aylığı alan kişinin sosyal güvenlik destek primi kesilmeden çalışmaya devam etmesi
- Malullük aylığı alan kişinin malullük durumunun ortadan kalkması
- SGK'nın aylığı hatalı hesaplaması
- Hak sahibinin ölümünden sonra aylığın ödenmeye devam etmesi
Kimin kusuru olduğu önemli
Kanun, yersiz ödemenin kimin hatasından kaynaklandığına göre farklı kurallar öngörür.
Senin kasıtlı veya kusurlu davranışından kaynaklanıyorsa
Örneğin evlendiğini veya çalışmaya başladığını SGK'ya bildirmediysen:
- Hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık süredeki ödemeler geri istenir.
- Faiz, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden itibaren işletilir.
SGK'nın hatasından kaynaklanıyorsa
Örneğin SGK aylığını yanlış hesapladıysa ve senin bir kusurun yoksa:
- Hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık süredeki ödemeler geri istenir.
- Borç sana tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmi dört ay içinde ödenirse faiz uygulanmaz.
- Yirmi dört aylık süre dolduktan sonra yapılacak ödemelerde, bu sürenin sonundan itibaren kanuni faiz işler.
Bu ayrım çok önemlidir. SGK'nın kusurunu senin kusurun gibi değerlendirdiğini düşünüyorsan, bu konuya itiraz etmen borcun miktarını büyük ölçüde değiştirebilir.
Borç nasıl tahsil edilir?
- SGK'dan alacağın varsa, borç bu alacaklarından mahsup edilir.
- Hâlâ aylık alıyorsan, borç kanuni faiziyle birlikte aylığının yüzde yirmi beşi oranında kesilerek tahsil edilir.
- Alacağın veya aylığın yoksa borç genel hükümlere göre geri alınır.
Mahsup yapılırken en eski borçtan başlanır ve önce borç aslına mahsup edilir; faiz kalan borca uygulanır.
Yersiz ödeme borcuna itiraz
Borcun haksız olduğunu veya yanlış hesaplandığını düşünüyorsan:
- Önce SGK'ya yazılı itiraz dilekçesi ver. Dilekçende neden borçlu olmadığını veya kusurun SGK'da olduğunu açıkla.
- İtirazın reddedilirse veya cevap verilmezse iş mahkemesinde borçlu olmadığının tespiti için dava açabilirsin.
- Davada, ödemenin gerçekten yersiz olup olmadığı, kusurun kimde olduğu ve geriye dönük hesaplamanın doğru yapılıp yapılmadığı incelenir.
Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dava açmadan önce SGK'ya başvurmak gerekir. Bu nedenle itiraz başvurusunu belgelemek önemlidir.
Dikkat edilmesi gerekenler
- Aylık aldığın sürece evlenme, boşanma, çalışmaya başlama gibi durum değişikliklerini SGK'ya zamanında bildir.
- Ölüm aylığı alan kız çocuğu evlenirse evlenme ödeneği hakkını da değerlendirsin. Bunu Hakkını Sor'daki evlenme ödeneği rehberinde bulabilirsin.
- Emekli olduktan sonra çalışacaksan sosyal güvenlik destek primini öğren. Bunu Hakkını Sor'daki emekli olduktan sonra çalışmak rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- SGK'nın borç yazısını dikkatle oku: hangi dönem, hangi gerekçe, kimin kusuru.
- Yersiz ödemenin senin kusurundan mı, SGK'nın hatasından mı kaynaklandığını belirle.
- SGK'nın hatasıysa beş yıllık sınırı ve faizsiz ödeme imkanını hatırlat.
- Borca itiraz ediyorsan SGK'ya yazılı itiraz et.
- Sonuç alamazsan iş mahkemesinde dava aç.
- Aylığından kesinti yapılıyorsa yüzde yirmi beş oranını aşmadığını kontrol et.
Dayanak mevzuat
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 96: Fazla veya yersiz yapılan ödemeler, ilgilinin kasıtlı veya kusurlu davranışından doğmuşsa tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık süredeki ödemeler ödeme tarihlerinden itibaren; Kurumun hatalı işleminden kaynaklanmışsa en fazla beş yıllık süredeki ödemeler, tebliğden itibaren yirmi dört ay içinde ödenirse faizsiz, bu sürenin sonundan itibaren kanuni faiziyle geri alınır; ilgilinin Kurumdan alacağı varsa mahsup edilir, gelir ve aylıktan yüzde yirmi beş oranında kesinti yapılır.
En çok sorulan sorular
SGK yersiz ödeme borcu ne kadar geriye gider?
Senin kusurun varsa en fazla on yıl, SGK'nın hatasıysa en fazla beş yıl geriye gider.
Yersiz ödeme borcuna faiz işler mi?
SGK'nın hatasından kaynaklanan borç, tebliğden itibaren yirmi dört ay içinde ödenirse faizsizdir. Senin kusurundan kaynaklanan borçta ödeme tarihlerinden itibaren faiz işler.
Maaşımdan ne kadar kesilir?
Aylığının yüzde yirmi beşi oranında kesinti yapılır.
Yersiz ödeme borcuna nasıl itiraz ederim?
Önce SGK'ya yazılı itiraz edersin. Sonuç alamazsan iş mahkemesinde dava açabilirsin.
Evlendiğimi bildirmedim, ne olur?
Bu senin kusurun sayılır. Evlendiğin tarihten sonra yapılan ödemeler, tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık süre için faiziyle geri istenir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.