Şirket Kurmadan Ortaklık (Adi Ortaklık): Kazanç Paylaşımı, Sorumluluk ve Ortaklıktan Çıkma
Bir arkadaşınla ortak olup bir kafe açtın, birlikte tarla ektiniz ya da bir inşaat işine girdiniz. Şirket kurmadınız, sadece aranızda anlaştınız. Şimdi ortağınla anlaşamıyorsun, kazancı paylaşmıyor ya da ortaklıktan çıkmak istiyorsun. "Şirket kurmadan ortaklık geçerli mi? Ortağım kazancı paylaşmazsa ne yapabilirim? Ortaklıktan nasıl çıkarım?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde adi ortaklığı anlatıyoruz.
Adi ortaklık nedir?
Adi ortaklık, iki veya daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca ulaşmak için birleştirmeyi üstlendikleri sözleşmedir.
Bir ortaklık, kanunda düzenlenmiş şirket türlerinden birinin, örneğin limited veya anonim şirketin, özelliklerini taşımıyorsa adi ortaklık sayılır. Yani ticaret siciline kaydı olmayan, aranızda kurduğunuz ortaklık genellikle adi ortaklıktır.
Adi ortaklık için yazılı bir sözleşme şartı yoktur; sözlü olarak da kurulabilir. Ancak ispat kolaylığı için yazılı sözleşme yapmak çok önemlidir. Sözlü anlaşmaların geçerliliğini Hakkını Sor'daki sözlü anlaşma geçerli mi rehberinde bulabilirsin.
Ortakların katılım payı
Her ortak ortaklığa bir katılım payı koymakla yükümlüdür. Bu pay:
- Para
- Alacak
- Bir mal, örneğin bir araç, dükkan veya tarla
- Emek
olabilir. Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa ortakların katılım payları birbirine eşit olmak zorundadır.
Kazanç ve zarar nasıl paylaşılır?
Ortaklar, niteliği gereği ortaklığa ait olan bütün kazançları aralarında paylaşmakla yükümlüdür.
Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa, her ortağın kazanç ve zarardaki payı, koyduğu katılım payının değerine bakılmaksızın eşittir. Örneğin biri para, diğeri emek koymuşsa ve aksine bir anlaşma yoksa, kazanç ve zarar eşit paylaşılır.
Bir ortağın zarara katılmadan yalnızca kazanca katılacağına ilişkin anlaşma, ancak katılım payı olarak yalnızca emeğini koyan ortak için geçerlidir.
Ortakların birbirine karşı sorumluluğu
- Bir ortak ortaklık işleri için masraf yaptıysa veya borç üstlendiyse, diğer ortaklar ona karşı sorumludur.
- Ortaklığa avans olarak para veren ortak, verdiği günden itibaren faiz isteyebilir.
- Her ortak, ortaklık işlerinde kendi işlerinde gösterdiği özeni göstermek zorundadır.
- Kendi kusuruyla ortaklığa zarar veren ortak bu zararı gidermekle yükümlüdür.
Ortaklık malları kime aittir?
Ortaklık için edinilen veya ortaklığa devredilen mallar, alacaklar ve haklar, bütün ortaklara elbirliği halinde aittir. Yani bir ortak, ortaklık mallarını tek başına satamaz veya kendi malı gibi kullanamaz.
Bir ortağın kişisel alacaklıları, sözleşmede aksine hüküm yoksa haklarını ancak o ortağın tasfiyedeki payı üzerinde kullanabilir.
Üçüncü kişilere karşı sorumluluk
Ortaklar, birlikte veya bir temsilci aracılığıyla üçüncü kişilere karşı üstlendikleri ortaklık borçlarından, aksi kararlaştırılmamışsa müteselsilen sorumludur. Yani ortaklığın alacaklısı, borcun tamamını ortaklardan herhangi birinden isteyebilir. Borcun tamamını ödeyen ortak, diğerlerine payları oranında rücu edebilir.
Ortaklık nasıl sona erer?
Kanuna göre adi ortaklık şu hallerde sona erer:
- Ortaklığın amacının gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin imkansız hale gelmesi
- Sözleşmede ortaklığın mirasçılarla devam edeceği yazmıyorsa, ortaklardan birinin ölmesi
- Sözleşmede devam edileceği yazmıyorsa, bir ortağın kısıtlanması, iflası veya tasfiyedeki payının icra yoluyla paraya çevrilmesi
- Bütün ortakların oybirliğiyle karar vermesi
- Kararlaştırılan sürenin bitmesi
- Belirsiz süreli ortaklıkta bir ortağın fesih bildirimi
- Haklı sebeplerin bulunması halinde mahkeme kararıyla
Ortaklıktan çıkmak istiyorsan
Belirsiz süreli ortaklık
Ortaklık belirsiz bir süre için kurulduysa, her ortak altı ay önceden fesih bildiriminde bulunabilir. Fesih bildirimi dürüstlük kurallarına aykırı olarak ve uygun olmayan bir zamanda yapılamaz. Bildirim ancak hesap yılı sonunda hüküm doğurur.
