Şirket Adına Suç İşlenirse Kim Ceza Alır? Şirkete Güvenlik Tedbiri ve İdari Para Cezası
Bir şirketten mal aldın ve dolandırıldın, şirketin yetkilileri rüşvet verdi ya da çalıştığın şirketin adına yasa dışı işler yapıldığını öğrendin. "Şirkete hapis cezası verilemeyeceğine göre ne olacak? Kim sorumlu?" diye soruyorsun. Bu rehberde Türk Ceza Kanunu ve Kabahatler Kanunu'na göre şirket adına işlenen suçlarda kimin cezalandırıldığını ve şirkete hangi yaptırımların uygulanabileceğini anlatıyoruz.
Ceza sorumluluğu kişiseldir
Ceza hukukunun temel kuralı şudur: Ceza sorumluluğu şahsidir; kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz. Bu yüzden:
- Suçu fiilen işleyen, azmettiren veya yardım eden gerçek kişiler cezalandırılır.
- Şirket müdürü, yönetim kurulu üyesi veya çalışan, suça katıldıysa kendi payına düşen cezayı alır.
- Suça hiçbir şekilde katılmayan bir ortak, yalnızca şirkette pay sahibi olduğu için cezalandırılmaz.
Suça katılma biçimleri için Hakkını Sor'daki suça iştirak rehberine bakabilirsin.
Şirkete ceza verilebilir mi?
Türk hukukunda tüzel kişilere, yani şirket, dernek veya vakıf gibi kuruluşlara ceza yaptırımı uygulanamaz. Şirkete hapis veya adli para cezası verilmez.
Ancak kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlar ile idari para cezası şirkete uygulanabilir. Yani şirket "cezasız" kalmaz; farklı türde yaptırımlarla karşılaşır.
Şirkete uygulanan güvenlik tedbirleri
Kanunun ayrıca belirttiği suçlarda şirkete iki tür güvenlik tedbiri uygulanabilir:
- Faaliyet izninin iptali: Bir kamu kurumunun verdiği izinle faaliyet gösteren şirketin organ veya temsilcileri, bu iznin verdiği yetkiyi kötüye kullanarak şirket yararına kasıtlı bir suç işlerse ve mahkumiyet kararı verilirse, iznin iptaline karar verilir. Örneğin lisanslı bir döviz bürosu veya ruhsatlı bir işletme düşünebilirsin.
- Müsadere: Şirket yararına işlenen suçlarda, suçtan elde edilen kazançlar ve suçta kullanılan eşyalar şirketin elinde olsa bile müsadere edilebilir.
Bu tedbirlerin olaya göre çok ağır sonuçlar doğuracağı durumlarda hakim bunlara hükmetmeyebilir.
Hangi suçlarda bu tedbirler uygulanır?
Tedbirler ancak kanunun açıkça belirttiği suçlarda uygulanır. Bunlardan bazıları:
- Hırsızlık, güveni kötüye kullanma ve dolandırıcılık yoluyla şirket yararına haksız menfaat sağlanması
- Rüşvet suçuyla şirket yararına haksız menfaat sağlanması
- Suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama
- Uyuşturucu imal ve ticaretinin şirket faaliyeti çerçevesinde yapılması
- Tehdit, şantaj veya kişiyi hürriyetinden yoksun kılma yoluyla şirket yararına haksız menfaat sağlanması
Şirkete verilen idari para cezası
Kabahatler Kanunu'na göre, şirketin organı, temsilcisi ya da şirketin faaliyeti çerçevesinde görev üstlenen bir kişi aşağıdaki suçları şirketin yararına işlerse, ayrıca şirkete de idari para cezası verilir:
- Dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık
- Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti
- İhaleye fesat karıştırma ve edimin ifasına fesat karıştırma
- Rüşvet
- Suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama
- Bankacılık Kanunu'ndaki zimmet, kaçakçılık suçları, petrol piyasasıyla ilgili suç ve terörün finansmanı
Bu idari para cezası on bin Türk lirasından elli milyon Türk lirasına kadar olabilir ve işlemden elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Cezaya, suçla ilgili yargılamayı yapan ceza mahkemesi karar verir.
