Sosyal Medyada Yalan Haber Paylaşmak Suç mu? Dezenformasyon (Halkı Yanıltıcı Bilgiyi Yayma) Suçu
Bir deprem ya da salgın haberinin ardından WhatsApp gruplarında "Barajlar patlayacak, şehri hemen terk edin" gibi bir mesaj dolaşıyor ve sen de bunu düşünmeden paylaştın. Belki de sosyal medyada yaptığın bir paylaşım yüzünden hakkında "halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma" suçlamasıyla soruşturma başlatıldı. "Bir paylaşım yüzünden ceza alır mıyım, hangi paylaşımlar suç sayılıyor?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde dezenformasyon suçu olarak bilinen bu suçu, unsurlarını ve dikkat etmen gerekenleri anlatıyoruz.
Suç nasıl oluşur?
Bu suç 2022 yılında Türk Ceza Kanununa eklendi. Suçun oluşması için şu şartların birlikte bulunması gerekir:
- Paylaşılan bilgi gerçeğe aykırı olmalıdır.
- Bilgi ülkenin iç veya dış güvenliği, kamu düzeni ya da genel sağlıkla ilgili olmalıdır.
- Bilgi alenen, yani belirsiz sayıda kişinin ulaşabileceği şekilde yayılmalıdır.
- Yayma, kamu barışını bozmaya elverişli olmalıdır.
- Fail bunu sırf halk arasında endişe, korku veya panik yaratmak amacıyla yapmalıdır.
Örneğin gerçekte olmayan bir salgının başladığını, şebeke suyunun zehirlendiğini veya bir saldırının yaşandığını panik yaratmak amacıyla yaymak bu kapsamda değerlendirilebilir.
Cezası nedir?
Bu suçun cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Fail suçu gerçek kimliğini gizleyerek, örneğin sahte veya anonim bir hesapla ya da bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlerse ceza yarı oranında artırılır.
Suç şikayete bağlı değildir; savcılık öğrendiğinde kendiliğinden soruşturur.
Hangi paylaşımlar bu suçu oluşturmaz?
Her yanlış bilgi bu suçu oluşturmaz. Özellikle:
- Bilginin gerçeğe aykırı olduğunu bilmeden, iyi niyetle paylaşılması,
- Kişisel görüş, yorum veya eleştiri niteliğindeki ifadeler,
- Haber verme sınırları içinde kalan haberler ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları,
- Güvenlik, kamu düzeni veya genel sağlıkla ilgisi olmayan yanlış bilgiler,
kural olarak bu suç kapsamında değildir. Kanun "sırf panik yaratmak saikiyle" yapılan yaymayı cezalandırır; bu kastın ispat edilmesi gerekir.
Hangi paylaşımın suç oluşturduğu, içeriğe, paylaşımın yapıldığı ortama, kaç kişiye ulaştığına ve paylaşanın amacına göre somut olayda değerlendirilir.
Hakkında soruşturma açıldıysa
- İfadeye çağrıldıysan avukatınla birlikte git; ifade vermeden önce dosyadaki paylaşımı ve suçlamayı öğren.
- Paylaşımı hangi kaynaktan aldığını gösteren ekran görüntülerini, haber bağlantılarını ve yazışmaları sakla.
- Bilginin yanlış olduğunu bilmediğini ve panik yaratma amacın olmadığını gösteren durumları açıkla.
- Paylaşımı yanlış olduğunu öğrendiğin anda kaldırdıysan veya düzeltme yaptıysan bunu belgele.
- Paylaşımı silmen delili ortadan kaldırmaz; ancak iyi niyetini gösteren bir durum olarak değerlendirilebilir.
Paylaşmadan önce
- Bilginin kaynağını kontrol et; resmi kurumların açıklamalarına bak.
- "Hemen paylaşın, herkes duysun" gibi aciliyet içeren mesajlara karşı dikkatli ol.
- Emin olmadığın bilgiyi gruplara veya kamuya açık hesaplara iletme.
- Afet ve salgın dönemlerinde yalnızca resmi kaynaklardan gelen bilgileri paylaş.
Kısaca yapılacaklar
- Paylaşmadan önce bilginin kaynağını ve doğruluğunu kontrol et.
- Hakkında soruşturma varsa ifadeye avukatınla git.
- Paylaşımın kaynağını gösteren delilleri sakla.
- İyi niyetini ve panik yaratma amacın olmadığını açıkla.
- Yanlış olduğunu öğrendiğin paylaşımı kaldır ve düzeltme yap.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 217/A: Sırf halk arasında endişe, korku veya panik yaratmak saikiyle ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlığı ile ilgili gerçeğe aykırı bilgiyi kamu barışını bozmaya elverişli şekilde alenen yayan kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir; gerçek kimlik gizlenerek veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenirse ceza yarı oranında artırılır.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 218: Bu bölümdeki suçlar basın ve yayın yoluyla işlenirse ceza yarı oranına kadar artırılır; haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz.
En çok sorulan sorular
Sosyal medyada yalan haber paylaşmak suç mu?
İç ve dış güvenlik, kamu düzeni veya genel sağlıkla ilgili gerçeğe aykırı bir bilgiyi sırf panik yaratmak amacıyla ve kamu barışını bozmaya elverişli şekilde alenen yaymak suçtur.
Dezenformasyon suçunun cezası ne?
Bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Sahte hesapla veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenirse ceza yarı oranında artırılır.
Bilmeden yanlış bir haberi paylaştım, ceza alır mıyım?
Bu suç için bilginin gerçeğe aykırı olduğunu bilmek ve panik yaratma amacıyla hareket etmek gerekir. İyi niyetle ve bilmeden yapılan paylaşım kural olarak bu suçu oluşturmaz.
WhatsApp grubunda paylaşmak da alenen yayma sayılır mı?
Grubun büyüklüğüne ve mesajın ne kadar kişiye ulaşabileceğine göre değerlendirilir. Kalabalık gruplarda veya iletilmeye açık paylaşımlarda alenilik kabul edilebilir.
Eleştiri içeren paylaşımlar da suç mu?
Haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.