Stajyer Hakları: Staj Ücreti, Sigorta ve İş Kazası
Okulun için zorunlu stajını yapıyorsun ya da meslek lisesinde okurken haftanın birkaç günü bir işletmede çalışıyorsun. İşveren sana "stajyersin, maaş yok" diyor, sigortanın yapılıp yapılmadığını bilmiyorsun ya da staj sırasında bir kaza geçirdin. "Stajyerin hakları neler, staj ücreti zorunlu mu?" diye merak ediyorsun. Bu rehberde stajyer haklarını, staj ücretini, sigortayı ve iş kazası durumunu anlatıyoruz.
Stajyer kimdir?
Stajyer, okulunun eğitim programı gereği bir işletmede uygulamalı eğitim gören öğrencidir. Stajyerler işçi değildir; işçilerle aynı haklara sahip olmasalar da kanun onlara bazı önemli güvenceler tanır. Staj ve mesleki eğitimle ilgili temel kurallar Mesleki Eğitim Kanunu'nda yer alır.
Kimler bu kapsamdadır?
- Mesleki ve teknik ortaöğretim (meslek lisesi) öğrencileri,
- İşletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler,
- Aday çıraklar ve çıraklar,
- Mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumlarının (meslek yüksekokulu gibi) öğrencileri.
Staj ücreti zorunlu mu?
Meslek lisesi öğrencileri
Staj ücreti ve artışları, işletme ile yapılan sözleşmeyle belirlenir. Ancak kanun, bazı öğrenciler için alt sınır koyar. İşletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarında staj ya da tamamlayıcı eğitim gören öğrencilere asgari ücretin net tutarının:
- Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde yüzde otuzundan,
- Yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde yüzde on beşinden
az ücret ödenemez.
Çıraklar
Aday çırak ve çıraklara yaşına uygun asgari ücretin yüzde otuzundan, kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi 12. sınıf öğrencilerine ise asgari ücretin yüzde ellisinden az ücret ödenemez.
Üniversite stajyerleri
Kanundaki bu asgari ücret alt sınırları meslek lisesi öğrencileri ve çıraklar içindir. Üniversite öğrencilerinin staj ücreti, işletme ile yapılan sözleşmeye göre belirlenir. Ayrıca stajını okulda yapan ortaöğretim öğrencileri ile stajını yükseköğretim kurumları ve birimlerinde yapan öğrencilerin stajları bu alt sınır kuralının dışındadır.
Vergi
Aday çırak, çırak ve öğrencilere ödenen ücretler her türlü vergiden muaftır. Yani staj ücretinden vergi kesilmez.
Stajyerin sigortası
Hangi sigortalar yapılır?
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na göre:
- Staja tabi tutulan ortaöğretim ve yükseköğretim öğrencileri için iş kazası ve meslek hastalığı sigortası,
- Aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler için ise iş kazası ve meslek hastalığı sigortasına ek olarak hastalık sigortası
uygulanır. Ana ya da babası üzerinden sağlık hizmeti almayan öğrenciler genel sağlık sigortası kapsamında da değerlendirilir.
Primleri kim öder?
Meslek lisesi öğrencileri, çıraklar ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilerin sigorta primleri, asgari ücretin yüzde ellisi üzerinden, Milli Eğitim Bakanlığı'nın ya da ilgili üniversitenin bütçesinden karşılanır. Bu yüzden bu öğrencilerin sigorta primleri işverene yük getirmez.
Emekliliğe sayılır mı?
Stajyerler için yapılan iş kazası ve meslek hastalığı sigortası, uzun vadeli sigorta (emeklilik) kolu değildir. Bu yüzden staj dönemi genellikle emeklilik için prim günü olarak sayılmaz.
Staj sırasında iş kazası
Staj sırasında bir kaza geçirdiysen, iş kazası sigortası kapsamında tedavi giderlerin karşılanır ve şartları varsa geçici ya da sürekli iş göremezlik ödeneği alabilirsin.
İşverenin sorumluluğu
Aday çırak, çırak ve öğrencinin eğitimi sırasında işyerinin kusuru nedeniyle meydana gelen iş kazaları ve meslek hastalıklarından işveren sorumludur. Örneğin sana gerekli iş güvenliği eğitimi verilmediyse ya da koruyucu ekipman sağlanmadıysa, işverenden tazminat isteyebilirsin.
Kaza olunca
- Kazayı hemen işverene ve okuluna bildir.
- Tedavi gördüğün sağlık kuruluşundan rapor al.
- Kazanın nasıl olduğunu bilen tanıkların isimlerini not al.
