Soybağının Reddi Davası: Kimler Açabilir, Süresi Ne Kadar?
Evlilik içinde doğan bir çocuğun senden olmadığını öğrendin. Ya da boşanma sırasında doğan çocuk nüfusta eski eşinin üzerine yazıldı ama gerçek babası başka biri. Belki de sen bir çocuksun ve nüfusta babanın gerçek baban olmadığını biliyorsun. "Soybağının reddi davası nedir, kimler açabilir, süresi ne kadar?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde soybağının reddi davasını adım adım anlatıyoruz.
Babalık karinesi nedir?
Kanuna göre evlilik devam ederken ya da evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası, annenin kocasıdır. Buna babalık karinesi denir.
Bu kural kendiliğinden işler. Çocuk doğduğunda nüfusa annenin kocasının çocuğu olarak kaydedilir. Kocanın gerçekten biyolojik baba olup olmaması bu kaydı kendiliğinden değiştirmez.
Annenin evliliğin bitmesinden sonraki üç yüz gün içinde yeniden evlendiği durumlarda ise çocuk ikinci evlilikteki kocanın çocuğu sayılır.
Soybağının reddi davası nedir?
Soybağının reddi davası, babalık karinesini çürütmek, yani nüfusta baba görünen kocanın gerçek baba olmadığını mahkeme kararıyla tespit ettirmek için açılan davadır. Dava kabul edilirse çocuk ile koca arasındaki soybağı ortadan kalkar.
Kimler dava açabilir?
2024 yılında yapılan değişiklikle dava açabilecek kişiler genişletildi. Bugün soybağının reddi davasını şu kişiler açabilir:
- Koca
- Anne
- Çocuk
Dava, dava açma hakkı olan diğer kişilere karşı açılır. Örneğin koca dava açarsa anne ve çocuk davalı olur.
Koca ölmüşse ya da dava açamıyorsa
Koca dava açma süresi dolmadan ölürse, hakkında gaiplik kararı verilirse ya da sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybederse, şu kişiler de dava açabilir:
- Baba olduğunu iddia eden kişi
- Kocanın altsoyu, yani diğer çocukları
- Kocanın annesi veya babası
Kayyım
Ergin olmayan çocuk adına davayı mahkemece atanan kayyım da açabilir.
Dava açma süreleri
Soybağının reddi davasında süreler hak düşürücüdür. Süre geçerse dava hakkı kaybedilir.
- Koca: Doğumu ve baba olmadığını ya da annenin gebe kaldığı sırada başka bir erkekle ilişkisi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde dava açmalıdır.
- Anne: Doğumdan itibaren bir yıl içinde dava açmalıdır.
- Çocuk: Ergin olduğu tarihten itibaren en geç bir yıl içinde dava açmalıdır.
- Kocanın yakınları ve baba olduğunu iddia eden kişi: Doğumu ve kocanın ölümünü, gaipliğini veya ayırt etme gücünü kaybettiğini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl içinde dava açabilir.
- Kayyım: Atama kararının kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde dava açar.
Gecikmenin haklı bir sebebi varsa, bir yıllık süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren işlemeye başlar.
Ne ispat edilmeli?
Çocuk evlilik içinde ana rahmine düştüyse
Evlenmeden itibaren en az yüz seksen gün geçtikten sonra ve evliliğin bitmesinden itibaren en fazla üç yüz gün içinde doğan çocuk, evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır. Bu durumda davacı, kocanın baba olmadığını ispat etmek zorundadır.
Çocuk evlilikten önce ya da ayrı yaşarken ana rahmine düştüyse
Bu durumda davacının başka bir delil getirmesi gerekmez. Ancak gebe kalma döneminde kocanın eşiyle cinsel ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı deliller varsa babalık karinesi geçerliliğini korur.
DNA testi
Uygulamada en güçlü delil DNA testidir. Mahkeme, soybağının belirlenmesi için taraflardan ve çocuktan kan veya doku örneği alınmasına karar verebilir. Bu inceleme genellikle adli tıp kurumunda ya da yetkili bir hastanede yapılır.
Dava nerede açılır?
Soybağının reddi davası aile mahkemesinde açılır. Bulunduğun yerde aile mahkemesi yoksa asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.
Bu dava için arabuluculuğa başvurmak gerekmez.
Dava kabul edilirse ne olur?
- Çocuk ile koca arasındaki soybağı ortadan kalkar ve nüfus kaydı düzeltilir.
- Koca artık çocuğa karşı nafaka ödeme yükümlülüğü taşımaz.
- Çocuk ile koca arasında mirasçılık ilişkisi sona erer.
- Çocuğun soyadı da değişebilir.
Gerçek babanın çocukla soybağı kurulması için ayrıca tanıma ya da babalık davası yoluna gidilir. Bu konuları Hakkını Sor'daki evlilik dışı çocuğu tanıma ve babalık davası rehberlerinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Evlilik içinde doğan çocuğun babası kanunen annenin kocası sayılır.
- Bu kaydı değiştirmek için soybağının reddi davası açılması gerekir.
- Davayı koca, anne veya çocuk açabilir.
- Koca öğrenmeden itibaren bir yıl, anne doğumdan itibaren bir yıl, çocuk ergin olduktan itibaren bir yıl içinde dava açmalıdır.
- Süreler hak düşürücüdür; geç kalma.
- En güçlü delil DNA testidir.
- Davayı aile mahkemesinde aç.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 285: Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır.
- 4721 sayılı Kanun m. 286: Koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir; dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır.
- 4721 sayılı Kanun m. 287-288: Çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse davacı kocanın baba olmadığını ispat etmelidir; evlilikten önce veya ayrı yaşarken ana rahmine düşmüşse başka kanıt gerekmez.
- 4721 sayılı Kanun m. 289: Koca öğrenmeden itibaren bir yıl, ana doğumdan, çocuk ergin olduğu tarihten itibaren bir yıl içinde dava açmalıdır; haklı sebep varsa süre sebebin ortadan kalkmasıyla başlar.
- 4721 sayılı Kanun m. 290: Ana evliliğin bitmesinden sonraki üç yüz gün içinde yeniden evlenmişse ikinci evlilikteki koca baba sayılır.
- 4721 sayılı Kanun m. 291: Koca ölmüş, gaip veya sürekli ayırt etme gücünü kaybetmişse baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası bir yıl içinde dava açabilir; ergin olmayan çocuğa atanan kayyım da bir yıl içinde dava açar.
En çok sorulan sorular
Soybağının reddi davasını anne açabilir mi?
Evet. 2024 yılındaki değişiklikle anne de soybağının reddi davası açabilir. Annenin doğumdan itibaren bir yıl içinde dava açması gerekir.
Soybağının reddi davası kaç yıl içinde açılır?
Koca için doğumu ve baba olmadığını öğrendiği tarihten itibaren bir yıl, anne için doğumdan itibaren bir yıl, çocuk için ergin olduğu tarihten itibaren bir yıldır.
Bir yıllık süreyi kaçırdım, artık dava açamaz mıyım?
Süreler hak düşürücüdür. Ancak gecikmenin haklı bir sebebi varsa süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren işlemeye başlar. Durumunu bir avukata değerlendirt.
Soybağının reddi davasında DNA testi zorunlu mu?
Kanunda zorunlu olarak yazılmamıştır, ancak mahkeme soybağının belirlenmesi için DNA testine karar verebilir. Uygulamada en güçlü delil DNA testidir.
Dava kabul edilirse nafaka ödemeye devam eder miyim?
Hayır. Soybağı ortadan kalktığında kocanın çocuğa karşı nafaka yükümlülüğü de sona erer.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.