Suç Duyurusu Nasıl Yapılır? Şikayet Dilekçesinde Neler Olmalı?
Dolandırıldın, tehdit edildin ya da bir suça tanık oldun ve faili şikayet etmek istiyorsun. "Suç duyurusu nereye yapılır, dilekçede ne yazmalı, avukat gerekir mi, şikayeti sonradan geri alabilir miyim?" diye merak ediyorsun. Bu rehberde suç duyurusunun nasıl yapıldığını, şikayet sürelerini ve sonrasında neler olduğunu anlatıyoruz.
Suç duyurusu nedir?
Suç duyurusu, bir suçun işlendiğini yetkili makamlara bildirmektir. Kanunda bu, ihbar ve şikayet olarak geçer:
- İhbar: Herhangi bir kişinin, suçtan zarar görmüş olsun ya da olmasın, bir suçu yetkili makamlara bildirmesidir.
- Şikayet: Suçtan zarar gören kişinin, failin cezalandırılmasını istemesidir.
Suç duyurusu nereye yapılır?
Kanuna göre ihbar ya da şikayet şu yerlere yapılabilir:
- Cumhuriyet başsavcılığına,
- Polis ya da jandarma gibi kolluk makamlarına,
- Valilik ya da kaymakamlığa,
- Mahkemeye.
Valilik, kaymakamlık ya da mahkemeye yapılan başvurular ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Yurt dışında işlenip Türkiye'de takibi gereken suçlar için Türkiye'nin elçilik ve konsolosluklarına da başvurulabilir.
Kamu görevlisinin suçu
Bir kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı olarak işlendiği iddia edilen bir suç için ilgili kuruma yapılan başvuru da gecikmeksizin savcılığa gönderilir.
Suç duyurusu nasıl yapılır?
Yazılı ya da sözlü
İhbar ya da şikayet yazılı olarak dilekçeyle yapılabileceği gibi, tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak da yapılabilir. Yani savcılığa ya da karakola gidip anlattıklarının tutanağa geçirilmesini isteyebilirsin.
Dilekçede neler olmalı?
- Başvurduğun makam (örneğin "... Cumhuriyet Başsavcılığına"),
- Adın, soyadın, T.C. kimlik numaran, adresin ve telefon numaran,
- Biliyorsan şüphelinin adı, soyadı ve adresi,
- Suçun işlendiği tarih ve yer,
- Olayın açık ve kronolojik anlatımı,
- Elindeki deliller (mesaj, fotoğraf, dekont, tanık bilgileri, sağlık raporu),
- Şüphelinin cezalandırılmasını istediğin ve şikayetçi olduğunu belirten açık bir ifade,
- Tarih ve imza.
Somut olmalı
Olayın açık ve somut olarak anlatılması önemlidir. Kanuna göre, şikayet edilen fiilin herhangi bir araştırma gerektirmeden suç oluşturmadığının açıkça anlaşılması ya da şikayetin soyut ve genel nitelikte olması halinde, savcılık soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verir. Bu kararın sana bildirilmesi gerekir ve bu karara itiraz edebilirsin.
Avukat gerekir mi?
Suç duyurusunda bulunmak için avukat zorunlu değildir. Kendin dilekçe yazarak ya da sözlü olarak başvurabilirsin. Ancak karmaşık olaylarda bir avukattan destek almak, şikayetinin daha etkili olmasını sağlar.
Şikayet süresi var mı?
Şikayete bağlı suçlar
Bazı suçların soruşturulması mağdurun şikayetine bağlıdır. Örneğin basit kasten yaralama, hakaret, tehdidin basit hali, konut dokunulmazlığının ihlali bu tür suçlardandır. Bu suçlarda failin kim olduğunu ve fiili öğrendiğin tarihten itibaren altı ay içinde şikayette bulunman gerekir. Bu süre geçerse soruşturma yapılamaz.
Şikayete bağlı olmayan suçlar
Dolandırıcılık, hırsızlık, yağma gibi şikayete bağlı olmayan suçlarda süre sınırı yoktur. Savcılık bu suçları öğrendiğinde kendiliğinden soruşturur. Ancak dava zamanaşımı süreleri geçmiş olmamalıdır.