Haklı sebeple fesih
Ortağın kazancı paylaşmıyor, ortaklık mallarını kendi çıkarına kullanıyor veya ortaklık ilişkisini çekilmez hale getiriyorsa, mahkemeden haklı sebeple ortaklığın feshini isteyebilirsin. Bunun için başka bir şart aranmaz.
Tasfiye ve hesap
Ortaklık sona erince tasfiye yapılır: Ortaklığın borçları ödenir, ortakların katılım payları iade edilir ve kalan kazanç veya zarar paylaşılır. Ortaklar anlaşamazsa mahkemeden ortaklığın tasfiyesi ve ortaklık hesabının görülmesi istenebilir.
Uygulamada bu davalara genel olarak asliye hukuk mahkemesi bakar; ortaklık ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesi görevli olabilir. Ticari davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
Kısaca yapılacaklar
- Ortaklığı kurarken yazılı bir sözleşme yap; katılım paylarını, kazanç paylaşımını ve yönetimi belirle.
- Ortaklık gelir ve giderlerine ilişkin kayıt tut, belgeleri sakla.
- Ortaklık mallarını ortak adına veya açıkça belgelenmiş şekilde edin.
- Çıkmak istiyorsan, belirsiz süreli ortaklıkta altı ay önceden yazılı fesih bildirimi yap.
- Haklı sebep varsa mahkemeden fesih iste.
- Ortaklık sona erince tasfiye ve hesap görülmesini iste.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 620: Adi ortaklık sözleşmesi, iki veya daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri sözleşmedir.
- 6098 sayılı Kanun m. 621: Her ortak para, alacak, mal veya emek olarak katılım payı koymakla yükümlüdür; aksi kararlaştırılmamışsa katılım payları eşittir.
- 6098 sayılı Kanun m. 623: Aksi kararlaştırılmamışsa her ortağın kazanç ve zarardaki payı katılım payının değerine bakılmaksızın eşittir; zarara katılmadan yalnızca kazanca katılma anlaşması ancak yalnız emeğini koymuş ortak için geçerlidir.
- 6098 sayılı Kanun m. 638: Ortaklık için edinilen şeyler, alacaklar ve ayni haklar elbirliği halinde bütün ortaklara aittir; ortaklar ortaklık borçlarından aksi kararlaştırılmamışsa üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumludur.
- 6098 sayılı Kanun m. 639: Ortaklık amacın gerçekleşmesi veya imkansızlaşması, ortaklardan birinin ölümü, kısıtlanması veya iflası, oybirliği, sürenin bitmesi, fesih bildirimi ve haklı sebeple mahkeme kararıyla sona erer.
- 6098 sayılı Kanun m. 640: Belirsiz süreli ortaklıkta her ortak altı ay önceden fesih bildiriminde bulunabilir; bildirim dürüstlük kurallarına aykırı ve uygun olmayan zamanda yapılamaz ve ancak hesap yılı sonunda hüküm ifade eder.
En çok sorulan sorular
Şirket kurmadan yapılan ortaklık geçerli mi?
Evet. Bu adi ortaklıktır ve sözlü olarak da kurulabilir. Ancak ispat için yazılı sözleşme önemlidir.
Ortağım kazancı paylaşmıyor, ne yapabilirim?
Ortaklar kazancı paylaşmakla yükümlüdür. Mahkemeden ortaklık hesabının görülmesini ve haklı sebeple feshi isteyebilirsin.
Ortaklıktan nasıl çıkarım?
Belirsiz süreli ortaklıkta altı ay önceden fesih bildiriminde bulunabilirsin. Haklı sebep varsa mahkemeden fesih isteyebilirsin.
Ortaklığın borcundan ben de sorumlu muyum?
Evet. Aksi kararlaştırılmamışsa ortaklar ortaklık borçlarından müteselsilen sorumludur.
Ortağım ölürse ortaklık ne olur?
Sözleşmede mirasçılarla devam edileceği yazmıyorsa ortaklık sona erer ve tasfiye edilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.