Suç Mağdurunun Hakları: Ücretsiz Avukat, Dosyayı Görme ve Davaya Katılma
Sekiz yaşındaki kızın okulda bir yetişkinin kötü davranışına maruz kaldığını anlattı ve savcılığa şikâyette bulundun. Şimdi kızının ifadesinin alınacağını öğrendin. "Kızım karakolda, polislerin önünde mi konuşacak? Failin karşısına çıkarılacak mı? Aynı şeyi defalarca anlatmak zorunda mı kalacak?" diye endişeleniyorsun. Bu rehberde Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre mağdur çocukların ve suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş mağdurların ifadesinin nasıl alınacağını anlatıyoruz.
Mağdur çocuk bir kez dinlenir
İşlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdur, bu suça ilişkin soruşturma veya kovuşturmada tanık olarak bir defa dinlenebilir. Amaç, çocuğun yaşadığı travmayı defalarca anlatarak yeniden yaşamasını önlemektir.
Ancak maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için zorunluluk bulunan haller saklıdır. Yani gerçekten gerekliyse çocuk yeniden dinlenebilir; ama bu istisnadır.
Yanında bir uzman bulunur
Mağdur çocukların veya suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş diğer mağdurların tanık olarak dinlenmesi sırasında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bir kişi bulundurulur. Uzman, soruların çocuğun yaşına ve durumuna uygun şekilde sorulmasına yardımcı olur.
Özel ortamda ifade
Cumhuriyet savcısı veya hâkim, ifadenin özel ortamda alınması gerektiğini ya da çocuğun şüpheli veya sanıkla yüz yüze gelmesinde sakınca bulunduğunu değerlendirirse, çocuğun veya mağdurun ifadesi özel ortamda uzmanlar aracılığıyla alınır.
Bu sayede çocuk, faille aynı odada bulunmak zorunda kalmaz.
Çocuk izlem merkezleri
Çocukların nitelikli cinsel istismarı gibi ağır suçların mağduru olan çocukların soruşturma evresindeki beyanları, bu çocuklara hizmet veren merkezlerde, savcının nezaretinde uzmanlar aracılığıyla alınır. Bu merkezler uygulamada çocuk izlem merkezi olarak bilinir.
- Çocuğun beyanı ve görüntüsü kayda alınır.
- Kovuşturma evresinde, yani dava sırasında, çocuğun yeniden dinlenmesine ancak maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için zorunluysa başvurulur.
Böylece mahkeme, çocuğu yeniden duruşmaya çağırmak yerine kayıtları izleyerek değerlendirme yapabilir.
Avukat hakkı
On sekiz yaşından küçük mağdurun vekili yoksa, istemi aranmaksızın baro tarafından bir avukat görevlendirilir. Bu avukat, ifade sırasında ve dava boyunca çocuğun haklarını korur. Mağdur hakları için Hakkını Sor'daki suç mağdurunun hakları rehberine bakabilirsin.
Muayene ve çekinme
Çocuktan muayene veya örnek alınması gerekiyorsa, bu konuda kanuni temsilcisi karar verir. Kanuni temsilcinin kendisi şüpheliyse, örneğin suç aile içinde işlendiyse, karar hâkim tarafından verilir. Ayrıntılar için Hakkını Sor'daki vücut muayenesi ve kan alma rehberine bakabilirsin.
Ebeveyn olarak neler yapabilirsin?
- Çocuğunla olay hakkında sürekli konuşup ona tekrar tekrar anlattırma; bu hem çocuğa zarar verir hem de anlatımının etkilenmesine yol açabilir.
- Çocuğun anlattıklarını ilk duyduğun haliyle, kendi yorumunu katmadan not al.
- Savcılığa, ifadenin özel ortamda ve uzman eşliğinde alınmasını istediğini belirt.
- Çocuğun failin karşısına çıkarılmamasını talep et.
- Çocuğun psikolojik destek alması için bir uzmana başvur.
Kısaca yapılacaklar
- Şikâyeti doğrudan Cumhuriyet başsavcılığına yap ve çocuğun yaşını belirt.
- İfadenin uzman eşliğinde ve özel ortamda alınmasını iste.
- Çocuğun bir kez dinlenmesini ve ifadenin kayda alınmasını talep et.
- Çocuğun vekili yoksa avukat görevlendirildiğinden emin ol.
- Çocuğun aynı olayı tekrar tekrar anlatmasına neden olacak durumlardan kaçın.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 236: Mağdur tanık olarak dinlenirse yemin hariç tanıklık hükümleri uygulanır; suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdur, zorunluluk halleri saklı kalmak üzere bir defa dinlenebilir; dinlenme sırasında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bulundurulur; özel ortam gereken veya sanıkla yüz yüze gelmesinde sakınca bulunan çocuk ve mağdurların ifadesi özel ortamda uzmanlar aracılığıyla alınır; nitelikli cinsel istismar mağduru çocukların soruşturma evresindeki beyanları hizmet merkezlerinde savcı nezaretinde uzmanlarca alınır ve kayda alınır; kovuşturmada ancak zorunluysa yeniden beyan alınır.
- 5271 sayılı Kanun m. 234: On sekiz yaşından küçük mağdurun vekili yoksa istemi aranmaksızın vekil görevlendirilir.
En çok sorulan sorular
Mağdur çocuk kaç kez ifade verir?
Kural olarak bir kez. Ancak maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için zorunluysa yeniden dinlenebilir.
Çocuğum failin karşısına çıkarılır mı?
Savcı veya hâkim yüz yüze gelmesinde sakınca görürse ifadesi özel ortamda uzmanlar aracılığıyla alınır.
İfade sırasında kimler bulunur?
Psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında bir uzman bulundurulur; çocuğun avukatı da hazır bulunabilir.
Çocuk izlem merkezi nedir?
Cinsel istismar mağduru çocukların beyanlarının savcı nezaretinde uzmanlarca alındığı ve kayda alındığı merkezlerdir.
Çocuğuma avukat verilir mi?
Evet. Vekili yoksa istemi aranmaksızın baro tarafından avukat görevlendirilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.