Şirket Malları Kaçırılıp İflas Ettirildi: Hileli İflas ve Taksirli İflas Suçu
Alacaklı olduğun şirket bir gün iflas etti. Sonra öğrendin ki şirket sahibi iflastan hemen önce araçları, makineleri ve malları akrabalarının üzerine geçirmiş, defterleri ortadan kaldırmış. Belki de şirket gerçekte hiç olmayan borçlar yazılarak borca batık gösterilmiş. "Bu iflas gerçek mi, mallarını kaçıranlar ceza alır mı?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde hileli iflas ve taksirli iflas suçlarını, alacaklı olarak neler yapabileceğini anlatıyoruz.
İflas nedir?
İflas, iflasa tabi bir borçlunun, çoğunlukla bir tacirin veya şirketin, borçlarını ödeyemez hale gelmesi üzerine mahkeme kararıyla bütün malvarlığının alacaklılar için tasfiye edilmesidir. İflas kararı alacaklının veya borçlunun başvurusuyla ticaret mahkemesinden alınır.
İflas tek başına suç değildir. Ticari hayatta işler kötü gidebilir ve dürüst bir tacir de iflas edebilir. Suç, iflasın hileyle veya ağır dikkatsizlikle ortaya çıkmasıdır.
Hileli iflas suçu nedir?
Malvarlığını eksiltmeye yönelik hileli işlemler yapan kişi, bu işlemlerden önce veya sonra iflasına karar verilmişse hileli iflas suçunu işlemiş olur. Kanun hileli iflasın varlığı için şu davranışları arar:
- Alacaklıların alacaklarının teminatı olan malların kaçırılması, gizlenmesi veya değerinin azaltılması,
- Mal kaçırmayı gizlemek için ticari defter, kayıt veya belgelerin saklanması veya yok edilmesi,
- Gerçekte borç ilişkisi olmadığı halde borçları artıracak şekilde sahte belge düzenlenmesi,
- Gerçeğe aykırı muhasebe kayıtları veya sahte bilançoyla aktifin olduğundan az gösterilmesi.
Hileli iflasın cezası üç yıldan sekiz yıla kadar hapistir.
İcra ve İflas Kanunu da hileli iflas hallerini ayrıca sayar: muvazaalı yani göstermelik satışlar ve bağışlar, gerçeğe aykırı borç ikrarı, malların piyasa değerinin çok altında satılması, konkordato dışında bazı alacaklılara özel menfaat sağlanması gibi.
Malları kaçırmaya yardım edenler de sorumlu mu?
Evet. Müflisin malvarlığını azaltmak amacıyla onun mallarını saklayan, kaçıran, göstermelik işlemle üzerine alan veya bu işlere aracılık eden kişilere de aynı cezalar uygulanır. İflas masasına asılsız alacak kaydettirenler de bu kapsamdadır.
Yani "malları üzerime aldım ama ben borçlu değilim" diyen akraba veya arkadaş da cezai sorumlulukla karşılaşabilir.
Taksirli iflas suçu nedir?
Hile olmasa bile tacir olmanın gerektirdiği dikkat ve özeni göstermeyerek iflasa neden olan kişi, iflasına karar verilmişse taksirli iflas suçunu işler. Örneğin ölçüsüz harcamalar, kayıtların hiç tutulmaması veya açıkça riskli işlemlerle şirketin batırılması bu kapsamda değerlendirilebilir.
Taksirli iflasın cezası iki aydan bir yıla kadar hapistir.
Alacaklı olarak ne yapabilirsin?
- İflas masasına alacağını süresi içinde kaydettir; kayıt ve ilan süreleri iflas idaresinin ilanında belirtilir.
- Mal kaçırma şüphen varsa tapu ve araç kayıtlarını, devir tarihlerini ve devralanları araştır.
- Cumhuriyet başsavcılığına hileli iflas şüphesiyle suç duyurusunda bulun; elindeki belgeleri dilekçene ekle.
- İflas idaresine de mal kaçırma şüpheni yazılı olarak bildir.
- Göstermelik devirlerin iptali için tasarrufun iptali davası açılabilir. Ayrıntılar için Hakkını Sor'daki tasarrufun iptali rehberine bakabilirsin.
- İflas eden şirkette işçi olarak çalışıyorsan ödenmeyen ücretlerin için Hakkını Sor'daki ücret garanti fonu rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Alacağını iflas masasına süresinde kaydettir.
- İflastan önceki mal devirlerini, tarihlerini ve devralanları araştır.
- Belgeleri toplayıp savcılığa hileli iflas suç duyurusunda bulun.
- Şüpheni iflas idaresine yazılı bildir.
- Göstermelik devirler için tasarrufun iptali davasını değerlendir.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 161: Malvarlığını eksiltmeye yönelik hileli tasarruflarda bulunan kişiye, bu tasarruflardan önce veya sonra iflasına karar verilmişse üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası verilir; mal kaçırma, defterleri gizleme, sahte borç belgesi ve sahte bilanço hileli iflası oluşturur.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 162: Tacir olmanın gerektirdiği dikkat ve özeni göstermeyerek iflasa sebep olan kişiye, iflasına karar verilmişse iki aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 311: Alacaklılarını zarara sokmak kastıyla mallarını kaçıran, göstermelik işlemler yapan, gerçeğe aykırı borç ikrar eden veya sahte bilanço düzenleyen kişi hileli müflis sayılır; mallarını saklayan, kaçıran veya asılsız alacak kaydettirenlere de aynı cezalar uygulanır.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 177: Borçlu kaçar, alacaklıların haklarını ihlal eden hileli işlemler yapar veya haciz sırasında mallarını saklarsa alacaklı önceden takibe gerek olmadan iflasını isteyebilir.
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 179: Sermaye şirketleri ve kooperatifler borca batık olduğu tespit edilirse önceden takibe gerek kalmadan iflasına karar verilir.
En çok sorulan sorular
İflas etmek suç mu?
Hayır. İflas tek başına suç değildir. Suç, iflasın mal kaçırma gibi hileli işlemlerle veya tacirin gerekli dikkat ve özeni göstermemesiyle ortaya çıkmasıdır.
Hileli iflasın cezası ne?
Hileli iflas suçunun cezası üç yıldan sekiz yıla kadar hapistir.
Taksirli iflas nedir, cezası ne?
Tacirin gerekli dikkat ve özeni göstermemesi yüzünden iflasa neden olmasıdır. Cezası iki aydan bir yıla kadar hapistir.
Malları üzerine alan akraba da ceza alır mı?
Evet. Müflisin malvarlığını azaltmak için mallarını saklayan, kaçıran veya göstermelik işlemle üzerine alan kişilere de aynı cezalar uygulanır.
Kaçırılan mallar geri getirilebilir mi?
Göstermelik veya alacaklıları zarara sokmak amacıyla yapılan devirlere karşı tasarrufun iptali davası açılabilir. Dava kazanılırsa o mallar üzerinden alacağını tahsil etme imkanı doğar.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.