Şirketten zarar gördüysen ne yapmalısın?
- Suç duyurusunu hem şirkete hem de işlemi yapan yetkili ve çalışanlara karşı yap; tanıdığın kişilerin adlarını, görevlerini ve olaydaki rollerini yaz.
- Fatura, sözleşme, dekont, yazışma ve reklam gibi şirketle ilgili tüm belgeleri dilekçene ekle.
- Ticaret sicilinden şirketin yetkililerini öğrenerek dilekçende belirt.
- Zararının giderilmesi için şirkete karşı hukuk mahkemesinde tazminat davası açabilirsin; şirket, çalışanlarının ve organlarının verdiği zararlardan hukuken sorumludur.
- Şirket ortağının veya müdürünün şirket borçlarından sorumluluğu için Hakkını Sor'daki limited şirket ortağının sorumluluğu rehberine bakabilirsin.
Şirkette çalışıyorsan
- Yöneticinin talimatıyla suç işlemek seni sorumluluktan kurtarmaz; suç oluşturan talimatı reddet.
- Şirket içinde fark ettiğin usulsüzlükleri yazılı olarak kayıt altına al.
- Suç duyurusunda bulunman hakkının kullanılmasıdır ve bu nedenle işten çıkarılırsan haklarını arayabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Suçu fiilen kimin işlediğini ve şirketteki görevini belirle.
- Suç duyurusunu hem gerçek kişilere hem de şirkete karşı yap.
- Şirketle ilgili tüm belge ve yazışmaları topla.
- Şirket yetkililerini ticaret sicilinden öğren.
- Zararın için şirkete karşı ayrıca hukuk yolunu değerlendir.
- Çalışansan suç oluşturan talimatları yerine getirme.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 20: Ceza sorumluluğu şahsidir; tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz, ancak kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlar saklıdır.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 60: İzinle faaliyet gösteren özel hukuk tüzel kişisi yararına izin yetkisi kötüye kullanılarak işlenen kasıtlı suçlarda iznin iptaline, yararına işlenen suçlarda müsadereye karar verilir; daha ağır sonuçlar doğacaksa hakim bu tedbirlere hükmetmeyebilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 169: Hırsızlık, güveni kötüye kullanma ve dolandırıcılıkla yararına haksız menfaat sağlanan tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 253: Rüşvet suçuyla yararına haksız menfaat sağlanan tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 43/A: Dolandırıcılık, uyuşturucu ticareti, ihaleye fesat karıştırma, rüşvet ve aklama gibi suçlar tüzel kişi yararına işlenirse tüzel kişiye on bin TL'den elli milyon TL'ye kadar ve menfaatin iki katından az olmamak üzere idari para cezası verilir.
En çok sorulan sorular
Şirkete hapis cezası verilir mi?
Hayır. Tüzel kişilere ceza verilemez; suçu işleyen gerçek kişiler cezalandırılır, şirkete ise güvenlik tedbiri ve idari para cezası uygulanabilir.
Şirket ortağı olduğum için ben de ceza alır mıyım?
Suça katılmadıysan hayır. Ceza sorumluluğu kişiseldir.
Şirketin faaliyet izni iptal edilebilir mi?
Evet. İzinle çalışan şirketin yetkilileri bu izni kötüye kullanarak şirket yararına kasıtlı suç işlerse, mahkumiyet halinde iznin iptaline karar verilebilir.
Şirkete ne kadar idari para cezası verilebilir?
Kabahatler Kanunu'nda sayılan suçlarda on bin TL'den elli milyon TL'ye kadar, menfaatin iki katından az olmamak üzere idari para cezası verilebilir.
Şirketten zararımı nasıl geri alırım?
Ceza davasından ayrı olarak şirkete karşı hukuk mahkemesinde tazminat davası açabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.