Şiddetli Geçimsizlik Nedeniyle Boşanma: Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Nasıl İspat Edilir?
Eşinle sürekli tartışıyorsunuz, aynı evde iki yabancı gibi yaşıyorsunuz ve artık bu evliliğin yürümeyeceğine inanıyorsun. Ama eşin aldatmadı, evi terk etmedi; ortada "büyük" bir olay yok. "Şiddetli geçimsizlik nedeniyle boşanabilir miyim? Bunu nasıl ispat ederim? Eşim boşanmak istemezse ne olur?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle boşanmayı anlatıyoruz.
Şiddetli geçimsizlik nedir?
Kanundaki adı "evlilik birliğinin temelinden sarsılması"dır. Halk arasında şiddetli geçimsizlik denir. Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmışsa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.
Uygulamada en sık başvurulan boşanma sebebi budur. Çünkü bu sebep, tek bir olaya değil, evlilikteki genel duruma bakar.
Hangi davranışlar şiddetli geçimsizlik sayılır?
Kanunda bir liste yoktur. Uygulamada şu davranışlar evlilik birliğini temelinden sarsan olaylar olarak değerlendirilebilir:
- Sürekli hakaret, aşağılama, küçümseme
- Eşin ailesine karşı saygısızlık veya ailenin evliliğe sürekli karışması
- Ekonomik şiddet: eşe harçlık vermemek, maaşına el koymak, evin ihtiyaçlarını karşılamamak
- İlgisizlik, eşle ve çocuklarla ilgilenmemek
- Aşırı kıskançlık, eşin telefonunu sürekli kontrol etmek
- Kumar, alkol veya madde bağımlılığı
- Güven sarsıcı davranışlar, başka biriyle uygunsuz mesajlaşma
- Cinsel birliktelikten haklı bir sebep olmadan kaçınmak
- Eşi aile ve arkadaşlarından tecrit etmek
- Fiziksel veya psikolojik şiddet
Bu olaylardan biri tek başına yeterli olabileceği gibi, birden fazla olayın birleşmesiyle de evlilik temelinden sarsılmış sayılabilir.
Eşin ailesinin evliliğe karışmasını Hakkını Sor'daki eşimin ailesi evliliğimize karışıyor rehberinde bulabilirsin.
Kusur neden önemli?
Bu davada mahkeme, evliliğin sarsılmasında hangi eşin ne kadar kusurlu olduğunu araştırır. Kusur durumu şunları etkiler:
- Maddi ve manevi tazminat: Kusursuz veya daha az kusurlu eş, kusurlu eşten tazminat isteyebilir.
- Yoksulluk nafakası: Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eş, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla nafaka isteyebilir.
Tazminat ve nafakayı Hakkını Sor'daki boşanmada maddi ve manevi tazminat ile boşanmada nafaka rehberlerinde bulabilirsin.
Eşin boşanmak istemezse
Davayı açan eşin kusuru daha ağırsa, diğer eş davaya itiraz edebilir. Yani evliliği asıl bozan sensen, eşin boşanmaya karşı çıkabilir.
Ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında itiraz eden eş ve çocuklar için korunmaya değer bir yarar kalmamışsa, mahkeme yine de boşanmaya karar verebilir.
Dava reddedildiyse: Bir yıl kuralı
Herhangi bir boşanma sebebiyle açılan dava reddedilir ve bu karar kesinleştikten sonra bir yıl geçer, bu süre içinde ortak hayat yeniden kurulamamışsa, evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır. Bu durumda eşlerden birinin istemi üzerine mahkeme boşanmaya karar verir.
Bu süre 2024 yılında yapılan değişiklikle üç yıldan bir yıla indirilmiştir.
Anlaşmalı boşanma da bu maddeye dayanır
Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler birlikte başvurursa veya bir eş diğerinin davasını kabul ederse, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Anlaşmalı boşanma bu kurala dayanır. Bunu Hakkını Sor'daki anlaşmalı boşanma rehberinde bulabilirsin.
