“Sorumluluk Kabul Edilmez” Yazısı Geçerli mi? Sorumsuzluk Anlaşması
Kuru temizlemecide fişin arkasında "eşyalarda oluşacak hasardan firmamız sorumlu değildir" yazıyor. Bir spor salonu üyelik sözleşmesinde "salonda yaşanacak hiçbir kazadan sorumluluk kabul edilmez" maddesi var. Ya da bir taşıma firması "taşıma sırasında eşyalara gelecek zarardan sorumlu değiliz" diye imza aldı. "Bu maddeler geçerli mi? İmzaladığım için hiçbir hakkım kalmadı mı?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Borçlar Kanunundaki sorumsuzluk anlaşmalarını anlatıyoruz.
Borçlu hangi kusurdan sorumludur?
Borçlar Kanununa göre borçlu, genel olarak her türlü kusurdan sorumludur. Sorumluluğun kapsamı işin özel niteliğine göre belirlenir. İş özellikle borçlu için bir yarar sağlamıyorsa, örneğin karşılıksız bir yardım söz konusuysa, sorumluluk daha hafif değerlendirilir.
Borç hiç veya gereği gibi yerine getirilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının zararını gidermek zorundadır.
Sorumsuzluk anlaşması nedir?
Sorumsuzluk anlaşması, borçlunun sözleşmeye aykırı davranışından doğacak zararlardan sorumlu olmayacağının önceden kararlaştırılmasıdır. "Sorumluluk kabul edilmez", "firmamız sorumlu değildir" gibi maddeler buna örnektir.
Ancak Kanun bu anlaşmalara önemli sınırlar koymuştur.
Hangi sorumsuzluk anlaşmaları geçersizdir?
Ağır kusurda
Borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüzdür.
Ağır kusur, kasıt ve ağır ihmali kapsar. Örneğin kuru temizlemeci elbiseyi kasten bozarsa veya en basit önlemleri bile almadan ağır bir dikkatsizlikle mahvederse, "sorumlu değiliz" maddesine dayanamaz.
Hizmet sözleşmelerinde
Borçlunun, alacaklı ile arasındaki hizmet sözleşmesinden doğan herhangi bir borç sebebiyle sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan her türlü anlaşma kesin olarak hükümsüzdür.
Buradaki hizmet sözleşmesi, iş sözleşmesi anlamındadır. Yani işverenin işçiye karşı sorumluluğunu önceden kaldıran maddeler, kusurun derecesi ne olursa olsun geçersizdir.
İzinle yürütülen uzmanlık gerektiren işlerde
Uzmanlık gerektiren bir hizmet, meslek veya sanat ancak kanun veya yetkili makamların verdiği izinle yürütülebiliyorsa, borçlunun hafif kusurundan bile sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüzdür.
Örneğin doktorlar, hastaneler, avukatlar, eczacılar, bankalar ve ruhsatla çalışan diğer meslek sahipleri ve kuruluşlar, sözleşmeye koydukları bir maddeyle hafif kusurlarından doğan sorumluluktan da kurtulamaz.
Hangi durumda sorumsuzluk anlaşması geçerli olabilir?
Yukarıdaki istisnalar dışında, yani izinle yürütülen uzmanlık işleri ve hizmet sözleşmeleri dışında, borçlunun yalnızca hafif kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin bir anlaşma kural olarak geçerli olabilir.
Ancak bu durumda da şunlara dikkat etmek gerekir:
- Anlaşma sözleşme yapılmadan önce veya yapılırken bilinmeli ve kabul edilmiş olmalıdır.
- Önceden hazırlanmış genel işlem koşullarında yer alan bu tür maddeler, karşı tarafa açıkça bildirilmemişse ve içeriğini öğrenme imkanı tanınmamışsa sözleşmenin parçası sayılmayabilir.
- Tüketici sözleşmelerinde haksız şart kuralları da ayrıca uygulanabilir.
Yardımcı kişilerin verdiği zararlar
Borçlu, borcun yerine getirilmesini birlikte yaşadığı kişilere veya yanında çalışanlar gibi yardımcılarına bırakmış olsa bile, onların işi yaparken diğer tarafa verdikleri zarardan sorumludur.
Örneğin taşıma firmasının işçisi eşyanı kırarsa, firma "işçimiz kırdı, biz değil" diyerek sorumluluktan kurtulamaz.