Şikayetten vazgeçebilir misin?
- Şikayete bağlı suçlarda, hüküm kesinleşinceye kadar şikayetten vazgeçebilirsin. Bu durumda dava düşer. Ancak sanık vazgeçmeyi kabul etmezse vazgeçme sonuç doğurmaz.
- Şikayete bağlı olmayan suçlarda şikayetten vazgeçmen soruşturmayı ya da davayı sona erdirmez.
Suç duyurusundan sonra ne olur?
Savcı, suçun işlendiği izlenimini veren bir durumu öğrenir öğrenmez kamu davası açmaya yer olup olmadığına karar vermek için işin gerçeğini araştırmaya başlar. Şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplar.
Soruşturma sonunda:
- Yeterli şüphe varsa iddianame düzenlenerek dava açılır,
- Yeterli şüphe yoksa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararı sana tebliğ edilir. Bu karara, tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hakimliğine itiraz edebilirsin. Bu konunun ayrıntılarını Hakkını Sor'daki takipsizlik kararına itiraz rehberinde bulabilirsin.
Asılsız suç duyurusu
Bir kişiyi bilerek ve isteyerek, işlemediği bir suçla suçlamak iftira suçunu oluşturur. Bu yüzden suç duyurusunda yalnızca gerçekte yaşadığın ve bildiğin olayları anlatmalısın.
Kısaca yapılacaklar
- Olayın tarihini, yerini ve faili not al.
- Mesaj, fotoğraf, dekont, rapor gibi delilleri topla.
- Savcılığa ya da kolluğa yazılı ya da sözlü olarak başvur.
- Dilekçende olayı açık, somut ve kronolojik olarak anlat.
- Şikayete bağlı suçlarda altı aylık süreyi kaçırma.
- Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse iki hafta içinde itiraz et.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 158/1-5: İhbar ve şikayet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapılabilir; valilik, kaymakamlık ve mahkemeye yapılanlar savcılığa gönderilir; yurt dışındaki suçlar için elçilik ve konsolosluklara başvurulabilir; başvuru yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü yapılabilir.
- 5271 sayılı Kanun m. 158/6: Fiilin suç oluşturmadığı açıkça anlaşılıyorsa veya şikayet soyut ve genel nitelikteyse soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir ve bu karara itiraz edilebilir.
- 5271 sayılı Kanun m. 160: Cumhuriyet savcısı suçu öğrenir öğrenmez işin gerçeğini araştırmaya başlar ve şüphelinin lehine ve aleyhine delilleri toplar.
- 5271 sayılı Kanun m. 173/1: Kovuşturmaya yer olmadığı kararına tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hakimliğine itiraz edilebilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73: Şikayete bağlı suçlarda fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde şikayet edilmelidir; şikayetten vazgeçme davayı düşürür, sanık kabul etmezse sonuç doğurmaz.
En çok sorulan sorular
Suç duyurusu nereye yapılır?
Cumhuriyet başsavcılığına ya da polis ve jandarma gibi kolluk makamlarına yapılabilir. Valilik, kaymakamlık ya da mahkemeye yapılan başvurular da savcılığa gönderilir.
Suç duyurusu için avukat gerekir mi?
Hayır. Suç duyurusunu kendin dilekçe yazarak ya da sözlü olarak tutanağa geçirterek yapabilirsin. Avukat zorunlu değildir.
Şikayet etmek için ne kadar sürem var?
Şikayete bağlı suçlarda failin kim olduğunu ve fiili öğrendiğin tarihten itibaren altı ay içinde şikayette bulunmalısın. Şikayete bağlı olmayan suçlarda bu süre sınırı yoktur.
Şikayetimi geri alabilir miyim?
Şikayete bağlı suçlarda hüküm kesinleşinceye kadar şikayetten vazgeçebilirsin ve dava düşer. Şikayete bağlı olmayan suçlarda şikayetin geri alınması soruşturmayı sona erdirmez.
Suç duyurusundan sonra ne olur?
Savcı delilleri toplayarak soruşturma yürütür. Yeterli şüphe varsa dava açılır, yoksa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Bu karara iki hafta içinde itiraz edebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.