Nasıl ispat edilir?
Boşanma davalarında hakim delilleri serbestçe değerlendirir ve olayların varlığına vicdanen kanaat getirmelidir. Tarafların kabulü hakimi bağlamaz.
Kullanılabilecek deliller:
- Tanıklar: Komşular, akrabalar, arkadaşlar. Olayları bizzat görmüş veya duymuş kişiler en güçlü tanıklardır.
- Mesajlar ve yazışmalar: Hakaret içeren mesajlar, e-postalar. Hukuka uygun yolla elde edilmiş olmalıdır.
- Hastane ve darp raporları
- Karakol veya savcılık kayıtları, koruma kararları
- Banka kayıtları: Ekonomik şiddeti göstermek için
- Sosyal medya paylaşımları
Eşinin telefonunu gizlice karıştırarak elde ettiğin delillerin durumu tartışmalıdır. Bunu Hakkını Sor'daki eşimin telefonunu karıştırmak suç mu rehberinde bulabilirsin.
Dava nerede ve nasıl açılır?
- Dava aile mahkemesinde açılır. Aile mahkemesi yoksa asliye hukuk mahkemesi bakar.
- Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir.
- Dilekçede olayları tarihleriyle ve somut olarak anlat; tanıklarını ve diğer delillerini bildir.
- Velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı taleplerini de dilekçende belirt.
Dava süresini ve aşamalarını Hakkını Sor'daki çekişmeli boşanma davası rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Evliliği sarsan olayları tarihleriyle not et.
- Olaylara tanık olan kişileri belirle.
- Mesaj, rapor ve kayıt gibi delilleri hukuka uygun şekilde topla.
- Şiddet varsa hemen koruma kararı iste.
- Aile mahkemesinde boşanma davası aç; velayet, nafaka ve tazminat taleplerini de yaz.
- Eşin anlaşmaya yanaşırsa anlaşmalı boşanmayı değerlendir.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166/1: Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 166/2: Davacının kusuru daha ağırsa davalının davaya itiraz hakkı vardır; itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ve çocuklar için korunmaya değer yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 166/3: Evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi halinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.
- 4721 sayılı Kanun m. 166/4: Herhangi bir boşanma sebebiyle açılan davanın reddi kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesi halinde ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 168: Boşanma davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.
- 4721 sayılı Kanun m. 174: Boşanma yüzünden menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf maddi tazminat, kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf manevi tazminat isteyebilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 175: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan mali gücü oranında süresiz nafaka isteyebilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 184: Hakim, boşanma davasının dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz; tarafların ikrarları hakimi bağlamaz ve hakim delilleri serbestçe takdir eder.
En çok sorulan sorular
Şiddetli geçimsizlik nedeniyle boşanmak için ne gerekir?
Evliliğin, ortak hayatın sürdürülmesi beklenemeyecek derecede sarsıldığını gösteren olayları tanık, mesaj ve rapor gibi delillerle ispat etmen gerekir.
Eşim boşanmak istemiyorsa boşanabilir miyim?
Evet. Mahkeme evliliğin temelinden sarsıldığına kanaat getirirse boşanmaya karar verir. Ancak senin kusurun daha ağırsa eşin itiraz edebilir.
Boşanma davam reddedildi, tekrar ne zaman açabilirim?
Ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçer ve bu sürede birlikte yaşamaya başlamadıysanız, eşlerden birinin istemiyle boşanmaya karar verilir.
Sadece sürekli kavga etmek boşanma sebebi mi?
Sürekli kavga, hakaret ve huzursuzluk evliliğin temelinden sarsıldığını gösterebilir. Önemli olan bunun tanık ve delillerle ispat edilmesidir.
Şiddetli geçimsizlik davası ne kadar sürer?
Mahkemenin iş yüküne, tanık sayısına ve itirazlara göre değişir. Anlaşmalı boşanmaya çevrilirse çok daha kısa sürede sonuçlanabilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.