- İşverenin kazayı SGK'ya bildirip bildirmediğini kontrol et.
İzin hakkı
Aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere işletmeler tarafından her yıl tatil aylarında bir ay ücretli izin verilir. Mazereti kabul edilenlere okul müdürlüğünün görüşü alınarak bir aya kadar ücretsiz izin de verilebilir.
İşletmelerin staj yükümlülüğü
On ve daha fazla personel çalıştıran işletmeler, çalıştırdıkları personel sayısının yüzde beşinden az olmamak üzere mesleki ve teknik eğitim öğrencilerine beceri eğitimi, staj ve tamamlayıcı eğitim yaptırmak zorundadır. Bu işletmeler mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim öğrencilerine de staj yaptırabilir.
Stajyere yapılmaması gerekenler
- Stajyer, eğitim amacı dışında bir işçi gibi çalıştırılamaz.
- Stajyere ağır ve tehlikeli işler, gerekli eğitim ve koruyucu önlem olmadan yaptırılmamalıdır.
- Stajyerin eğitim programı, okulun belirlediği programa uygun olmalıdır.
Staj adı altında aslında işçi olarak çalıştırıldığını düşünüyorsan, bu durum işçi-işveren ilişkisi olarak değerlendirilebilir. Bu durumda işçilik haklarını isteyip isteyemeyeceğini bir avukata danışmalısın.
Kısaca yapılacaklar
- Staja başlamadan önce staj sözleşmesini ve ücretini öğren.
- Meslek lisesi öğrencisiysen kanundaki asgari staj ücretini aldığını kontrol et.
- e-Devlet'ten SGK kaydını kontrol et.
- İş güvenliği eğitimi ve koruyucu ekipman almadan riskli işlere girme.
- Kaza olursa hemen işverene ve okuluna bildir, rapor al.
- Haksızlık yaşarsan önce okulunun staj koordinatörüne başvur.
Dayanak mevzuat
- 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu m. 18: On ve daha fazla personel çalıştıran işletmeler, personel sayısının yüzde beşinden az olmamak üzere mesleki ve teknik eğitim öğrencilerine beceri eğitimi, staj ve tamamlayıcı eğitim yaptırır.
- 3308 sayılı Kanun m. 25: Staj ücreti sözleşmeyle belirlenir; meslek lisesi stajyerlerine net asgari ücretin yirmi ve üzeri personelli işyerlerinde yüzde otuzundan, daha küçüklerde yüzde on beşinden az ücret ödenemez; işyerinin kusuruyla meydana gelen iş kazalarından işveren sorumludur; ücretler vergiden müstesnadır; primler asgari ücretin yarısı üzerinden Bakanlık veya üniversite bütçesinden karşılanır.
- 3308 sayılı Kanun m. 26: Aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere her yıl tatil aylarında bir ay ücretli izin verilir.
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 5/1-b: Staja tabi öğrencilere iş kazası ve meslek hastalığı sigortası, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim görenlere ayrıca hastalık sigortası uygulanır.
En çok sorulan sorular
Stajyere maaş vermek zorunlu mu?
Meslek lisesi öğrencileri ve çıraklar için evet. Kanun bu öğrencilere net asgari ücretin belirli bir yüzdesinden az ücret ödenemeyeceğini düzenler. Üniversite stajyerleri için kanunda bir alt sınır yoktur; ücret işletmeyle yapılan sözleşmeye göre belirlenir.
Stajyer maaşı ne kadar?
Meslek lisesi stajyerleri için asgari staj ücreti, yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde net asgari ücretin yüzde otuzu, daha küçük işyerlerinde yüzde on beşidir. Güncel tutarı, yürürlükteki net asgari ücret üzerinden hesaplayabilirsin.
Stajyerin sigortasını kim yapar?
Meslek lisesi öğrencileri ve çıraklar için sigorta primleri Milli Eğitim Bakanlığı'nın ya da ilgili üniversitenin bütçesinden ödenir. Sigorta kaydının yapılıp yapılmadığını e-Devlet'ten kontrol edebilirsin.
Staj sırasında kaza geçirdim, ne yapmalıyım?
Kazayı hemen işverene ve okuluna bildir, sağlık raporu al. İş kazası sigortası kapsamında tedavi giderlerin karşılanır. Kaza işyerinin kusuru nedeniyle olduysa işverenden ayrıca tazminat isteyebilirsin.
Staj süresi emekliliğe sayılır mı?
Stajyerlere yapılan iş kazası ve meslek hastalığı sigortası emeklilik sigortası değildir. Bu yüzden staj dönemi genellikle emeklilik için prim günü olarak sayılmaz.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.