Sözleşmedeki Her Maddeye Uymak Zorunda mıyım? Tüketici Sözleşmesinde Haksız Şart
Spor salonu üyelik sözleşmesinde "Üyelik hiçbir sebeple iptal edilemez, ödenen ücret iade edilmez" yazıyor. Ya da bir kurs sözleşmesinde, kursu bırakırsan kalan bütün taksitleri ve üstüne ceza ödemen gerektiği yazıyor. Belki de banka sözleşmesinin küçük puntolu bir maddesinde bankanın istediği zaman ücret ekleyebileceği yazıyor. "İmzaladım, artık bu maddelere uymak zorunda mıyım?" diye düşünüyorsun. Her zaman değil. Bu rehberde Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'daki haksız şartları anlatıyoruz.
Haksız şart nedir?
Haksız şart, tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye konan ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan sözleşme şartıdır.
Bir şartın haksız sayılması için iki unsur birlikte aranır:
- Müzakere edilmemiş olması
- Tüketici aleyhine, dürüstlük kuralına aykırı bir dengesizlik yaratması
Matbu sözleşmeler müzakere edilmemiş sayılır
Bir şart önceden hazırlanmış ve standart, yani matbu bir sözleşmede yer aldığı için içeriğine etki edemediysen, o şart seninle müzakere edilmemiş kabul edilir.
- Satıcı bir şartın seninle ayrıca müzakere edildiğini iddia ediyorsa bunu ispat etmek zorundadır.
- Sözleşmenin bütünü standart sözleşme niteliğindeyse, bir maddenin bazı unsurlarının müzakere edilmiş olması, kalan kısım için bu kuralların uygulanmasını engellemez.
Bankaların, GSM operatörlerinin, spor salonlarının, kursların ve benzeri işletmelerin herkese aynı şekilde imzalattığı sözleşmeler genellikle bu kapsamdadır.
Haksız şartın sonucu
- Haksız şartlar kesin olarak hükümsüzdür. Yani sana karşı uygulanamaz.
- Sözleşmenin diğer hükümleri geçerliliğini korur.
- Sözleşmeyi hazırlayan, "O şart olmasaydı sözleşmeyi yapmazdım" diyerek sözleşmenin tamamını geçersiz sayamaz.
Açık olmayan maddeler senin lehine yorumlanır
Yazılı sözleşme şartları tüketicinin anlayabileceği açık ve anlaşılır bir dille yazılmalıdır. Bir madde açık ve anlaşılır değilse veya birden çok anlama geliyorsa, senin lehine yorumlanır.
Haksızlık nasıl değerlendirilir?
- Şartın haksız olup olmadığı, sözleşmenin kurulduğu ana göre, mal veya hizmetin niteliği ve sözleşmenin diğer hükümleri dikkate alınarak belirlenir.
- Açık ve anlaşılır yazılmış olmak koşuluyla, ürünün fiyatının piyasa değerine göre yüksek olması tek başına haksız şart sayılmaz. Yani "Bu ürüne çok para verdim" diyerek fiyatı haksız şart olarak ileri süremezsin.
Uygulamada haksız sayılabilecek şartlara örnekler:
- Satıcıya sözleşmeyi tek taraflı değiştirme yetkisi veren, sana ise hiçbir çıkış hakkı tanımayan maddeler
- Hizmet hiç verilmese bile ödenen ücretin hiçbir şekilde iade edilmeyeceğini söyleyen maddeler
- Satıcının kendi kusurundan doğan sorumluluğunu tamamen kaldıran maddeler
- Fahiş cezai şartlar
Abonelik sözleşmelerindeki cayma bedeline ilişkin özel kuralları Hakkını Sor'daki abonelik iptali ve cayma bedeli rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- İmzalamadan önce sözleşmeyi oku; anlamadığın maddeleri sor.
- Sözleşmenin bir nüshasını mutlaka al.
- Sana karşı ileri sürülen maddenin seninle müzakere edilip edilmediğini değerlendir.
- Haksız olduğunu düşündüğün maddeyi satıcıya yazılı olarak bildir ve uygulanmamasını iste.
- Satıcı ısrar ederse tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvur; şartın hükümsüzlüğünü ileri sür.
- Belirsiz maddelerin senin lehine yorumlanacağını bil.
Dayanak mevzuat
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 5: Haksız şart, müzakere edilmeden sözleşmeye konan ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan şarttır; haksız şartlar kesin olarak hükümsüzdür ve sözleşmenin kalanı geçerli kalır; standart sözleşmedeki şartlar müzakere edilmemiş sayılır ve müzakereyi ispat düzenleyene aittir; açık olmayan hükümler tüketici lehine yorumlanır; haksızlık sözleşmenin kuruluş anına göre belirlenir; açık yazılmış fiyat ile piyasa değeri arasındaki denge değerlendirilemez.
En çok sorulan sorular
İmzaladığım sözleşmedeki her maddeye uymak zorunda mıyım?
Hayır. Seninle müzakere edilmeden konan ve aleyhine dengesizlik yaratan haksız şartlar kesin olarak hükümsüzdür.
Haksız şart varsa sözleşmenin tamamı geçersiz mi olur?
Hayır. Yalnızca haksız şart hükümsüz olur; sözleşmenin diğer hükümleri geçerliliğini korur.
Matbu sözleşmeyi imzaladım, maddeleri kabul etmiş sayılır mıyım?
Standart sözleşmedeki şartlar seninle müzakere edilmemiş kabul edilir. Aksini ispat etmek satıcıya düşer.
Sözleşmedeki madde belirsiz, nasıl yorumlanır?
Açık ve anlaşılır olmayan veya birden çok anlama gelen hükümler senin lehine yorumlanır.
Ürünü pahalı aldım, fiyat haksız şart sayılır mı?
Hayır. Açık ve anlaşılır yazılmışsa, fiyat ile piyasa değeri arasındaki denge haksız şart değerlendirmesine konu edilemez.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.