Yardımcı kişilerin fiilinden doğan sorumluluk, önceden yapılan bir anlaşmayla tamamen veya kısmen kaldırılabilir. Ancak izinle yürütülen uzmanlık gerektiren hizmet, meslek veya sanatlarda bu tür bir anlaşma kesin olarak hükümsüzdür.
Haksız fiillerde çalışanın verdiği zarardan işverenin sorumluluğunu Hakkını Sor'daki adam çalıştıranın sorumluluğu rehberinde bulabilirsin.
Otopark ve emanet yerlerinde tabelalar
Otoparklarda, vestiyerlerde veya emanet dolaplarında sık görülen "sorumluluk kabul edilmez" tabelaları da bu kurallara tabidir. Bunu Hakkını Sor'daki otoparkta aracım hasar gördü rehberinde bulabilirsin.
Zarar gördüysen ne yapmalısın?
- Zararı fotoğraf ve videoyla belgele.
- Sözleşmeyi, fişi veya üyelik belgesini sakla.
- Karşı tarafa zararı yazılı olarak bildir ve tazminini iste.
- Sorumsuzluk maddesi gösterilirse, zararın ağır kusurdan mı kaynaklandığını ve karşı tarafın izinle çalışan bir meslek sahibi olup olmadığını değerlendir.
- Tüketiciysen tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurmayı düşün.
Kısaca yapılacaklar
- İmzaladığın sözleşmedeki sorumsuzluk maddelerini oku.
- "Sorumlu değiliz" yazısının her durumda geçerli olmadığını bil.
- Ağır kusurda sorumsuzluk anlaşması kesin olarak hükümsüzdür.
- Doktor, avukat, banka gibi izinle çalışanlarda hafif kusur için bile sorumsuzluk anlaşması hükümsüzdür.
- İş sözleşmelerinde işverenin sorumluluğunu kaldıran maddeler hükümsüzdür.
- Çalışanların verdiği zararlardan da işi üstlenen firmanın sorumlu olduğunu hatırla.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 112: Borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kusursuzluğunu ispat etmedikçe alacaklının zararını gidermekle yükümlüdür.
- 6098 sayılı Kanun m. 114: Borçlu genel olarak her türlü kusurdan sorumludur; kapsam işin niteliğine göre belirlenir; iş borçluya yarar sağlamıyorsa sorumluluk daha hafif değerlendirilir; haksız fiil hükümleri kıyasen uygulanır.
- 6098 sayılı Kanun m. 115: Borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüzdür; hizmet sözleşmesinden doğan borçlar için önceden yapılan sorumsuzluk anlaşması kesin olarak hükümsüzdür; izinle yürütülen uzmanlık gerektiren işlerde hafif kusur için sorumsuzluk anlaşması da kesin olarak hükümsüzdür.
- 6098 sayılı Kanun m. 116: Borçlu, ifayı bıraktığı yardımcı kişilerin işi yürütürken verdikleri zarardan sorumludur; bu sorumluluk önceden anlaşmayla kaldırılabilir, ancak izinle yürütülen uzmanlık gerektiren işlerde bu anlaşma kesin olarak hükümsüzdür.
En çok sorulan sorular
"Sorumluluk kabul edilmez" yazısı geçerli mi?
Her durumda değil. Ağır kusurda, iş sözleşmelerinde ve izinle yürütülen uzmanlık işlerinde bu tür anlaşmalar kesin olarak hükümsüzdür.
Doktor veya hastane sorumsuzluk maddesi koyabilir mi?
İzinle yürütülen uzmanlık gerektiren işlerde hafif kusur için bile sorumsuzluk anlaşması hükümsüzdür.
Firmanın çalışanı eşyama zarar verdi, firma sorumlu mu?
Evet. Borçlu, işi bıraktığı yardımcılarının verdiği zarardan sorumludur.
İşveren sözleşmeye "işçinin uğrayacağı zarardan sorumlu değilim" yazabilir mi?
Hayır. Hizmet sözleşmesinden doğan borçlar için önceden yapılan sorumsuzluk anlaşması kesin olarak hükümsüzdür.
Hafif kusur için sorumsuzluk anlaşması geçerli mi?
İzinle yürütülen uzmanlık işleri ve hizmet sözleşmeleri dışında kural olarak geçerli olabilir. Tüketici sözleşmelerinde haksız şart kuralları ayrıca dikkate alınır.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.